X. index
Paratrichodorus sp
در بین گونه های شناخته شده دو گونه (Xiphinema basilgoodeyi و X. diversicaudatum) برای دومین بار از ایران گزارش می‌‌شوند و جنسXiphinema با سه گونه شناسائی شده دارای بیشترین تنوع می باشد. همچنین جنسهایXiphinema ،Longidorus Criconema ، Merlinius و Pratylenchus به ترتیب دارای بیشترین پراکندگی و گسترش در سطح استان می باشند.

واژه‌‌هایکلیدی: ایران-تاکستان-درختان پسته-شناسایی-قم-نماتد.
فهرست مطالب
عنوان صفحه

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

مقدمه3
فصل اول: کلیات
1-1- استان قم6
1-1-1- موقعیت جغرافیایی استان6
1-1-2- آب و هوا و وضعیت جوی7
1-1-3- منابع آب استان7
1-1-4- وضعیت کشاورزی و سطوح زیر کشت و میزان تولید9
1-2- انگور10
1-2-1- مقدمه10
1-2-2- ارزش اقتصادی انگور11
1-2-3- سطح زیر کشت ،‌ میزان تولید و عملکرد انگور ایران11
1-2-4- ارزش غذایی انگور12
1-2-5- ارقام انگور و مشخصات آن15
1-3- پسته17
1-3-1- تاریخچه و مبدأ17
1-3-2- اظهارنظر متأخران در مورد منشأ درختان پسته17
1-3-3- طبقه بندی گیاهی18
1-3-4- گونه های جنس پسته20
1-3-5- پسته در قم کهن21
1-3-6- سطح زیر کشت پسته 21
1-4-6- ارزش غذایی23
1-4-7- ویژگیهای گیاهشناسی و گونههای مهم پسته24
1-4-8- ارقام پسته26
فصل دوم: مروری بر مطالعات انجام شده
2-1- تاریخچه نماتد شناسی28
2-1-1 تاریخچه نماتدشناسی گیاهی در دنیا:28
2-1-2- تاریخچه نماتدشناسی گیاهی در ایران :30
فصل سوم: وسایل و روش ها
3-1- نمونه برداری38
3-2- استخراج نماتدها38
3-2-1- استخراج نماتدها از خاک38
3-2-2- استخراج نماتدها از بافتهای گیاهی39
3-2-3- جداکردن توده تخم و نماتدهای ریشهگرهای Meloidogyneاز ریشه های آلوده39
3-2-3-1- شبکه کوتیکولی انتهایی بدن نماتد ماده:40
3-2-3-2- تهیه برش از شبکه کوتیکولی انتهای بدن ماده های بالغ جنس Meloidogyne40
3-3- کشتن، تثبیت و انتقال نماتدها به گلسیرین:41
3-4- تهیه اسلاید میکروسکوپی41
3-4-1- تهیه اسلایدهای موقت:41
3-4-2- تهیه اسلاید میکروسکوپی دائم :42
3-5- روش و اساس طبقه بندی نماتدها42
3-5-1- مشخصات مرفولوژیک و آناتومیک مورداستفاده در تشخیص گونه ها43
3-5-2-شاخصها و کلمات اختصاری مرفومتری استفاده شده در پایان نامه45
6-3- اندازه گیری مشخصات و رسم تصاویر :50
فصل چهارم: بحث و نتیجه گیری
مشخصات راسته Tylenchida (Orley, 1880) Thorne, 194952
طبقهبندی راسته Tylenchidaو جایگاه گونههای شناسایی شده53
4-1- جنس Tylenchorhynchus Cobb, 191355
4-1-1-گونه Tylenchorhynchus ebriensis Seinhorst, 196356
4-2- جنس Merlinius Thorne and Malek, 196858
4-2-1. گونه ( Merlinius brevidens (Allen, 1955 :Siddiqi, 197061
جنس Scutylenchus Jairajpuri, 1971
4-2-2-گونه S. rugosus (Siddiqi, 1963) Siddiqi, 197965
4-3- جنس Helicotylenchus Steiner, 194569
4-3-1-گونه Helicotylenchus pseudorobustus (Steiner, 1914) Golden, 195670
4-4- جنس Rotylenchus Fillipjev, 193674
4-4-1-گونه Rotylenchus glabratus kankina & Teben’kova, 198075
4-5- جنسPratylenchus Filipjev, 193677
4-5-1-گونه Pratylenchus neglectus (Rensch, 1924) Stechoven & Filipjev, 194178
4-5-2- گونه Pratylenchus thornei Sher and Allen, 195382
4-6- جنسZygotylenchus Siddiqi, 196386
4-6-1-گونه Zygotylenchus guevarai (Tobar Jimenez, 1963) Braun & Loof, 196687
مشخصات کلی نماتد ریشهگرهای Meloidogyne :90
4-7 – جنس Meloidogyne Goeldi, 1892:90
4-7-1- نماتد ) Chifwood 1949 M. incognita (Kofoid & white191992
4-7-2-گونه Meloidogyne javanica (Treub , 1885) Chitwood, 194995
4-8- جنسCriconema Hofm?nner & Menzel, 191498
4-9- جنس Paratylenchus Micoletzky, 1922101
4-9-1-گونه Paratylenchus nainianus Edward and Misra, 1963102
4-10- جنس 1934 Longidorus (Micoletzky,1922) filipjez,108
4-10-1-گونهlongidorus africanus Merny; 1966110
4-10-2-گونه Longidorus sp.114
4-11- جنس Xiphinema118
4-11-1- گونه Xiphinema basilgoodeyi Coomans , 1964121
