بنده با مطالعه اندکی که از قبل داشتم انجام این تحقیق را غیر ممکن دانستم ، وآن بخاطر احادیث بسیار اندک وعامی که در این دوکتاب وجود دارد بنابراین با استاد دکترآیت الله محسن حیدری تماس گرفتم وبا ایشان مشورت کردم وفرمودند اگرموضوع را به صحاح سته گسترده دهید بهتر خواهد بود ، سپس موضوع را با آقای موسوی مسوول امور پایان نامه ها در میان گذاشتم ایشان گفتند که با آقای دکتر خسرو پناه صحبت کنید ، بنده هم با استاد خسرو پناه تماس گرفتم ، گفتند نظر آقای حیدری وآن ” احادیث مهدویت در صحاح سته ” را تائیدکردند وگفتند خوب است ، خلاصه دانشگاه (آقای موسوی) موافقت کردندو موضوع این چنین شد.
مشکل دوم که با آن مواجه شدم ، عدم دستیابی به استاد راهنما بود ، که ترم چهارم پایان نامه این گونه سپری شد ،در این زمینه یا شخص بنده اساتیدی را می خواستم که ظرفیت آنها به حدنصاب رسیده بود یا برخی نمی پذیرفتند ویا دانشگاه انتخاب می کردند ولی بخاطر پرکاری وگرفتاری حاضر به همکاری نمی شدند ، وچند اخطاریه بخاطر عدم ارائه به بنده رسید در حالی تاخیردرارائه تحقیق تقصیر بنده نبود “بلکه در نداشتن استاد راهنما” ، بالاخره ترم پنجم ؛ با پیشنهاد دانشگاه آقای دکتر ایزدی حاضر به همکاری شدند . این تحقیق را با استفاده از منابع متنوع ؛ از کتاب های منبع دسته اول وآن صحیح بخاری ، مسلم ، ابو داوود،ترمذی ، نسایی ، ابن ماجه … گردآوردم در صورتی که بنده صحیح بخاری را برای اطمینان چند بار برگ برگ وحدیث به حدیث گشتم وهمچنین صحیح مسلم ، از معجم احادیث الامام المهدی استفاده کردم وبرای اطمینان سپس به خود کتب صحاح مراجعه کردم تا جایی که حتی از آن صفحات تصویربرداری کردم ونزد خود نگه داشتم.
مشکل سوم : عدم دسترسی به کتابخانه تخصصی وغنی واستاد راهنما بود به شکلی که بنده ساکن شادگان هستم وبرای دسترسی به کتابخانه واستاد راهنما ناچار می شدم به اهواز مسافرت کنم تا از کتابخانه دارالتحقیق استفاده کنم وهمین کار راکردم وچندبارمراجعه کردم واز مهمترین کتب اهل سنت ومهدویت استفاده نمودم ، که در اینجا لازم می دانم که ازکارکنان محترم آن مجموعه ، تشکروقدردانی نمایم.

بخش اول : کلیّات

1-طرح تحقیق :
1-1واژگان کلیدی : حدیث ، پیامبراکرم “ص” ، اهل سنت ، مهدویت”ع” ، منجی ، آخرالزمان ، ، دجال ، سفیانی
2-1تبیین مساله :
در کتب معتبر حدیثی اهل سنت (صحاح سته) ، احادیث معتبری در زمینه ، موضوع مهدویت روایت هایی وارد شده است که از بزرگان صحابه نقل شده وبه حد تواتر نیز رسیده اند که برخی علما آن اخبار را مستفیض وبرخی قائل اند که متواتر معنوی هستند ، وآن هم به دلیل این که از بزرگان صحابه نقل شده اند.
3-1پرسش های تحقیق :
پرسش اصلی :آیادر صحاح سته اهل سنت ، احادیث معتبری در مورد امام مهدی (ع) روایت شده است؟
پرسش های فرعی :
در صحاح سته اهل سنت آیا احادیثی خاص در باره امام زمان عج روایت شده است ؟
آن احادیث کدامند ودر زمینه چه موضوعاتی وارد شده اند؟
درمورد اوصاف امام مهدی ، نسب و… چه احادیثی روایت شده است ؟
چند روایت در زمینه ی مهدویت در کتب اهل سنت نقل شده ، وآیا این روایات در حد تواتر هستند؟
آیا میان احادیثی که شیعه واهل سنت در باره مهدی ع نقل کرده اند تعارضی وجود دارد؟
چه شبهاتی درمورد احادیث مهدویت نزد اهل سنت وجود دارد وپاسخ به آنها چیست ؟
آیا در بین علمای اهل سنت کسانی هستند که در مساله مهدویت تشکیک کرده اند؟
در مورد علایم وشرایط ظهور امام زمان ع چه احادیثی نقل شده است؟
درمورد حضرت عیسی ع وامام زمان ع چه احادیثی نقل شده است ؟
آیا روایات تطبیقی درمورد مهدویت میان اهل سنت وشیعه وجود دارد؟
4-1 فرضیه تحقیق : در کتب معتبر اهل سنت ” صحاح سته ” ، احادیث معتبری در زمینه مهدویت روایت شده است.
5-1 ضرورت تحقیق : بنابراین موضوع مهدویت از سنخ توحید ، نبوت وقرآن تلقی شده است . لذا با قاطعیت می توان گفت : در اعتقاد به منجی آخر الزمان ومهدی موعود ، نوعی وحدت نظربین فرق مسلمین برقراراست هر چند برخی افراد با انگیزه های سیاسی وغرض ورزی ویا نا آگاهی به مبانی اسلامی”مانند ابن خلدون واحمد امین..). در صددند این باوررا کم رنگ ویا عقاید یهودی ، مسیحی جلوه دهند در حالی که این اصل طبق عقل وفطرت وآیات قرآن وکلمات گهربارپیامبر اکرم (ص) می باشد.
