نیاز به تکمیل و تتمیم دارد، لازم می‌داند و تفسیر قرآن را به روایات منحصر نمی‌کند و در تفسیر خود علاوه بر قرآن، از علوم ادبی، اشعار و اصول عقلی نیز استفاده می شود. این دیدگاه نیز در بین شیعه و سنی طرفداران زیادی دارد؛ نظیر: مفسران شیعه غیر اخباری و عموم مفسران اهل سنت به غیر ازاهل حدیث افراطی. ‌قرطبی طرفداران مکتب تفسیر روائی محض را فاسد خوانده است؛ به این دلیل که اگر مرادشان این باشد که هیچکس در تفسیر، ‌جز بر اساس روایات سخن نگوید، در مورد اصحاب چه می‌گویند که نظریات مختلفی در تفسیر آیات ابراز کرده‌اند؟ چنین نیست که اصحاب هر چه گفته‌اند، از پیامبر? شنیده باشند. اگر تأویل هم مثل تنزیل باید به مسموعات از پیامبر? مقید باشد، چه معنی دارد که پیامبر? برای ابن عباس دعا کند: خدایا او را در دین فقیه کن و به او تأویل بیاموز! نیاز به روایات تفسیری برای جلوگیری از خطا در تفسیر است تا مسیر فهم و استنباط هموار گردد.23 سیوطی پس از آوردن نظریه‌ی طرفداران مکتب تفسیری به نقل نظر کسانی پرداخته است که منبع تفسیر را به روایت منحصر نکرده و استمداد از سایر علوم را ضروری دانسته‌اند.24
آسیب‌های روایات تفسیری
در طول تاریخ آسیب هایی بر روایات تفسیری وارد شده است به همین دلیل بهره‌برداری صحیح و دقیق از آن‌ها امکان پذیر نیست. به طور کلی آسیب‌های مترتب بر روایات تفسیری عبارت اند از:
1) عدم کفایت: بررسی ها نشان می دهد روایات تفسیری برای همه آیات قرآن نقل نشده‌اند. برای برخی از آیات روایات زیادی اعم از شأن نزول، شرح واژه‌های آیات، شرح مضمون آیات، جری و تطبیق بر مصادیق و بیان معانی باطنی آیه وجود دارد؛ اما برای آیات زیادی از قرآن حتی یک روایت تفسیری هم نیست. که این برای طرفداران مکتب تفسیر روائی مشکل بزرگی است.
2) خلط و التقات: تحلیل محتوای روایات تفسیری در فرایند تاریخی اجتماعی نشان می دهد اهل‌کتاب تازه مسلمان بسیاری از ‌منقولات دینی خود را به‌ حوزه‌ی روایات اسلامی وارد کردند و آمیختن آن منقولات به ‌روایات‌اسلامی مشخص نمودن صحیح از نادرست را مشکل کرده است.
3) توطئه و دسیسه زنادقه: وارد کردن عمدی مطالب نادرست و ناصحیح به کتاب های روایی توسط غیر مسلمان ها یکی دیگر از آسیب های موجود در روایات تفسیری می باشد. به عنوان مثال داستان غرانیق که در تفاسیر شیعه و سنی نقل شده، از آن جمله است.25 به طوری که، برخی از دانشمندان مسلمان معتقدند که این داستان ساخته‌ی زنادقه است.26 از کسانی که در تدلیس حدیث و اضافه کردن مطالب کفرآمیز و زندقه در بین روایات اسلامی نقش مهمی ایفا کرده اند، عبدالکریم بن ابی العوجاء‌ است. چنانچه، در زمان اعدامش گفت: چهار هزار حدیث بافته و از رهگذر آن، حلال را حرام و حرام را حلال معرفی کرده‌ام.27
4) سرایت اسطوره های غیرواقعی: تأثیر باورهای جاهلی در روایات تفسیری از دیگر آسیب‌های این روایات است. در تفاسیر شیعه و اهل تسنن روایتی از ابن عباس و دیگران به این مضمون نقل شده است که زمین بر روی شاخ گاو و گاو بر روی صخره و تخته سنگ و صخره بر روی آب و… قرار دارد و فراتر از این را فقط خدا می‌داند.28 به نظر می رسد این داستان ریشه در افسانه‌های جاهلی دارد؛ چنان که آورده‌اند: از شخصی حکمت پناه گرفتن و اختفای پیامبر در “غار ثور” به هنگام هجرت پرسیده شد. پاسخ داد: پیامبر همواره فال نیک را دوست داشت و چون گفته شده بود که زمین روی شاخ گاو(ثور) استقرار یافته است، پیامبر مناسب دید، برای اختفاء از دشمن در غار “ثور” استقرار پیدا کند. بر اساس تفأل به استقرار و آرامشی که زمین بر روی شاخ گاو دارد.29
تحقیق حاضر از میان تفاسیر روایی مشهور و معروف، تفسیر الدر المنثور را انتخاب نموده است، چرا که الدر المنثور در زمینه‌ی آشنایی با روایات تفسیری اهل تسنن، به ویژه در مسائل مورد اختلاف بین شیعه و سنی، مرجع بسیار سودمندی است. روش تحقیق مورد استفاده مبتنی بر انتخاب بعضی از آیات ولایت در تفسیر الدر المنثور سیوطی مانند: آیه‌ی ولایت، آیه‌ی اطاعت و آیه‌ی تطهیر؛ و نقد و بررسی تفسیر آن آیات در کتاب الدر المنثور می‌باشد. این تحقیق در پنج فصل تهیه شده است. فصل اول: شامل کلیات، فصل دوم: زندگانی، فصل سوم: بررسی آیه‌ی اطاعت، فصل چهارم: بررسی آیه‌ی ولایت و فصل پنجم: بررسی آیه‌ی تطهیر می‌باشد.
