ه تکنولوژی را می‌توان به انحاء مختلف در زبان‌های گوناگون مشاهده نمود. در یونان معمولاً به معنای ” هنر “، ” صنعت ” یا ” مهارت ” ترجمه شده است. ریشه این کلمه در زبان هند و اروپایی احتمالاً به معنای ” کارِ چوبی ” و یا ” نجاری ” بوده است.

تکنولوژی در لغت به معنای شگرد، ترفند و فن آمده است تکنولوژی یا فن‌آوری همواره به عنوان ابزار، بخشی از زندگی بشر را تشکیل داده است؛ اما مطرح شدن تکنولوژی به عنوان یکی از ابزارهای تولید، به انقلاب صنعتی در قرن هجدهم میلادی و جایگزینی نیروی ماشین، بجای انسان باز می‌گردد.2
تکنولوژی، معمولا صنعت و ماشین را به ذهن متبادر می‌کند؛ اما عموم صاحب‌نظران معتقدند؛ که تکنولوژی در هر نوع سازمانی، اعم از صنعتی و خدماتی کاربرد دارد؛ زیرا تمام سازمانها، دادهها را به ستادهها تبدیل میکنند. بین عموم صاحب‌نظران توافق وجود دارد، که تکنولوژی(فن‌آوری) به اطلاعات، تجهیزات، فنون و فرآیندهای لازم برای تبدیل نهاده‌ها به ستادهها اطلاق میشود؛ اما بر سر تعریف یک تکنولوژی خاص و اندازه‌گیری تکنولوژی یک سازمان، اختلافاتی وجود دارد.

در ادبیات مدیریت، تعاریف مختلفی برای تکنولوژی ارائه شده است؛ که به برخی از آنها در زیر اشاره میشود:
· ترکیبی از دانش، تجهیزات و روش‌های مورد استفاده برای تبدیل منابع و ورودی‌ها به خروجی‌ها؛
· روش‌ها و طرقی که با استفاده از ابزارها و تجهیزات، فنون و دانش و مهارت‌های ویژه نیروی انسانی برای انجام کار اتخاذ میشود؛
· فراگرد تبدیل اطلاعات و مواد خام به کالای ساخته شده؛3
· مکانیزم، دانش یا فرآیندی که برای تبدیل ورودی‌ها به خروجیها، به منظور ارتقای قابلیتهای افراد، گروههای کاری و سازمان بکار میرود؛
· الگو و نحوه استقرار فرآیندها؛
· نوع آرایش و الگوی عملیات؛
· تعریف دیگر، تکنولوژی را متشکل از 4 عنصر زیر میداند:
الف) سخت‌افزار؛ مجموعه‌ای از وسایل و تجهیزات فیزیکی، ابزارها، وسایل و ماشین‌آلات؛
ب) نرم‌افزار؛ مجموعه‌ای از تکنیکها، فعالیتهای فنی، روشها و دستورالعمل‌ها؛
ج) نیروی انسانی[مغزافزار]؛ عاملی که به وسیله آن سخت افزار و نرم‌افزار بکارگرفته می‌شوند.
د) سازمان‌دهی و مدیریت؛ ساز و کارها و ترتیبات اقتصادی و اجتماعی که در چارچوب آنها سایر اجزا بکار می‌افتند.4
گفتار دوم :تحول تکنولوژی
محققان پیدایش چاپ گوتنبرگ در اواسط قرن پانزدهم را سرآغاز تمدن مکتوب که تغییرات اجتماعی را در پی داشت به حساب می آورند، در حالی که اساس این تمدن از قرن ها پیش با پیدایش خط نوشتار ریخته شده بود و در عصر پس از چاپ آن نوشتار دچار تحولی بزرگ شد و نهادآموزشی را از انحصار گروه و قشری خاص در آورد. عمومی شدن نهاد آموزش و همگانی شدن آن، نظام زندگی اجتماع را متحول ساخت و ساختار آموزشی جامعه تکانی جدی خورد و باعث انقلابی در فرهنگ عامه و علوم شد. کشف ساعت در قرون دوازده و سیزده به عنوان نمونه و مظهری از ماشین بوده است. حتی امروز نیز هیچ ماشینی به اندازه آن، همه جاگیر نشده است. کشفیات هویگنس در زمینه پیدایش آونگ و فنر کوک در سال های ???ـ??? میلادی، انقلابی در کار ساعت سازی به وجود آورد. مراحل مذکور باعث شد که برخی محققان چون “ما مفورد” بیندیشند که ماشین اصلی دوران صنعتی امروز ساعت است و نه بخار. به باور برخی دیگر از پژوهشگران با پیدایش ابزارهای مذکور هنوز انقلاب صنعتی که تحولی عظیم در تکنولوژی به وجود آورده ، آغاز نشده و ظهور دوک نخ ریسی و ماشین بخار جیمزوات بود که طلیعه این انقلاب بزرگ را ظاهر ساخت. در سال های پیش از دهه ???? میلادی که تحولات صنعتی انگلستان نقطه عطفی را طی می کرد و تغییر کمی تکنولوژیک به کیفی بدل می شدند، سالانه بیش از ده اختراع به ثبت نمی رسید. از آن پس روند اختراعات در جامعه مذکور سیر صعودی به خود گرفت و نوآوری ها در قالب ها و در همه زمینه های زندگی مادی به وقوع پیوست، نیروی بخار ابتدا در نساجی، بعدها در راه آهن و کشتی نفوذ کرد و رقم اختراع را در پایان قرن هجدهم به حدود صد ارتقا داد و جامعه یی صنعتی، دینامیک و پرتحرک و متحول را به نمایش گذارد 5حتی در کشاورزی زهکشی ها و امور دام و صنعت ریخته گری ها و مسائل فلزی و خدمات مولد و پیدایش شرکت ها نیز نوآوری هایی به وقوع پیوست. اثرات اجتماعی انقلاب صنعتی بیش از هر تکنیک و تکنولوژی قابل لمس بود. انقلاب صنعتی به جامعه پراکنده خانخانی و زمینداری خاتمه داد و جامعه صنعتی متمرکز امروزی را جانشین کرد. این تمرکز و تجمع انسانی مرهون این انقلاب بود.