4-11-2- گونه 1939 ، X. diversicaudatum (Micoletzky,1927) Thorne123
4-11-3- گونه 1951 ،X. index Thorne & Allen130
4-12-جنس Paratrichodorus136
4-12-1-گونه Paratrichodorus sp.137
فهرست منابع142
چکیده انگلیسی154
مقدمه:
با افزایش جمعیت جهان،‌ به ویژه در کشورهای در حال توسعه، نیاز به محصولات کشاورزی و
فرآورده های آنها روز به روز فزونی می یابد. همه ساله قسمت قابل توجهی از این محصولات توسط عوامل بیماری زای گیاهی از بین رفته و یا مورد خسارت قرار می گیرند. نماتدهای انگل گیاهی از جمله این عوامل بوده که بر اساس تحقیقات و بررسی های جامع انجام شده خسارت ناشی از این موجودات بر روی محصولات کشاورزی در جهان در سال 1985 حدود صد بیلیون دلار بوده است.
علاوه بر خسارت مستقیم ناشی از نماتدها که باعث ایجاد علایمی چون گال روی ریشه، پژمردگی گیاه،‌ کوتولگی، زردی، پیچیدگی برگ و دیگر علایم بر روی گیاهان می شوند، نقش آنها در ایجاد بیماری های ترکیبی به کمک سایر عوامل بیماری زای گیاهی از جمله قارچ ها و باکتری ها و تشدید خسارت ناشی از آنها و نیز انتقال ویروس ها به وسیله گونه هایی از آنها، لزوم تحقیقات گسترده در زمینه شناسائی و مدیریت این گروه از عوامل بازدارنده تولید محصولات کشاورزی را به اثبات می رساند.
براساس نوشته ی مورخین و دانشمندان، آلودگی شدید خاک به انواع نماتدها، در طول قرون و اعصار، موجب توقف کشاورزی و نابودی پاره ای از تمدنهای مهم گردیده است. از جمله ویتنی (Whitney, 1961) با توجه به کاوشهای خود دریافت که رومی ها با اینکه از دانش کشاورزی، تناوب زراعی، تغذیه و کوددهی خاک و حتی استفاده از کودهای سبز آگاهی داشتند، اما کشاورزی آنها در 2500 سال پیش در اثر مشکلات ناشی از پاتوژنهای خاکزی، بخصوص نماتدها به شدت آسیب دیده و نهایتاً موجب افول تمدنشان گردیده است. نکته قابل توجه این است که تنها کشاورزی تمدنهای قدیمی در معرض آسیب نماتدها نبوده بلکه کشاورزی مدرن قرن بیستم نیز در معرض آسیب نماتدها قرار دارد.
نماتدها از نظر شکل ظاهری باریک و نخی، دوکی، کیسه ای یا سوسیسی شکل می باشند. نماتدها بعد از حشرات، بزرگترین گروه جانوران را تشکیل می دهند، سازگاری مناسبی با شرایط اقلیمی مختلف دارند و به صورت آزاد یا انگل (حیوانات، گیاهان و قارچها و غیره) زندگی می کنند.
خسارت ناشی از حمله نماتدها، نقش آنها در بهم زدن فیزیولوژی گیاه میزبان خود، تسریع و تشدید بعضی بیماریهای گیاهی مخصوصاً بیماری های پوسیدگی ریشه با همکاری سایر عوامل بیماری زا، انتقال تعدادی از ویروس های مهم گیاهی، توانایی آنها در از بین بردن حشرات مضر و حشرات مفیدی که در کنترل آفات نقش مهمی دارند و بالاخره اهمیت نماتدها به عنوان قسمت مهمی از فون خاک در مطالعات اکولوژیکی، مجموعه دلایلی هستند که ضرورت انجام تحقیقات مداوم و گسترده درباره ی نماتدهای گیاهی را نشان می دهند (پورجم، 1378). طبق آخرین برآوردهای موجود، میانگین کل خسارت سالانه نماتدها اعم از کاهش میزان محصول و هزینه های مربوط به کنترل آن ها در سطح جهان حدود 12 درصد می باشد(Stirling et al., 2002) . در حقیقت عدم شناخت و مطالعه کافی در مورد این موجودات، ما را از اثرات تخریبی و نیز اهمیت آنها در ایجاد بیماریهای مهم و خطرناک گیاهی غافل ساخته است.
با توجه به اهمیت اقتصادی درختان میوه به عنوان محصولات دائمی در تأمین نیازهای غذائی و سلامت انسان از ابتدای خلقت تاکنون، نماتدهای انگل گیاهی یکی از عوامل مهم بیماری زا بر روی این گونه محصولات محسوب می شوند که در صورت استقرار در داخل خاک و ریشه درختان کنترل آنها مشکل است. با توجه به عدم اطلاع کافی از وضعیت نماتدهای موجود در استان قم با در نظر گرفتن وسعت منطقه و وضعیت کشاورزی آن لازم بود تا به عنوان اولین گام موثر یک مطالعه اساسی به منظور شناسایی و تعیین پراکنش انواع نماتدهای زیان آور درختان میوه این منطقه صورت گیرد.
امید است که از این طریق با شناسائی نماتدهای انگل گیاهی بتوان در جلوگیری از خسارت اقتصادی ناشی از آنها به سودآوری بخش کشاورزی استان قم کمکی کرده باشیم.

