. سازمانهای کوچک و متوسط به عنوان بخش عمده اقتصادی هر کشوری، نقش اساسی در بهبود و ارتقا شاخص های اقتصادی دارند و به همین دلیل اتخاذ روشها و ابزارهای نوآورانه و نوین انجام فرآیندها و امور کسب و کار مانند تجارت الکترونیکی نقش مهمی در موفقیت این گونه سازمانها در سطح داخلی و سطح بین المللی خواهد داشت. در تحقیق حاضر با مطالعه ادبیات مرتبط با موضوع و همچنین جمع آوری نظرات خبرگان مرتبط با حوزه تحقیق می توان این ایده را عنوان کرد که تجارت الکترونیک دیگر یک گزینه نیست، بلکه یک ضرورت برای موفقیت تجاری در هر زمینه ای در آینده است. تجارت الکترونیک ابزاری در کنار سایر ابزارها و وسایل نیست، بلکه یک نگرش و روش جدید است که نگرش تاکتیکی به آن بسیار خطرناک است. باید با رویکرد راهبردی به آن نگریست و از آن بهره برد. تجارت الکترونیکی کل روشهای سنتی را مورد تهاجم قرار می دهد و باعث ایجاد تغییرات شگرف در سازمان می گردد.
هدف من ازنگارش این تحقیق کمک به کسانی است که به کتب فقهی و حقوقی اطلاع و آگاهی کامل ندارند و نمی توانند مطالب تجارت الکترونیک را به درستی دریابند در این پایان نامه تلاش شده است به اندازه توان، مطالب در فصول مختلف دسته بندی گردیده تا کسانی که علاقه مند به دانستن مباحث بیکران و پیچیده تجارت الکترونیک می باشند به راحتی به آن دسترسی پیدا کنند و با پیش بینی و تحلیل محاسن ومعایب این رشته از علم بتوانم قدمی در عرصه بیکران تعلیم و تربیت بردارم تا با ارتقاء آگاهی مردم از قوانین و مقررات تجارت الکترونیک، زندگی سالم و درست برای آنها به همراه داشته باشد.
1 ـ4 ـ پرسش های تحقیق:
ظهور و گسترش پدیده “اینترنت” و رشد روزافزون تجارت الکترونیکی، تحول در ساختارهای سنتی مرتبط با امور اداری و تجاری را اجتناب‌ناپذیر ساخته است. تجارت الکترونیک هم اکنون در جهان به عنوان یک بحث بسیار تخصصی و در عین حال، بسیار پیچیده تبدیل شده‌است و تطبیق آن با سیاستهای تجاری و اقتصادی کشورهای مختلف نیاز به تحقیق و برنامه ریزی دقیق دارد. با توجه به سرعت جریان امر تجارت و توسعه روزافزون تجارت الکترونیک در سطح داخلی و بین‌المللی و کاربرد وسیع آن، آنچه که به عنوان اهم سوالات در مورد تحقیق مطرح می شود عبارتنداز:
1) با توجه به مستحدثه بودن تجارت الکترونیک، آیا مستندات بر این نوع تجارت مترتب شده است؟
2) نظر فقهای امامیه درباره مشروعیت تجارت الکترونیکی چیست؟
3) آیا مقررات حاکم بر معاملات الکترونیکی مبتنی بر قواعد فقه است؟
تحقیق حاضر به دنبال جوابگویی به سوالات فوق می باشد و در کنار آن به سایر مباحث نیز خواهد پرداخت.
1ـ 5 ـ فرضیه های تحقیق:
1) با توجه به مستندات آیات (مائده/1)و(نساء/39) و احادیث وارده می توان این نوع تجارت را در اسلام اثبات کرد.
2) مشروعیت تجارت الکترونیکی با توجه به آرای فقهای امامیه قابل اثبات است.
3) با توجه به قواعد آزادی قراردادها، قاعده تراضی، قاعده لزوم، قاعده صحت، می توان نتیجه گرفت این نوع تجارت مبتنی بر قواعد فقهی است.
1ـ6ـ روش تحقیق :
یکی از مراحل اساسی در هر نوع پژوهش، مرحله جمع آوری اطلاعات است روش
جمع آوری در هر پژوهش متفاوت است، اما آنچه مسلم است در همه تحقیقات علمی، پژوهشگر ناگزیر به استفاده از کتابخانه و مشاهده و مطالعه اسناد و مدارک می باشد. در این رساله برای جمع آوری مطالب از روش کتابخانه ای و برای تهیه و تدوین و نگارش آن از روش نظری استفاده گردیده است منابع مورد استفاده در این تحقیق، کتب معتبر و مرجح فقهی و حقوقی می باشد. همچنین برای گردآوری اطلاعات از تمامی ابزار قابل استفاده و در دسترس بهره برداری گردیده است از جمله مقالات درج شده در مجلات تخصصی مربوط به فقه ، استفاده ازسی دی های معتبر المعجم، جامع الفقه و نورالفقاهه و نیز سایتهای اینترنتی متفاوت فیش های فراوانی را در فصول و بخشهای مختلف برداشت نموده ام.
