خشد. چرا که اینان در مسیر دفاع از حقایق اسلامى و تبیین واقعیّات مکتب اهل بیت(ع)، با زبان و قلم، به بررسى و پاسخ گویى شبهات پرداخته اند. زحمات بی شائبه این بزرگان در تبیین معارف حقه تشیع و اثبات ادله عقلی امامت و ولایت و تشریح ادله نقلی شامل آیات و روایات و نیز پاسخ به شبهات و ایرادات برخی از اهل سنت ستودنی است.
تعریف و محدوده مسأله
بحث در امامت در دو مقام مطرح است ابتدا در امامت عامه که بحث از امکان و ضرورت وجود جانشین برای پیامبر اکرم(ص) است و مقام دیگر در امامت خاصه است یعنی بحث در اثبات امامت بلافصل حضرت علی بن ابیطالب(ع)؛ ادله در این باب شامل ادله عقلی و نقلی است که ادله نقلی خود به دو دسته آیات و روایات تقسیم می گردد. در میان آیاتی که امامت خاصه را اثبات می کنند آیات صادقین، مباهله و نجم به چشم می خورند. محدوده این مسئله علم کلام است که برای تبیین آن از منابع تفسیری نیز بهره برده شده است. از مشخصه های خاص این تحقیق پاسخ به شبهات ابن تیمیه1 در کتاب منهاج السنه، امامت در پرتو نصوص تألیف فیصل نور و کتاب اصول مذهب شیعه الاثنی عشریه تألیف دکتر ناصرالدین قفاری است.
پیشینه موضوع
کتب کلامی و تفسیری حول این سه آیه شریفه با هدف اثبات امامت حضرت علی بن ابیطالب(ع)بسیار بحث نموده اند ولی بامحوریت پاسخ به شبهات سه منبع فوق تحقیقی یافت نشد؛ گرچه در پاسخ به امثال ابن تیمیه اهتمام بیشتری توسط علمایی همچون قاضی نورالله شوشتری(ره) در کتاب احقاق الحق و علامه طباطبائی(ره) در تفسیر المیزان و آیت الله سید علی میلانی در کتاب تشیید المراجعات شده است. لکن پاسخ به دیگر منابع و در یک کتاب تحقیقی بررسی نشده است.
ضرورت
تثبیت امامت خاصه به ویژه در دوران غیبت از اهمیت ویژه ای برخوردار است. تقویت مبانی اعتقادی شیعه و تبیین استدلالهای مستحکم آن ضرورت دیگر این تحقیق است. همچنین مباحث علمی و مبنایی با بهره مندی از منابع مشترک میان فریقین مانند قرآن کریم می تواند به تقریب مذاهب نیز کمک نماید زیرا استفاده از منبع مورد قبول طرفین در جهت وحدت امری ضروری و راهگشا است.
اهداف
هدف از این تحقیق اثبات امامت امیرالمؤمنین(ع) توسط آیات قرآن است؛ از جمله آیاتی که تبیین مسئله امامت و ولایت و به ویژه اثبات امامت حضرت امیرالمومنین(ع) می نماید، آیات مباهله، صادقین و نجم می باشد که در این پایان نامه ضمن تبیین مفردات و شأن نزول آنها، تفسیر علمای شیعه و نیز تفسیر اهل سنت را تبیین و به شبهات مطرح شده از سوی آنها به ویژه شبهات ابن تیمیه در کتاب منهاج السنه که در رد کتاب منهاج الکرامه فى اثبات الإمامه علامه حلی(ره) نوشته شده، اصول عقاید شیعه تألیف القفاری و کتاب الامامه و النص تألیف فیصل نور است، خواهیم پرداخت.
سؤال اصلی
آیات صادقین، مباهله و نجم چگونه می توانند امامت خاصه که همان امامت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین(ع) از پیامبر اکرم(ص) است، را اثبات نماید؟
سؤالات فرعی
1) چگونه آیه صادقین اثبات امامت خاصه می کند؟
2) چگونه آیه مباهله اثبات امامت خاصه می کند؟
3) چگونه آیه نجم اثبات امامت خاصه می کند؟
4) نظر علمای شیعه پیرامون آیه صادقین چیست؟
5) نظر علمای شیعه پیرامون آیه مباهله چیست؟
6) نظر علمای شیعه پیرامون آیه نجم چیست؟
7) نظر اهل سنت پیرامون آیه صادقین چیست؟
8) نظر اهل سنت پیرامون آیه مباهله چیست؟
9) نظر اهل سنت پیرامون آیه نجم چیست؟
فرضیه
امامت خاصه که همان امامت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین(ع) از پیامبر اکرم(ص) است، توسط آیات صادقین، مباهله و نجم اثبات می شود.

روش تحقیق در این پایان نامه به شیوه کتابخانه ای بوده و عمده از کتب تفسیری استفاده شده است.
در پایان تشکر و قدردانی می شود از محضر اساتید مکرم راهنما و مشاور، حضرت آیت الله موسوی جزائری(حفظه الله) که اندک اندوخته های علمی نگارنده مرهون حضور در درس خارج و محفل های علمی معظم له می باشد، همچنین از جناب حجه الاسلام و المسلمین رشیدپور(زید عزه) که در تألیف این رساله از ایشان مستفیض شدیم.
بخش اول:
آیه صادقین
“یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ.”2
ای کسانی که ایمان آورده اید تقوا پیشه نموده و همراه باصادقین باشید.