1-1- استان قم:
استان قم تا سال 1356 جزء استان تهران بوده و سپس با تشکیل استان مرکزی (اراک) تا سال 1365 جزء آن استان بوده است و در سال 1365 مجددأ به استان تهران ملحق گردیده است. در سال 1375 رسمأ به عنوان استان اعلام شده است.
1-1-1- موقعیت جغرافیایی استان:
استان قم با وسعتی معادل 11238 کیلومتر مربع در بخش مرکزی ایران واقع است.این استان با اختصاص 68 صدم درصد کل مساحت کشور ( کمتر از یک درصد) بیست و هشتمین و در واقع کوچکترین استان کشور محسوب میشود. این استان بین مدار 30 درجه و 50 دقیقه تا 30 درجه و 51 دقیقه طول شرقی . 15 درجه و 34 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته و از شمال به استان تهران (ورامین و ری) و از غرب به استان مرکزی (شهرستانهای ساوه، تفرش، آشتیان، دلیجان و محلات) و از جنوب به استان اصفهان و از شرق به دریاچه نمک و استان سمنان (شهرستان گرمسار) محدود است (تصویر 1-1) و بر اساس تقسیمات کشوری دارای یک شهرستان (شهرستان قم)، 5 شهر ( شهر قم ، شهردستجرد، شهر جعفریه، شهر کهک، شهر قنوات)، 9 دهستان ( قنوات، قمرود، راهجرد شرقی، نیزار، کهک، فردو، دستجرد، قاهان، جعفرآباد) و تعداد 356 آبادی داری سکنه و تعداد 580 آبادی خالی از سکنه می باشد. استان در منطقه دشتی- کوهستانی قرار گرفته که در پست ترین نقطه در حاشیه کویر 700 متر ارتفاع و بلندترین نقطه آن قله اردهال با ارتفاع 3463 متر در جنوب استان است.
تصویر 1-1: نقشه استان قم
1-1-2- آب و هوا و وضعیت جوی:
آب و هوا به علت مجاورت با کویر در تابستان گرم وخشک و در زمستان تا حدودی ملایم است،به طور کلی دارای دو اقلیم کوهستانی و نیمه کویری است.
وضعیت جوی: میانگین بارندگی در استان145 میلیمتر بوده و حرارت از 13- (در ضمن حد اقل دما در زمستان 86 به 23- درحه سانتی گراد می رسد) دما در زمستان تا حداکثر 46 درجه سانتی گراد در تابستان متغیر است تعداد روزهای یخبندان به طور متوسط 84 روز که در ماههای دی و بهمن می باشد(سایت جهاد کشاورزی استان قم).

جدول (1-1:( مساحت استان به تفکیک اقلیم آب و هوا
عنوان مساحت (هکتار) درصد گرم و خشک 929300 7/82 نیمه خشک 130300 6/11 مدیترانه ای 45900 4 نیمه مرطوب 18300 7/1 جمع 1123800 100
1-1-3- منابع آب استان:
منابع آب در استان به دو صورت سطحی و زیرزمینی قابل بررسی است. منابع آبی استان شامل 1053 حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق، 993 دهنه چشمه و قنات و دو رودخانه دایمی قمرود و قره چای بوده که مجموع آب استحصالی، بالغ بر 1152 میلیون متر مکعب بوده که 93% آن در بخش کشاورزی به مصرف می رسد (جدول2-1). مهمترین رودخانه در بخش مرکزی استان قم قمرود می باشد که با طول 228 کیلومتر از کوه های داران و خوانسار سرچشمه می گیرد و به همراه رودخانه قره چای به مسیله می ریزد. در قسمت جنوب و جنوب غربی (ارتفاعات اردهال) قرار دارد و کوه غلیق بلندترین قله و تخت سرحوض، گلستان، کوه خضر و دو برادران از کوه های مهم استان و اطراف شهر قم می باشند.
دریاچه حوض سلطان یا دریاچه شاهی به صورت یک حوضه ی کویری است که در گوشه دریاچه نمک واقع شده، در تابستان سفید مایل به قهوه ای و کویر کامل می باشد و در زمستان و بهار به صورت دریاچه ای ظاهر می شود. در گذشته این دریاچه بخشی از دریاچه نمک (مسیله) بوده ولی امروز از آن جدا افتاده است و در کنار اتوبان قم – تهران قرار دارد.
دریاچه نمک (مسیله) محصور بین ارتفاعات می باشد و میزان نمک آن بسیار زیاد است. رودهای جاجرود، کرج، حبله رود و شور به آن می ریزند. در این دریاچه فقط در فصل زمستان آب یافت می شود و در فصل تابستان به جای آب ورقه های نمک جلب نظر می کند. هوا در این ناحیه خیلی خشک است و اختلاف دما در شب و روز به 70 درجه سانتی گراد می رسد.
رودهای استان عموماً از غرب به شرق و از جنوب به شمال جریان دارد که مهمترین آنها عبارت است از:قره چای، قمرود، بیرقان، بیدهند، قره سو و طغرود و همچنین رودهای شور، کرج و جاجرود از شمال استان وارد شده و در نهایت همه آنها به دریاچه نمک (مسیله) میریزند.
متوسط بارنگی استان به میزان 145 میلی متر و حداقل درجه 13- درجه سانتی گراد (که این دما در زمستان سال 87 به 23- درجه سانتی گراد رسید) و حداکثر آن 46 درجه سانتی گراد می باشد.
مناطق عمده کشاورزی استان به شرح ذیل می باشد:
1- دشت جعفرآباد با 20644 هکتار و 140 میلیمتر بارندگی
2- دشت قم (حومه) با 39874 هکتار و 136 میلیمتر بارندگی
3- دشت قمرود با 17587 هکتار و 110 میلیمتر بارندگی
4- دشت قنوات با 12079 هکتار و 110 میلیمتر بارندگی