در فصل اول به تعریف مسأله و بیان سؤالهای اصلی تحقیق و اهمیت و جایگاه موضوع تحقیق و اهداف و فرضیات تحقیق نیز پرداخته می شود. و در فصل دوم، زندگانی و عصر علمی مؤلف کتاب الدر المنثور و تفسیر جلالین و همچنین ویژگی‌های دو تفسیر یاد شده مفصلاً شرح داده می شود. در فصل سوم، آیه‌ی شریفه‌ی اطاعت را از حیث روایی، شأن نزول و اصطلاحات مورد بررسی قرار می گیرد. فصل چهارم را به بررسی روایی، شأن نزولی و ملاحظه‌ی تفاسیر دیگر اختصاص داده خواهد شد. و در نهایت در فصل پنجم آیه‌ی شریفه‌ی تطهیر را با اکثر ملاحظات سندی و روایی و تحلیلی مورد مداقه قرار می گیرد. که انشاءالله آنچه با یک سال زحمت و رنج تهیه گردیده ارزش معنوی داشته باشد، و تلاش ما در این خصوص هر چند ناچیز است، متاعی برای راه طولانی آخرتمان باشد.
فصل اول
کلیات
1-1-تعریف مسأله
بر علمای آگاه پوشیده نیست که یکی از ضروریات علمی مسلمانان که اهمیت ویژه ای دارد، تفسیر قرآن کریم است و عمده منابعی که می توان در تفسیر قرآن کریم از آن کمک گرفت؛ کتابهای روایی بجا مانده از علمای گذشته است. با نگاه خاص به موضوع ولایت و با جستجو در تفاسیر گذشته موضوع آیات ولایت که اهم آنها آیات ولایت که اهم آن‌ها آیه 59 سوره نساء و آیه 55 سوره مائده و آیه 33 سوره احزاب مورد بررسی قرار می گیرد. ذهنیت عمومی در ارتباط با این آیات آن است که اهل سنت دلالت این آیات را بر مسائل و مباحث”ولایت” منکرند و بر این اساس این گونه آیات را تفسیر کرده و می‌کنند و شیعه در مقام بیان دلالت و صراحت و ظهور این آیات بر مسائل و مباحث”ولایت” آنگونه که می‌اندیشند داد سخن داده اند و دست به تأویل گسترده این آیات زده اند! البته این نگرش برآمده از کمی اطلاعات و کاستی تحقیق این است که نگاه بزرگان اهل سنت بخصوص سیوطی صاحب تفسیر معروف الدر المنثور بالمأثور للسیوطی را نسبت به این آیات مورد مداقه قرار دهد و آن‌ها را تحلیل نماید.
2-1-سؤال‌های اصلی
1. مفسران شیعی و سنی در تفسیر این آیات چه وجوه اشتراکی دارند؟
2. مفسران شیعی و سنی در تفسیر این آیات چه وجوه افتراقی دارند؟
3. تفسیر این آیات با توجه به دیدگاه جامع و متحد مفسران شیعی و سنی چگونه خواهد بود؟
4. جایگاه این آیات در سیاق آیات قبل و بعد آن‌ها و تمامی آیات سوره های یاد شده از دیدگاه تناسب آیات و سوره چگونه تبیین می‌گردد؟
3-1-اهمیت و جایگاه موضوع تحقیق
مهم‌ترین موضوعی که مسلمانان درباره‌ی آن با یکدیگر به نزاع برخاسته اند موضوع ولایت و جانشینی بعد از پیامبر? است، این نزاع و اختلاف نظر باعث تضعیف اتحاد میان مسلمانان شده و بدعتهای را دین به وجود آورده است. شاید این تصور به ذهن خطور کند که بحث کردن درباره‌ی موضوع ولایت و جانشینی پس از پیامبر اکرم? ثمره ای جز دامن زده به اختلافات و افزایش شکاف میان صفوف مسلمانان در بر نخواهد داشت و باید این گونه بحث‌ها کلاً کنار گذاشته شود. اما چنین تصوری صحیح نیست. زیرا اگر بتوانیم از راه منطقی و استدلالی حقیقت را روشن سازیم، نه تنها از تشتت آراء در این باب جلوگیری کرده ایم بلکه گامی در جهت اتحاد میان مسلمانان برداشته ایم. اعتقاد و عدم اعتقاد به موضوع ولایت باعث ایجاد مذاهب و فرقه‌های مختلف شده است. شیعه معتقد است موضوع خلافت و ولایت در قرآن بوسیله آیات خصوصاً آیات مورد بحث و همچنین روایات مطرح شده است. اما اهل سنت معتقدند که پیامبر? برای خود جانشینی را تعیین نکرده و انتخاب جانشین را به عهده صحابه گذاره است، تا پس از وی هر کس را که بخواهند تعیین کنند. بنابراین موضوع خلافت و ولایت امری است بسیار حائز اهمیت، و روشن شدن واقعیت در این زمینه بسیاری از اختلافات را برطرف می‌سازد.
4-1-اهداف تحقیق
اهداف این تحقیق را می‌توان اینگونه خلاصه کرد:
1. ارائه گزارشی جامع از مطالعه تطبیقی تفاسیر شیعی و الدر المنثور در ارتباط با آیات ولایت در قرآن کریم.
2. برداشتن گامی در جهت از میان بردن یا حداقل کم کردن فاصله‌ها و تفرقه‌های ساختگی میان صفوف مسلمین از طریق معرفی و