آیه صادقین، که آیه 119 سوره توبه است اولین آیه ای است که در این تحقیق به آن می پردازیم. جهت روشن شدن فضای پیرامونی نزول آیه صادقین، به سوره توبه نگاه مختصری خواهیم داشت که در ضمن توضیح چند مطلب بیان می گردد:
اول: این سوره دو نام مختلف دارد، یکی “توبه” و دیگری “برائت”. علّت این که آن را “برائت” نامیده‏اند این است که سوره فوق با کلمه‏ “برائت” شروع مى‏شود، علاوه بر این که این سوره مشتمل بر اعلان برائت و بیزارى از مشرکان و بت‏پرستان و دشمنان اسلام است، و بدین جهت این سوره با “بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ” که نشانه رحمت و رحمانیّت و ملاطفت و مدارا است شروع نشده است. و امّا علّت این که این سوره را “توبه” نامیده‏اند این است که در بسیارى از آیات این سوره دعوت به توبه و بازگشت به سوى خداوند مطرح شده است؛ یعنى، على‏رغم این که سوره با اعلان جنگ و بیزارى و برائت شروع مى‏شود و فضاى سوره شدّت جنگ و اعلان بیزارى است، آیات توبه به صورت گسترده در آن مطرح شده است، از جمله دو آیه متصل به آیه صادقین.
دوم: آیات ابتدایی سوره توبه در اواخر سال نهم هجرى، یعنى یک سال قبل از رحلت پیامبر اکرم(ص) نازل شده است. پیامبر(ص) در این سال و بر اساس همین آیات، حضرت على(ع) را مأمور نمودند که چهار مطلب را به هنگام مراسم پرشکوه حج به مسلمانان اعلان کند: نخست این که از سال نهم هجرى به بعد هیچ کس حق ندارد برهنه طواف کند. دوم آنکه مشرکان و بت‏پرستان از این پس حق طواف خانه خدا را ندارند. سوم آنکه مسلمانان به عهد و پیمان خویش با مشرکان تا پایان قرار داد وفا مى‏کنند؛ ولى پس از آن با آنها عهد و پیمانى نمى‏بندند. و پیمان را تجدید نمى‏کنند. چهارم آنکه مشرکانى که با مسلمین عهد و پیمانى ندارند، ظرف مدّت چهار ماه فرصت دارند که عقاید و اعتقادات خویش را اصلاح کنند و دست از شرک و بت‏پرستى بردارند در غیر این صورت مسلمانان با آنها خواهند جنگید.
به هر حال، آیات اوّلیّه سوره توبه، که به مضمون آن اشاره شد، در اواخر سال نهم هجرت نازل شد و به احتمال قوى بقیّه سوره، و از جمله آیه مورد بحث، در سال دهم هجرت، یعنى در آخرین سال زندگانى پیامبر اکرم(ص)، نازل گشت. بنابراین، “آیه صادقین” در اواخر عمر مبارک پیامبر اسلام(ص) نازل شده و زمینه ولایت، امامت و خلافت علىّ بن أبی طالب(ع) را آماده مى‏کند.3
فصل اول: شأن نزول و مفردات آیه صادقین

در این فصل ابتدا شأن نزول این آیه و آیات قبل از آن که به یکدیگر متصل می باشند را مطرح نموده سپس به ذکر مفردات و بیان معانی لغوی و اصطلاحی آنها خواهیم پرداخت.
گفتار اول: شأن نزول
این آیه را با دو آیه قبل از آن مرتبط دانسته اند: “لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِیِّ وَ الْمُهاجِرینَ وَ الْأَنْصارِ الَّذینَ اتَّبَعُوهُ فی‏ ساعَهِ الْعُسْرَهِ مِنْ بَعْدِ ما کادَ یَزیغُ قُلُوبُ فَریقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تابَ عَلَیْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحیمٌ”4 مسلّماً خداوند رحمت خود را شامل حال پیامبر و مهاجران و انصار، که در زمان عسرت و شدّت در جنگ تبوک از او پیروى کردند، نمود بعد از آنکه نزدیک بود دلهاى گروهى از آنها، از حقّ منحرف شود و از میدان جنگ بازگردند سپس خدا توبه آنها را پذیرفت، که او نسبت به آنان مهربان و رحیم است.
“وَ عَلَى الثَّلاثَهِ الَّذینَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذا ضاقَتْ عَلَیْهِمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ وَ ضاقَتْ عَلَیْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَ ظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلاَّ إِلَیْهِ ثُمَّ تابَ عَلَیْهِمْ لِیَتُوبُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحیمُ”5 همچنین آن سه نفر که از شرکت در جنگ تبوک تخلّف جستند، و مسلمانان با آنان قطع رابطه نمودند، تا آن حدّ که زمین با همه وسعتش بر آنها تنگ شد حتّى در وجود خویش، جایى براى خود نمى‏یافتند در آن هنگام دانستند پناهگاهى از خدا جز بسوى او نیست سپس خدا رحمتش را شامل حال آنها نمود، و به آنان توفیق داد تا توبه کنند خداوند بسیار توبه‏پذیر و مهربان است‏.
جنگ تبوک در سال نهم هجرى واقع شد، تبوک مرز و موضعى است بین شام و مدینه و در اصل نام قلعه محکمى بوده که نوار مرزى شام و مدین