جدول(1-2): منابع آبی استان
عنوانتعدادمیزان تخلیه سالانه (میلیون مترمکعب)چاه (دستی-عمیق-نیمه عمیق)10534/699قنات6641/239چشمه3295/24انهار منشعب از رودخانه118109جمع21641072
1-1-4- وضعیت کشاورزی و سطوح زیر کشت و میزان تولید:
استان قم حدود 105 هزار هکتار اراضی کشاورزی که 8/0 اراضی کشور را شامل می شود، دارای دو اقلیم کوهستانی و نیمه کویری است که تولیدات زراعی آن بالغ بر 374 هزار تن و تولیدات باغی 94 هزار تن می باشد. در سال زراعی 1387-1386 سطح زیر کشت محصولات زراعی استان قم 59867.4 هکتار و تولید 374457.4 تن بوده است.
در بخش محصولات باغی در سال 87 سطح زیر کشت محصولات باغی مقدار 22691 هکتار با میزان تولید 43830 تن برآورد شده است. در ضمن متوسط عملکرد (کیلو گرم در هکتار) یونجه، جو، گندم، سبزیجات استان از متوسط عملکرد کشور بیشتر می باشد.
همچنین در تولیدات زراعی، تولیداتی همچون پنبه، جو، سبزیجات، یونجه، سایر محصولات جالیزی (طالبی) درصد قابل توجهی از تولیدات کل کشور را به خود اختصاص داده است
1-2- انگور
1-2-1- مقدمه:
این که در چه زمان و کجا انسان برای اولین بار اقدام به کاشت انگور کرد، پرسشی است که احتمالاً هرگز پاسخی به آن داده نخواهد شد. نبودن واژه ای با ریشه مشترک برای لغت انگور در زبانهای هند- اروپایی خود مبین این حقیقت است که کشف قابلیت خوراکی بودن انگور به طور جداگانه در سراسر اروپا صورت گرفته است. اجداد انگور اروپایی (Vitis vinifera) ابتدا در سواحل مدیترانه از حدود سوریه والجزایر به طرف غرب تا اروپای مرکزی و از آنجا به سمت شرق در نواحی بین دریای سیاه و آرام توسعه یافت. اکثر محققان بر این باورند که موکاری از منطقه آناتولی در شمال ترکیه و یا ناحیه همجوار آن در قفقاز دور نشات گرفته است و این ناحیه شامل مناطقی می شود که پراکندگی بوته های مو و وحشی V.vinifera موجود در آنها ارتباط بسیار نزدیکی با مبدأ کشاورزی غربی در خاور نزدیک دارد.
انگور،‌ یکی از مهمترین میوه هایی است که از زمانهای قدیم، مورد استفاده ی بشر قرار گرفته است. بطور کلی، دو نظریه ی متفاوت در مورد دیرینگی انگور وجود دارد (تفضلی،1370).
انگور یکی از میوه هایی است که بشر آن را از دیر باز شناخته و در طول قرون به روش های مختلف از آن بهره گیری نموده است. درخت انگور را در ایران تاک یا مو می نامند (زمردی،1384).
انگور یکی از مهم ترین میوه‌هایی است که کشت و تولید آن در کشور ما از سابقه بسیار طولانی برخوردار است. علاقه ایرانیان قدیم به مصرف فرآورده‌های مختلف انگور بخصوص به حالت تازه خوری، شیره و خشکبار (کشمش)، ناشی از شرایط طبیعی کشور برای پرورش تاک بوده است. بنابراین کشور ایران یکی از سرزمین‌های اولیه کشت انگور در جهان به شمار می‌رود و مردم کشور ما از دیرزمان با روش‌های کشت و تولید انگور آشنا بوده‌اند. به همین دلیل است که امروزه در اکثر نقاط ایران از نواحی سردسیر شمال تا حواشی کویر و همچنین مناطق جنوب،‌ کشت انگور معمول می‌باشد. علاوه بر این انگور به طور وحشی و به مقدار فراوان در جنگل‌های ایران وجود دارد (امیرقاسمی،1381).

1-2-2- ارزش اقتصادی انگور:
انگور یکی از مهمترین میوه هایی است که از دیرباز تاکنون ،‌ به مقدار زیاد و به اشکال مختلف مورد استفاده ی بشر قرار گرفته است. بر طبق آمار سازمان بین المللی انگور در پاریس،‌ سطح زیر کشت انگور در سال 1910، برابر با 7 میلیون هکتار بود که تا سال 1987 نزدیک به 10 میلیون هکتار رسیده است (تفضلی، 1370).
تاک یکی از قدیمی ترین گیاهانی است که کشاورزان در اکثر نقاط ایران با کاشت و نگهداری آن آشنایی دارند . موکاری ایران در وضع حاضر عبارت است از تعدادی واحدهای کوچک و متوسط در شرایط اقلیمی بسیار متغیر و مختلف که در میان سه قطب بزرگ تولید یعنی شیراز و ارومیه قرار گرفته‌اند (امیرقاسمی،1381 ).
از آنجایی که سطح زیر کشت و میزان تولید انگور نسبت به سایر محصولات باغبانی بسیار چشمگیر بوده و به صورت‌های مختلف در بازارهای داخلی و خارجی مصرف دارد لذا به لحاظ اقتصادی یکی از معدود محصولاتی است که می‌تواند یکی از اقلام صادرات غیر نفتی را تشکیل دهد. تا قبل از جنگ جهانی دوم، ایران بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کشور تولید کننده کشمش و شیره انگور در جهان بوده و اغلب مقام اول یا دوم را حایز بوده است. متأسفانه در اثر توجه نکردن به مسایل باغداری و از جمله تاکداری‌،‌ موستان‌های ایران از فناوری صحیح و پیشرفته‌ای بهره مند نبوده است و اغلب با روش های اولیه کشت سنتی اداره می‌شوند (امیرقاسمی، 1381).