گفتار سوم :کاربردتکنولوژی
در دنیای امروز، تکنولوژی با جانشین ساختن محصولات، خدمات و مواد جدید با محصولات، خدمات و مواد قدیمی، صرفهجویی در میزان مصرف مواد، خودگردانی ماشین‌آلات و به حداقل رساندن احتیاج آنها به نیروی انسانی، کوتاه کردن عمر محصولات و کهنگی سریع آنها و نوآوری مداوم، نقش مهمی در بازار و رقابت ایفا میکند.6
فنآوری به عنوان عامل مؤثر در تبدیل دادهها به ستادهها، میتواند نقش محوری و اساسی در بهرهوری و بازدهی سازمان داشته باشد؛ به این ترتیب که فنآوری، میتواند به استفاده اقتصادی و کارآمد از منابع و مواد اولیه کمک کرده و میزان و کیفیت تولید را با وجود مقدار ثابت از منابع دیگر افزایش دهد.7 بالتّبع فناوری باعث ارتقاء بهرهوری و توان تولید کشورها شده و در نتیجه، موجب توسعه اقتصادی و ارتقاء استانداردهای زندگی میشود.
فنآوری پیشرفته، تهدیدها و فرصت‌های جدیدی را برای سازمان فراهم میآورد. همچنین فن‌آوری از عوامل اصلی نیل به مزیتهای رقابتی و موجب ارتقاء توان سازمان‌ها و کشورها، در عرصه رقابت داخلی و بین‌المللی میگردد. پورتر فن‌آوری را عامل اصلی در ارتقاء موقعیت رقابتی بنگاه‌ها میداند و معتقد است که توسعه و تغییر فنآورانه به خودی خود، دارای ارزش نیست؛ بلکه ارزش تغییرات آن از آنجا ناشی میشود که این تغییرات بر مزیتهای رقابتی شرکتها مؤثر است.8
با توجه به اهمیت تکنولوژی در ایجاد و بقای سازمانها، بسیاری از سازمان‌ها در ساختار سازمانی خود مدیریتی به نام مدیریت تکنولوژی دارند.9
در مطالعات سازمان و مدیریت، فنآوری به همراه راهبرد، محیط، اندازه و چرخه حیات سازمان، قدرت و توان کنترل و منابع انسانی مجموعه عوامل تأثیرگذار بر ساختار سازمانی را تشکیل میدهند؛ که مدیران، هنگام طراحی ساختار، باید به این عوامل توجه کنند.10 بعلاوه؛ فنآوری، به عنوان یکی از مؤلفههای محیطی(عواملی که بر عملکرد شرکت تأثیر داشته و خارج از کنترل آن قرار دارند)، میتواند بر ساختار سازمان تأثیر داشته باشد. 11
گفتار چهارم : تعریف دانش چگونگی
امروزه مفهوم دانش فنی یا چگونگی عمل کردن به بهتر عمل کردن مبدل شده است، چنانکه هنر استفاده از اشیاء و ابزار، دارایی ارزشمندی در اموال و دارایی های یک بنگاه محسوب می شو د. این دارایی غیر ملموس باید به مالکیت درآید؛ ممکن است منتقل شود و برای بعضی از صنایع، ذخیره ی قابل بازگشت مهمی را فراهم کند.12
دانش فنی یا دانش چگونگی عبارت است ا ز: تنظیم و تدوین روش انجام دادن یک فرایند تولیدی با استفاده از دانش مهندسی و با توجه به ابزار ها، تجهیزات و مواد تعریف شده برای یک تولید با خواص و ارزش های اقتصادی معین و از پیش تعیین شده. 13
در تعریفی دیگر، دانش فنی به مجموعه ای از اطلاعات سودمند، محرمانه، تازه و باارزش و نیز اطلاعات و مهارتهای فنی مرتبط با طرا حی، ساخت و عملیات، که برای تولید محصول یا خدمات مشخص لازم باشد، اطلاق می گردد . دانش فنی یا غیرقابل ثبت بوده و یا عمدتاً به ثبت نمی رسند14چنانچه این مجموعه در اختیار متقاضی تکنولوژی قرار گیرد وی قادر خواهد بود با استفاده از آن ، واحد تولیدی مورد نظر خود را طراحی و تأسیس کند15 و محصول خاصی را با مواد اولیه معین در حجم مشخص و با مشخصات تعیین شده ای تولید کند.
بطور کلی می توان دانش فنی را بر سه قسم به شرح ذیل دانست :
الف-دانش فنی محصو ل: که شامل اطلاعات و مهارتهای فنی ای است که در طراحی محصول مورد نیاز است. در این بخش تعداد قطعات به کار رفته در محصول، مشخصات دقیق قطعات، تمامی نقشه ها و طرحها و نیز ویژگیهای محصول در تمامی ابعاد بیان می شود .
ب – دانش فنی ساخت: با در اختیار داشتن دانش فنی محصول تنها می توان محصول را شناخت. اما دانش فنی ساخت محصول، کلیه تجهیزات، ماشین آلات، قالبها، دستورالعمل ها و تمامی