فصل دوم: فصل دوم: تعاریف ، تاریخچه ، مستندات و ادله تجارت الکترونیک
بخش اول: تعاریف و اصطلاحات
بخش دوم : تاریخچه تجارت الکترونیک
2 ـ 1ـ بخش اول : تعاریف واصطلاحات
2 ـ 1ـ1 ـ تعاریف تجارت الکترونیکی:
تجارت الکترونیک واژه ای است که امروزه در مقالات و ادبیات بازرگانی و تجارت و رسانه های عمومی بسیار به گوش می رسد. این پدیده نوین هم به علت نوپا بودن و هم به علت کاربردها و زمینه های بسیار متنوع فعالیت نزد مراجع گوناگون تعاریف مختلفی دارد. همچنین تجارت الکترونیک پدیده ای چند رشته ای است که از طرفی با پیشرفته ترین مفاهیم فناوری اطلاعات و از سوی دیگر با مباحثی مثل بازاریابی و فروش و مباحث مالی و اقتصادی و حقوقی پیوستگی دارد. از این رو تعابیر گوناگونی از آن پدید آمده است. برخی فکر می کنند تجارت الکترونیک به معنی انجام امور تجاری بدون استفاده از اسناد و مدارک کاغذی است. برخی دیگر تبلیغات بر روی اینترنت و حتی خود اینترنت را مترادف با تجارت الکترونیک می دانند. برخی دیگر تصور می کنند تجارت الکترونیک یعنی سفارش دادن کالا ها و خدمات و خرید آنها به وسیله کامپیوتر، اگر چه همه این دیدگا ه ها بخشی از مفهوم تجارت الکترونیک را پوشش میدهند اما کامل نیستند.
تجارت الکترونیکی انقلاب صنعتی سده بیست و یکم نامیده می شود که با پیدایش اینترنت در سده بیستم به سرعت رو به سرعت رو به پیشرفت و گسترش نهاده است. در تجارت الکترونیکی اطلاعات و فرآورده ها و خدمات به کمک شبکه های کامپیوتری خرید و فروش می شوند و این خرید و فروش میتواند عمده یا خرده شامل کالا های فیزیکی مثل کتاب و غیر فیزیکی مانند نرم افزار و ارائه سرویس های گوناگون به خریداران مانند مشورت های پزشکی یا حقوقی و دیگر موارد بازرگانی مانند مناقصه ها و مزایده ها و یا خرید و فروش اطلاعات باشد.
به طور کلی می توان تراکنش های مالی و بازرگانی و اطلاعاتی و خدماتی میان موسسات و خریداران و جوامع مجازی را در قالب تجارت الکترونیکی گنجاند. با توجه به گستره بزرگ تجارت الکترونیکی تعابیر و تعاریف پر شماری از آن مطرح شده است که ذیلا به چند مورد اشاره می گردد:
ـ تجارت الکترونیکی عبارت است از یافتن منابع و ارزیابی و مذاکره و سفارش و تحویل و پرداخت و ارائه خدمات پشتیبانی که به صورت الکترونیکی انجام می پذیرد.10
ـ تجارت الکترونیک مجموعه ای است از ارتباطات و مدیریت داده ها و سرویس های امنیتی در بزرگراه اطلاعات.
ـ تجارت الکترونیکی یعنی استفاده از کامپیوتر های یک یا چند شبکه برای ایجاد و انتقال اطلاعات بازرگانی که بیشتر با خرید و فروش اطلاعات و خدمات از طریق اینترنت مرتبط هستند. رسالت تجارت الکترونیک یک ارتباط نیست بلکه پی ریزی و تقویت روابط بازرگانی است.
ـ تجارت الکترونیکی به کارگیری مجموعه کاملی از نرم افزارها و سخت افزارها و خطوط مخابراتی و استانداردهای تبادل اطلاعات است که مجموعا امکان بازرگانی به صورت الکترونیکی در شبکه های رایانه ای را فراهم می آورند.
2-1-2-تعاریف تجارت الکترونیک از دیدگاه تجاری، علم ارتباطات، علم فناوری اطلاعات فرد،گروه ،سازمان:
ـ از دیدگاه تجاری: ابزاری است که کسب و کارهای مختلف و شرکای آنها و مشتریان آنها را قادر می سازد که موضوعاتی چون کیفیت خدمات و سرعت تحویل و… را ارتقا و مو ضوعاتی همچون هزینه ها را کاهش دهند.
ـ از دیدگاه ارتباطات: تحول خدمات و کالا و محصولات اطلاعاتی از طریق خطوط تلفن و شبکه های کامپیوتری و سایر وسائل ارتباطی.
ـ از دیدگاه فناوری اطلاعات: آن دسته از کاربردهای فن آوری اطلاعات که به صورت سیستمی برای پشتیبانی و پیشرفت دادن جریان کاری و مبادلات تجاری ایجاد شده است.
-لینچ ولیندکوئیست: تجارت الکترونیک به معنای مبادله محصولات و خدمات در مقابل پول با استفاده از توانایی های اینترنت است.
-کالا کوتا وینسون: تجارت الکترونیک واژه معادلی است برای خرید و فروش محصولات و خدمات و اطلاعات به وسیله زیر ساخت های شبکه ای.
-ولادمیر زواس: تجارت الکترونیک به معنی سهیم شدن در اطلاعات و حفظ ارتباطات تجاری و هدایت مبادلات بازرگانی به وسیله شبکه های ارتباطی است.
-مرکز الکترونیکی بریتانیا: مرکز الکترونیکی بریتانیا11 تجارت الکترونیکی را به مثابه”هر نوع تجارت یا معامله اداری یا تبادل اطلاعاتی که با استفاده از هرگونه اطلاعات و فناوری ارتباطات به اجرا در می آید”تعریف می نماید که تجات تاجر با تاجر ،تاجر با مشتری،دولت با ملت و نیز مبادله از طریق ابزارهایی نظیر اینترنت را در بر می گیرد. تجارت