1-2-3- سطح زیر کشت ،‌ میزان تولید و عملکرد انگور ایران:
زیر کشت تاکستان های کشور در سال 1387 با احتساب درختان پراکنده انگور حدود 302 هزار هکتار بوده که 92.1 درصد آن بارور مو بوده است (جدول1-3). استان فارس با سهم 20.8 درصد از سطح بارور تاکستان های کشور در جایگاه نخست قرار دارد.تولید انگور کشور حدود 1.7 میلیون تن بوده که 91.9 درصد آن را کشت آبی حاصل شده است.استان قزوین علیرغم رتبه سوم در سطح بارور با 14.5 درصد تولید کشور، در جایگاه نخست تولیدکنندگان این محصول قرار دارد. بنابر جدول(1-3) میزان سطح زیر کشت انگور در استان قم 5/818هکتار و میزان تولید 6/2908 تن بوده است.
1-2-4- ارزش غذایی انگور:
انگور ،‌ از نظر ارزش غذایی و خواص بهداشتی،‌ دارای سودمندیهای بسیاری است ، میزان مواد و عناصر مختلف موجود در میوه ی انگور، با توجه به نوع رقم، شرایط محل کاشت و درجه ی رسیدگی حبه ی انگور، کاملاً متفاوت است. براساس نتایج آزمایشهای فراوانی که از سوی سازمان تحقیقاتی FAO بر روی انواع مختلف انگور انجام گرفته است، میانگین میزان مواد غذایی موجود در هر 100 گرم انگور تازه و کشمش،‌ به ترتیب در جدول شماره 9-1 برآورده شده است (تفضلی، 1370).
جدول 1-3 سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد انگور کشور به تفکیک استان در سال 1387 واحد:هکتار- تن
میزان تولیدسطح کشت باغات(با احتساب درختان مخلوط پراکنده )نام استان(تن)بارور(هکتار)غیر بارور(هکتار)دیمآبیجمعدیمآبیجمعدیمآبی34230840,416384,6916375,6422,53419,6آذربایجان شرقی16302,64972620427,76629,1113798,64322258,84063,2آذربایجان غربی023130,12532,702532,741,5041,5اردبیل3534664,25817,8145803,8431,46425,4اصفهان2,32113,5225,31,6223,72941,8292,2ایلام012,92021,501,5بوشهر022309,22368,802368,8153,20153,2تهران058185,14672,404672,44470447چهارمحال و بختیاری1825,87890,83235,11309,11925,9338,378,5259,9خراسان جنوبی3881,38053933964,910642,123322,81848,536,51812,1خراسان رضوی13010,333881,515710,45533,210177,2378,966,4312,6خراسان شمالی02086,5270,80270,81578,501578,5خوزستان46416775819311,311519196,3758,21,5756,7زنجان060504,43467,403467,4662,80662,8سمنان09982,6110001100482,70482,7سیستان و بلوچستان61891,7147297,957843,641366,71647,93913,52642,21271,4فارس175,3251295,930967,4220,830746,91643,201643,2قزوین02908,6749,20749,2749,20769,169,3قم22776,433291,812366,96761,95604,9604,90176,7کردستان018192,32574,502574,52574,5416,957,8کرمان315,7,965228,87362,51129,96232,66232,6145,4843,1کرمانشاه13980,217523,92757,82185,85725720,194,5کهکیلویه و بویراحمد33,6143,737,65,332,232,32,62,7گلستان356,1138,542,529,213,313,300گیلان032672,13945,903945,93945,90305,1لرستان28,783,98,22,95,35,30,20,8مازندران386,777844,310309,250,210259102593,11452مرکزی482551,6249,8117,8132132341,2هرمزگان2106,5145590,416987,679616191,516191,5168,2157,5همدان022089,71872,201872,21872,20140.3یزد01095180,50180,5180,501,5منطقه جیرفت و کهنوج140930,41598572,7277746,576919,8200826,7200826,74603,119379,9جمع کل کشور
انگور میوه‌ای است بهشتی که شامل ویتامین‌های آ، ب و ث می‌باشد هم چنین دارای مقداری منیزیم، کلسیم، آهن،‌ فسفر، پتاسیم و آلبومین است.امروزه در طب درمان‌های طبیعی (نتروپت) از رژیم‌های مختلف انگور استفاده می‌کنند.
میزان مواد غذایی موجود در هر 100 گرم انگور تازه و کشمش از مهمترین مواد قندی موجود در حبه ی انگور تازه،ساکاروز1، گلوکز2، دکستروز3 و از اسیدهای آلی، اسید فرمیک4،‌ اسید مالیک 5،‌ اسید سیتریک 6و اسید تارتاریک7 را می توان نام برد. در آب انگور،‌ علاوه بر آب،‌ قند و اسیدهای مختلف، 5/3 تا 4 گرم بی تارتارات پتاسیم و همچنین نمکهای کانی مانند آهک، منیزیم،‌ آهن،‌ منگنیز و سیلیس وجود دارد . مقدار انر‍ژی موجود در هر 100 گرم انگور تازه، ‌67 کیلو کالری و در هر 100 گرم کشمش برابر با 268 کیلو کالری
می باشد(تفضلی، 1370)

