ح تری گلیسرید سرمی و افزایش پاک سازی LDL-c کبد و افزایش HDL-c را باعث می شوند.
این گروه از طریق گوارشی جذب شده و از طریق کلیه دفع می شوند.
عوارض جانبی این داروها عبارتند از:
– سمیت عضلانی ( درد و ضعف عضلانی) به خصوص در افرادی که مشکلات کلیوی دارند و یا این داروها را همزمان با استاتین ها مصرف می کنند ممکن است دیده شود.
– اثرات گوارشی
– برخی از این داروها ممکن است منجر به افزایش احتمال ایجاد سنگ های صفراوی به دلیل افزایش دفع کلسترول در صفرا شوند (سادی، 2008).
_ ترکیبات متصل شونده به اسیدهای صفراوی26
مانند کلستیرآمین27، کلستی پل28، کل سولام29
مکانیسم عمل این داروها به شرح زیر است:
الف) این داروها به عنوان رزین های تبادل یونی اثر نموده و از طریق باند شدن به اسیدهای صفراوی در روده و ایجاد کمپلکس و در نتیجه افزایش دفع اسید صفراوی از مدفوع و افزایش تبدیل کلسترول به اسید صفراوی در کبد عمل می کنند.
ب) کاهش غلظت کلسترول داخل کبدی و افزایش جبرانی در گیرنده های LDL-c و کاهش سرمی LDL-c
ج) باند شدن با اسید صفراوی در روده و کاهش جذب کلسترول ورودی توسط غذا.
این داروها خوراکی مصرف می شوند ولی در روده نه جذب و نه متابولیزه شده و از طریق مدفوع دفع می شوند.
عوارض جانبی شامل: یبوست (اکثرا)، تهوع، بی اشتهایی، اسهال، نفخ، گرفتگی و اسپاسم عضلانی، آسیب های کبدی و اختلال در جذب ویتامین های محلول در چربی هستند، که همگی این عوارض وابسته به دوز می باشند.
استفاده از اسپرزه می تواند باعث کاهش دوز مصرفی داروی مصرفی و در صورت بی احتیاطی افزایش ایجاد عوارض جانبی آن گردد (سادی، 2008).
_ مهار کننده های جذب کلسترول30
مانند آزتیمیب31
مکانیسم عمل این دارو به این صورت است که با مهار انتخابی جذب روده ای کلسترول موجود در جیره و اسید صفراوی در روده کوچک و در نتیجه کاهش ارسال کلسترول از روده به کبد و کاهش ذخیره کلسترول کبدی و افزایش پاکسازی کلسترول در خون، موجب کاهش LDL-c، تری گلیسرید و افزایش HDL-c می شوند.
این دارو عوارض جانبی زیادی ندارد.
هر چند این دارو با استاتین ها اثر سینرژیستی قوی ای دارد، همراه با نیاسین هم مصرف می شود (در صورتی که مصرف همزمان فیبرات ها یا نیاسین همراه با استاتین ها می توانست باعث میوپاتی شود) (سادی، 2008).
_ اسید نیکوتینیک یا نیاسین
مکانیسم عمل نیاسین به این شکل است که قویّا باعث مهار لیپولیز در بافت چربی می شود و اثرات کاهنده لیپیدی خود را از این طریق اعمال می کند.
نیاسین به صورت خوراکی مصرف و از راه ادرار دفع می شود (سادی، 2008).
نیاسین نوعی ویتامین (B3) Bاست که در طولانی مدّت منجر به بهبود پروفایل کلسترول و چربی های سرمی می شود. این ویتامین در سلامت DNA و یا جبران آسیب به DNA نیز نقش دارد (ماکای و همکاران، 2012).
نیاسین در بهبود پروفایل چربی موجب 20 تا 50 درصد کاهش تری گلیسیرید، 10تا 25 درصد کاهش LDL-c و 10تا30 درصد افزایش HDL-c می شود (ماکای و همکاران، 2012).
مکمل نیاسین در موارد کمبود این ویتامین ( بیماری پلاگر) مصرف می شود که این کمبود می تواند ناشی از مصرف الکل، سندروم سوء جذب، جیره غذایی ضعیف و مصرف طولانی مدّت بعضی داروها مثل ایزونیازید باشد (ماکای و همکاران، 2012).
علایم پلاگر شامل درماتیت، اسهال و جنون و حتی مرگ است.
کمبود کوتاه مدت آن می تواند علایمی از جمله افسردگی، اسهال، سرگیجه، خستگی، بوی بد دهان، سردرد و سوءهاضمه، بی خوابی، درد اندام، از دست دادن اشتها و افت قند خون و ضعف عضلانی، اشکالات پوستی و التهاب ایجاد کند.
دوزاژ مناسب برای رفع کمبود در مردان 18 میلی گرم در روز و در زنان 13 میلی گرم در روز است. البته تا 100 میلی گرم دراغلب مکمل ها استفاده می شود که مسئله مسمومیت با آن را باید مد نظر قرار داد. دوزهای بالاتر آن که کاهنده لیپید است می تواند ایجاد هیپراوریسمی و اختلالات کبدی کند که این عوارض با کاهش یا قطع دارو برگشت پذیر است نیکوتینیک اسید نه نیکوتینامید در دوز بالاتر از mg 200 می تواند باعث گرگرفتگی و گشادی عروق خونی و در نتیجه کاهش فشار خون شود. دوز بالاتر منجر به خارش و بالا رفتن گلوکز خون و زخم گوارشی و مشکل کبدی می شود.