6-1 پیشینه تحقیق : علمای اهل سنت از همان آغاز نسبت به مساله مهدویت اهمیت زیادی قائل شدند ودر این زمینه کتاب های زیادی تالیف نمودند. کتابهایی که علمای اهل سنت درمورد مهدویت تالیف کردند برخی از آنها عبارتند از: ، العرف الوردی از سیوطی ، عقدالدرر از مقدسی شافعی، ?ابوالفیض سیداحمد بن محمد بن صدیق غماری شافعی ازهری مغربی، متوفای ???? ق، صاحب کتاب إبراز الوهم المکنون من کلام ابن خلدون، چاپ دمشق?، شیخ محمود بن عبداللَّه تویجری از استادان دانشگاه اسلامی در مدینه منوره، صاحب کتاب الاحتجاج بالأثرعلی من أنکر المهدی المنتظر، در رد شیخ ابن محمود، قاضی قطر?
،?شیخ عبداللَّه سبیتی عراقی، صاحب کتاب إلی مشیخه الأزهر در رد کتاب المهدیه فی‏الاسلام، اثر سعد محمد حسن، که از منکران مهدویت است ،?محمد بن عبدالعزیز بن مانع، (متوفای ???? ق) صاحب کتاب تحدید النظر فى أخبار الإمام المنتظر در اثبات امام مهدی(ع) و ظهورش و در رد ابن خلدون?
، کتاب الجزم لفصل ابن حزم در رد ابن حزم اندلسى که بخشى از کتاب الفصل فی الملل و الأهواء و النحل را به انکار و تکذیب احادیث مربوط به امام زمان(ع)?اختصاص داده است، ?عبدالمحسن بن حمد العباد، استاد دانشگاه مدینه منوره و عضو هیأت علمی آن دانشگاه، صاحب کتاب الرد على من کذب بالأحادیث الصحیحه الوارده فى المهدى، در رد کتاب لامهدى ینتظر بعد الرسول سید البشر از شیخ آل محمود قطرى?
،?أبوالعباس بن عبدالمؤمن مغربى، صاحب کتاب الوهم المکنون فى الرد على ابن خلدون .
در مذهب اهل سنت روایات زیادی دراین زمینه وارد شده است تاجایی که منکرآن را براساس برخی روایات ، کافر نامیدند . بطور مثال : اهل سنت از جابر بن عبدالله (ره) نقل می کنند: عن محمد بن علی بن الحسن ، عن الحسین بن محمد بن احمد، عن اسماعیل بن ابی اویس، عن ابن المنکدر، عن جابر(ره) رفعه (قال:قال:رسول الله”ص”)?
“من انکرخروج المهدی فقد کفربما انزل علی محمد ، ومن انکرنزول عیسی فقد کفربما انزل علی محمد ومن لم یومن بالقدر خیره وشره فقد کفر بماانزل علی محمد ” ؛ فان جبرئیل اخبرنی ان الله (عزوجل) قال: من لم یومن بالقدر خیره وشره فلیتخذ ربا غیری”. (عسقلانی ، 1329ق ، ص130 .)
محمد بن عیسی ترمذی(209- 279 ه) درباره دوحدیث از احادیث مهدوی می نویسد :”حسن صحیح” ودرباره یکی از آنها می نویسد:”حسن”. ( ترمذی ،1279م ، ص55ح2235و2236 .)
ابی عبدالله حاکم نیشابوری “م405″: وی در کتاب الفتن در چهارباب ، احادیثی که به اسم حضرت مهدی”ع” تصریح کرده ، آورده است.واحادیث دیگری درباب ذکر خروج مهدی”ع” آورده وگوید: هذا حدیث صحیح علی شرط الشیخین ولم یخرجاه ؛ این حدیث صحیح است ومنطبق با شرایط بخاری ومسلم درمورد صحت احادیث می باشد .اما آن دواین احادیث را نیاورده اند.
بعضی دانشمندان اسلامی در باره مهدی کتا بهای ویژه ای نوشته اند؛ از آن جمله است : ابو نعیم در کتاب اخبارالمهدی ، ابن حجرهیتمی، در کتاب القول المختصر فی علامات المهدی المنتظر، شوکانی در کتاب التوضیح فی تواتر ما جاء فی المنتظر والدجال والمسیح ، ادریس عراقی مغربی در کتاب المهدی ، ابوالعباس بن عبدالمومن مغربی در کتاب الوهم المکنون فی الرد علی بن خلدون ،سیوطی در العرف الوردی و…
عده ای در نوشته های خود تصریح کرده اند که احادیث مربوط به مهدی متواتر است وبه هیچ وجه قابل انکار نیست ؛ از آن جمله : سخاوی در کتاب المغیث ، محمد بن احمد سفارینی در کتاب شرح العقیده ، ابوالحسن آبری در کتاب مناقب الشافعی ، ابن تیمیه در کتاب فتاوا ، سیوطی در کتاب الحاوی و…
عبدالحلیم احمد بن تیمیه “متوفی728ه”: وی درکتاب منهاج السنه ج4 ، ص211 ، می نویسد:” ان الاحادیث التی یحتج بها علی خروج المهدی احادیث صحیحه رواها ابوداوود والترمذی واحمد وغیرهم من حدیث ابن مسعود وغیره.(عقیده اهل السنه