جدول 1-4: میزان مواد غذایی موجود در 100 گرم انگور تازه و کشمش
نام عنصرانگورکشمشآب81.6 گرم24.0 گرممواد قندی(گلوسیدی)16.7 “71.3 “مواد سفیده ای(پروتئینی)0.8 “2.3 “مواد چربی(لیپیدی)0.4 “0.5 “انواع ویتامین80 واحد بین المللی50 واحد بین المللیویتامین B10.05 “0.15 “ویتامین B20.03 “0.08 “ویتامین C4 “بسیار ناچیزاسیدمالیک650 “بسیار ناچیزسدیم2 “30 میلی گرمپتاسیم25 “708 “کلسیم17 “78 “منیزیم7 “6 “آهن0.6 “3.3 “فسفر21 “129 ” 1-2-5- ارقام انگور و مشخصات آن:
در دنیا تاکنون حدود 10000 رقم مختلف انگور شناسایی شده و اگر هیبریدهای انگور هم در نظر گرفته شود این رقم بسیار زیاد خواهد بود. در ایران نیز در مورد شناسایی ارقام انگور فعالیتهای پراکنده و مختلفی صورت گرفته است. بطوریکه ارقام مناسب در مناطق ورامین،‌ ارومیه،‌ سردشت،‌ مراغه‌، کرمانشاه‌، شیراز،‌ شاهرود،‌ مشهد،‌ بجنورد،‌ قوچان، قزوین، ‌زنجان،‌ کاشمر و غیره شناسایی شده است. اصلاح تاک داری در هر کشور منوط به شناسایی ارقام موجود و بررسی صفات و مشخصات مورفولوژی و بیولوژی آن می باشد(زمردی، 1384).

مهم ترین گونه مو، V .vinifera است که گونه غالب یا تنها گونه ای است که در اکثر نواحی جهان به استثنای نواحی شمال غربی و شرق اقیانوس آرام در آمریکای شمالی، برزیل، اروگوئه، ژاپن و شمال چین کشت می شود. در نواحی اخیر اکثر بوته های مو، ارقام حاصل از دو یا چند گونه Vitia بومی آمریکای شمالی و یا دورگهای بین آنها (دو رگهای آمریکایی) گونه های اصلی عبارتند از:V.labrusca,V.aestivalis,V.riparia,V.cineria در حالی که در دورگهای فرانسوی – آمریکایی گونه های اصلی آمریکای شمالی عبارتند از: V.rupestris,V.riparia,V.aestivalis. گونه های اخیر به منبع مقاومت در برابر آفات و عوامل بیماریزا مورد استفاده قرار می گیرند. در حال حاضر چندین دورگ جدید بر V. amurenisis نیز تولید می شوند که با به کارگیری گونه V. amurensis که خاص ناحیه منچوری است، تحمل در برابر سرما تامین شده و با به کارگیری چندین گونه بومی نواحی جنوبی آمریکا، مکزیک، آمریکای مرکزی و جنوب چین، سازگاری با شرایط اقلیمی گرم و مرطوب را بالا می برند. اکثر گونه های موجود در نواحی جنوب شرقی آمریکا که انگور موسکاد نامیده می شوند از گونه V. rotundifolia گرفته شده اند .از گونه های Vitis آمریکای شمالی منحصراً‌ برای تولید پایه برای پیوند ارقام V. vinifera‌استفاده میشود . در اکثر مناطق کشت تجاری انگور، بوته های مو باید به پایه های مناسب پیوند زده شوند. نزدیک به 15000 واریته نام گذاری شده وجود دارد که اکثر آنها برای تولید شراب به کار می روند و این خود بیانگر کاربرد اصلی این میوه است. از میان ارقام مختلف انگور که در سطح وسیعی کشت می شوند تنها چند رقم در کشورهای اسپانیا، کشورهای مستقل مشترک المنافع و آمریکای جنوبی به طور گسترده ای کشت می شود که به دلیل عدم عرضه شراب به کار می روند. این ارقام عبارتند از: کابرنت ساوویکنن، چاردونی، پینوت نوآ، ریزلینک و سیره (شیراز).
1-3- پسته:
1-3-1- تاریخچه و مبدأ:
پسته، یکی از جدیدترین دستاوردهایی است که در قرن بیستم به آمریکا وارد شده است پسته درختی است که به گفته ای بومی آسیای مرکزی و به گفته دیگر بومی آسیای غربی و آسیای صغیر شناخته شده است. چنانکه هم اکنون گونه های خودروئی از آن در اغلب مناطق گرم و خشک بدون بارندگی با زمستانهای ملایم (لبنان، فلسطین،‌ سوریه،‌ ایران،‌ عراق، ترکیه،‌ هند، جنوب اروپای و در نواحی کویری آسیای مرکزی و آفریقای شمالی)، کم و بیش دیده می شوند. پسته در آغاز عصر مسیحیت،‌ ابتدا به حوزه مدیترانه و سپس در سال 1856 به اروپا و در سال 1890 به کالیفرنیا رسیده است و در سال 1904 اولین درخت آن در ایستگاه تحقیقاتی “چیکو” کاشته شده است (درویشیان،1374).