کسانی که مصرف الکل دارند و یا کسانی که پروتئین کافی در جیره ندارند نیاز به مقدار بیشتری نیاسین دارند.
از عوارض جانبی مهم نیاسین ایجاد حالت گرگرفتگی است، سمیت کبدی، ناراحتی های گوارشی و سوءهاضمه و تهوع هم ایجاد می کند.
در حال حاضر دوز توصیه شده نیاسین برای مصرف روزانه 16-14 میلی گرم در روز است هر چند مطالعات اخیر نشان داده است که مصرف 2 میلی گرم در روز نیاسین باعث افزایش ترشح هورمون رشد می شود که البتّه باید با دقّت مصرف شود.
نیاسین معمولا به صورت مکمل مولتی ویتامین در دسترس است که می تواند در طیف گسترده ای از مکمل های بر پایه پروتئین و مکمل های کاهنده لیپید به دلیل نقش ویتامین های گروه B در متابولیسم و سوخت و ساز بدن و تولید انرژی و به عنوان تقویت کننده اثر هورمون رشد به همراه آن مطرح باشد. لازم به ذکر است که در صورت مصرف همزمان آنها و بدون توجّه به حضور نیاسین در هر کدام از آنها می تواند منجر به ایجاد سمیت کبدی شود.
به غیر از نیکوتینیک اسید فرمهای دیگر نیاسین نیکوتینامید32و اینوزیتول هگزا نیکوتینات33بوده ولی اشکال دیگر نیاسین در بهبود پروفایل چربی چندان مفید نیست (ماکایو همکاران، 2012).
نیاسین در کبد از آمینواسید تریپتوفان تولید می شود حدودا mg 60 تریپتوفان در تولید 1 mgنیاسین نقش دارد (جاکبسون، 2007).
کاهش سطح آهن موجب کاهش در تولید ویتامین B3 می شود (ا?دوهو و همکاران، 1994).
داروهای مهار کننده پمپ پروتون34به شکل مستقیم و غیر مستقیم باعث کاهش ویتامین می شوند این دارو ها مثل امپرازول باعث کاهش دسترسی روده ها به ویتامین C که یک نقش کلیدی در جذب آهن دارد شده و در نتیجه کاهش آهن، تولید نیاسین هم کاهش می یابد. به روش مستقیم نیز کاهش اسیدیته معده عاملی در کاهش جذب نیاسین محسوب می شود.
بهبود اثرات مربوط به درمان همزمان نیاسین با کروم در مطالعه بولکنت و همکاران در سال 2004 نشان داده شد که نه تنها منجر به کاهش لیپید های سرمی می شود بلکه باعث نوسازی بعضی از سلول های کبدی هم می شود (بولکنتو همکاران، 2004).
نیاسین مستقیم نمی تواند به نیکوتینامید تبدیل شود امّا هر دو ترکیب در بدن می تواند به NAD وNADP تبدیل شود و به عنوان پیش ساز آنها مطرح اند (کوکسو همکاران، 2000).
نیکوتینیک اسید، نیکوتینامید و تریپتوفان هر سه به عنوان کوفاکتورNAD وNADP عمل می کنند (ورگوپولوسو همکاران، 2002).
نیاسین در تعمیر DNA و تولید هورمون های استروئیدی در غده آدرنال نقش دارد (نیپ و همکاران، 2000).
نیاسین در سن بالاتر از 50 به منظور افزایش HDL-cو کاهش احتمال بیماری های قلبی-رگی استفاده می شود (کوکس و همکاران، 2000).
از نظر اثرات درمانی باید گفت که نیاسین یک داروی قدیمی کاهنده لیپید و ضد آترواسکلروز است. به این صورت که سطح LDL-c ، VLDL-cو تری گلیسرید را کاهش ولی سطح HDL-c را افزایش می دهد (والکو و همکاران، 2007) و باعث کاهش بیماری های قلبی می شود (بارتر و همکاران، 2007).
نیاسین با گیرنده GPR109 A باند و آن را تحریک می کند که این امر باعث مهار تجزیه چربی ها در بافت چربی می شود (نوپ و همکاران، 1998).
نیکوتینامید قادر به باند شدن با این گیرنده نبوده و در نتیجه نمی تواند روی کاهش لیپید های خونی اثر بخش باشد.
اسید های چربی که از تجزیه لیپید ها در بافت چربی حاصل می شوند به صورت طبیعی در سنتز VLDL-cدر کبد نقش دارند که آن ها هم پیش ساز تولید LDL-c می باشند. پس نیاسین منجر به مهار تجزیه چربی ها و کاهش غلظت اسید های چرب آزاد خون و کاهش ترشح VLDL-cو کلسترول از کبد می شود (کاتزونگ، 2006).
اثرات درمانی نیاسین بر روی پروفایل لیپیدی به تاثیر آن بر روی گیرندهGPR109 A (که گیرنده HCA235نیز نامیده می شود) بستگی دارد. این گیرنده از نوع گیرنده های جفت شده با پروتئین G بوده و در بافت چربی و طحال و سلول های ایمنی و کراتینوسیت ها به مقدار زیاد بیان می شود (لوکازووا و همکاران، 2011).
GPR109 Aموجب کاهش تولید cAMP شده و در نتیجه لیپولیز را کاهش می دهد و به این ترتیب اسید چرب آزاد مورد نیاز کبد برای تولید تری گلیسرید وVLDL-c و در نتیجه LDL-cدر کبد کاهش می یابد (جیل و همکاران، 2008).
هم چنین باعث مهار آنزیم مهم در تولید تری گلیسری