1-3-2- اظهارنظر متأخران در مورد منشأ درختان پسته:
در مورد مبدأ اصلی درختان پسته در منابع متأخر اظهار نظرهای متفاوتی شده است. در این منابع سرزمینهای بسیاری به عنوان رویشگاه اصلی اولین درختان پسته معرفی می گردند. در برخی از این منابع از سرزمینهایی با اسامی آسیای مرکزی، خاورمیانه، خاور نزدیک،‌ به عنوان مبدأ اولیه درختان پسته یاد می شود؛ در حالی که اسامی فوق محدوده جغرافیایی کاملا دقیق را مشخص نمی کند. در بعضی از منابع از یک یا چند سرزمین به عنوان خاستگاه اولیه درختان پسته نام برده می شود، از جمله نام ایران، افغانستان، ترکستان، آسیای صغیر و سوریه (شام) و فلسطین ذکر می گردد . پاره ای هم سواحل مدیترانه و مخصوصاً کرانه های شرقی این دریا را مبدأ نخستین درختان پسته معرفی کرده اند (ابریشمی، 1373).
شاید کهنترین سند درباره پیشینه تاریخی کشت پسته در ایران را بتوان سفرنامه هرودت تاریخ دان نامی یونان دانست که درباره تولید پسته و جایگاه آن در ایران جستاری را نوشت (محمدخانی، 1376).
کلمه پسته یک واژه ایرانی بسیار کهن است. منشأ و اصل این کلمه به سرزمین مبدأ و گهواره اولین درختان پسته جهان مربوط می شود. بنابراین کلمه پسته از گویش مردمان مستقر در محدوده پسته خیز ایالت خراسان اخذ شده است (ابریشمی، 1373).سابقه کشت و کار این محصول در ایران مربوط به 4-3 هزار سال قبل است و در شهرهای دامغان و قزوین پیشینهایی طولانی دارد، ولی در مناطق کرمان، اصفهان و یزد سابقه کشت و کار آن بصورت باغداری به 250 سال قبل میرسد ( شیبانی و همکاران، 1374).

1-3-3- طبقه بندی گیاهی:
پسته ای که هم اکنون در دسترس است به نام pistachia VERA.L. از خانواده Anacardiaceae، تنها گونه تجارتی و قابل خوردن است که بین یازده گونه دیگر شناسایی شده است. مشخصات عمده این ژانر تولید سقز (تربانتین) است.
. گیاهان این خانواده دارای حدود 75 جنس و 600 گونه هستند که اکثـرا در نواحـی گرمسیری و نیمه گرمسیری8 جهان پراکـندهاند. واژه Pistaهمان جنس پسته است ،از ریشه کلمه فارسی پسته Pista یا Psta است و اصطلاح لاتین Pistacia نیز از آن مشتق شده است (سمیع وهمکاران، 1384).
گیاهان دیگری مانند (casHeu ) آکاژوی برزیلی،‌ (Mango) (انبه) (poison oak) سماق وحشی، (poison ivy) میخک سم ،‌ فلفل درختی و سماق وابسته به همین خانواده اند که در اغلب نقاط گرمسیری پیدا می شوند(درویشیان،1374).
درخت پسته دو پایه (مانند خرما) است یعنی دارای گلهای نر و ماده روی پایه های جداگانه است که بهر حال تولید محصول در آن بسته به همراه بودن هر دو پایه با هم است. گلهای ماده بدون گلبرگ و شهد (نکتار) است که برعکس سایر گلها زنبور عسل را به خود جذب نمی کند و در نتیجه باید به وسیله گلهای نر تلقیح بشود و گرده گل نر به کمک باد پراکنده می شود و گلهای ماده را تلقیح می کند. درخت پسته مانند سایر درختان میوه سردسیری خزان کننده است که در اثر ریزش برگ در پاییز به خواب زمستانه نیاز دارد تا در بهار آینده مجدداً بیدار شود و تجدید حیات کند.
سیستم ریشه بندی درخت پسته از آن دسته ریشه هایی است که به اصطلاح “آب یاب” است به این معنا که در عمق زمین تا جایی فرو می روند که خود را به آب یا به سقف سفره آب زیرزمینی برسانند و به همین دلیل است که تا مدت مدیدی قادر به تحمل تشنگی هستند (درویشیان،1374).
درخت پسته قبل از پنج سالگی ثمر می دهد و در 10-12 سالگی به بار اصلی می نشیند. پسته درختی است طویل العمر (400 ساله آن در رفسنجان و کهنسال تر از آن در آرامگاه احمد جامی در تربت جام هنوز پابرجا است(.
1-3-4- گونه های جنس پسته:
جنس پسته دارای 11 گونه است (ابریشمی، 1373). مشخصات اصلی در تفکیک و شناسایی گونهها، خصوصیات برگ مثل وجود یا عدم وجود بال در قاعده برگ9 متناوب بودن، شانهایی بودن، خزان کننده یا همیشه سبز بودن در درجه اول و خصوصیات میوه و گل در درجه دوم اهمیت میباشد. نامگذاری گونههای پسته دارای تنوع زیادی بوده و شرح کاملی از گونهها و صفات اساسی و کلی در تفکیک و شناسایی آنها بطور یکجا منتشر نشده است و اطلاعات موجود فقط بر اساس فلور کشورهای مختلف میباشد، بنابراین احتمال این وجود دارد که گیاه شناسان مختلف، گونه های یکسانی را تحت اسامی متفاوتی انتشار داده باشند و یا بالعکس. در هر حال گونهها و یا هیبریدهای این جنس به دو دسته کلی که شامل گونه های اهلی (P. vera) و گونه های وحشی است، تقسیم میشوند.
در ایران جامعه جنگلهای پسته اهلی در منطقه سرخس (شمال شرق خراسان)، جنوب غربی ترکمنستان تا شمال غرب مرز افغانستان در مساحتی بالغ بر 12000 هکتار وجود دارند، این جامعه معمولا خالص بوده و کمتر گونه های دیگری در آن وجود دارد، چیزی که هم اکنون به عنوان پسته خوراکی وجود دارد شامل انواع رقمها و واریتههاست و بر اساس فرم و شکل میوه به دو دسته کلی کشیده و بلند (بادامی) و گرد و کروی (فندقی) تقسیم میشوند، نوع پسته سرخس که از لحاظ شکل و اندازه کوچکتر است چیزی حد واسط دو نوع قبلی است (شیبانی و همکاران، 1374).
1-3-5- پسته در قم کهن:
سرزمین بسیار کهن قم سابقه طولانی در کشت و تولید محصولات زراعی دارد. اصطخری در سال 340 هجری ضمن توصیف قم نوشته است: “قم دیوار دارد و آب چاه خورند و مردم تنگ معیشت باشند و بهار و تابستان رودخانه بزرگ روان باشد و پسته و فندق بسیار خیزد”. کمی بعد یعنی در سال 367 ه ق ابن حوقل نوشته است: “شهر قم میوه ها و درختان پسته و فندق دارد، و در ناحیه جبال تنها در شهر لاشتر فندق هست”. حمدالله مستوفی در سال 740 هجری از پسته قم یاد کرده اما به نظر می رسد که حمله ویرانگرانه مغول به ایران در سال 617 ق خسارات فراوانی به باغهای پسته قم وارد کرده،‌ او در گزارش خود نوشته است: ” قم از اقلیم چهارم است. هوایش معتدل است و آبش از رودی که از جربادقان می آید و در آنجا نیز همچون آوه،‌ زمستان یخ آب در چاه می بندند تا به هنگام گرما باز می دهد و آب چاهش در پانزده گزی بود و اندکی به شوری مایل بود. ارتفاعش غله و پنبه بسیار بود و از میوه هایش انار و فستق و خربزه و انجیر سرخ نیکوست و در آن شهر درخت سرو سخت نیکو می آید” (ابریشمی، 1373).

1-3-6- سطح زیر کشت پسته :
سطح زیر کشت پسته در سال 1387 حدود 431 هزار هکتار بوده است. استان کرمان با 6،73 درصد سطح بارور پسته مقام اول را داراست.
میزان تولید پسته کشور حدود 192 هزار تن می باشد. استان کرمان با 5/46 درصد تولید پسته کشور در جایگاه نخست قرار دارد. جدول 1-5 سطح زیر کشت و میزان تولید پسته کشور را در سال 1387 نشان می دهد.بنابر جدول (1-5) سطح زیر کشت پسته در استان قم 5/1617 هکتار و میزان تولید 399 تن بوده است.

میزان تولیدسطح کشت باغات(با احتساب درختان مخلوط پراکنده )نام استان(تن)بارور(هکتار)غیر بارور(هکتار)دیمآبیجمعدیمآبیجمعدیمآبی08,915,2015.1123,70آذربایجان شرقی04,63,203,21,101,1آذربایجان غربی00,1*0*0,100,1اردبیل02360,62505,602505,61807,701807,7اصفهان000003,103,1ایلام06259,12431,202431,2280,50280,5تهرانچهارمحال و بختیاری03989,85215,205215,25387,205387,2خراسان جنوبی3,423393,223236,821,323215,514373,310,314363خراسان رضوی0143,4329,80329,8184,823161,8خراسان شمالی016,417,5017,526,9026.9زنجان028399,19040,909040,92780,202780,2سمنان06445,25417,805417,8969,40969,4سیستان و بلوچستان04511,310623,6010623,64119,404119,4فارس023012811,502811,5847,80847,8قزوین03991265,301265,3352,20352,2قم032,402,4000کردستان089436,9279036,10279036,111756,204.9کرمان015,915,1015,16,406.4کرمانشاه0000022,622,60گلستان01,96,906,94,904,9لرستان05625,24901,604901,6407,10407,1مرکزی0400361036142,5042,5هرمزگان00000126,20126,2همدان018527,831923,4031923,48328,508328,5یزد023,638038000منطقه جیرفت و کهنوج3.419226637919821,3379176,75195255,951896,1جمع کل کشورجدول 1-5 سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد پسته کشور به تفکیک استان در سال 1387
واحد:هکتار- تن
1-4-6- ارزش غذایی:
پسته به عنوان یک محصول استراتیژیک جا یگاه خاص را در بین تولیدات کشور مان دارد و یکی از اقلام صادراتی مهم را تشکیل داده است که تقریباً قبل از جنگ های داخلی %50 صادرات میوه خشک و طن مارا تشکیل میداد. پسته افغانی نظر به کیفیت غذائی ورنگ طبیعی اش در جهان شهرت خوب دارد. جدول(11-1) مقدار مواد و عناصر موجوده در یکصد گرم پسته را نشان میدهد.

جدول(6-1): میزان مواد و عناصر موجود در 100 گرم پسته
آب6.5 گرامفسفورس430 ملی گرامپروتین19،8 گرامکلسیم140 ملی گرامهایدرایت ها16،2 گرامپتاسیم972 ملی گرامکاربن1،2 گراممگنیزیم150 ملی گرام

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید