ربی و آسیای صغیر شناخته شده است. چنانکه هم اکنون گونه های خودروئی از آن در اغلب مناطق گرم و خشک بدون بارندگی با زمستانهای ملایم (لبنان، فلسطین،‌ سوریه،‌ ایران،‌ عراق، ترکیه،‌ هند، جنوب اروپای و در نواحی کویری آسیای مرکزی و آفریقای شمالی)، کم و بیش دیده می شوند. پسته در آغاز عصر مسیحیت،‌ ابتدا به حوزه مدیترانه و سپس در سال 1856 به اروپا و در سال 1890 به کالیفرنیا رسیده است و در سال 1904 اولین درخت آن در ایستگاه تحقیقاتی “چیکو” کاشته شده است (درویشیان،1374).

1-3-2- اظهارنظر متأخران در مورد منشأ درختان پسته:
در مورد مبدأ اصلی درختان پسته در منابع متأخر اظهار نظرهای متفاوتی شده است. در این منابع سرزمینهای بسیاری به عنوان رویشگاه اصلی اولین درختان پسته معرفی می گردند. در برخی از این منابع از سرزمینهایی با اسامی آسیای مرکزی، خاورمیانه، خاور نزدیک،‌ به عنوان مبدأ اولیه درختان پسته یاد می شود؛ در حالی که اسامی فوق محدوده جغرافیایی کاملا دقیق را مشخص نمی کند. در بعضی از منابع از یک یا چند سرزمین به عنوان خاستگاه اولیه درختان پسته نام برده می شود، از جمله نام ایران، افغانستان، ترکستان، آسیای صغیر و سوریه (شام) و فلسطین ذکر می گردد . پاره ای هم سواحل مدیترانه و مخصوصاً کرانه های شرقی این دریا را مبدأ نخستین درختان پسته معرفی کرده اند (ابریشمی، 1373).
شاید کهنترین سند درباره پیشینه تاریخی کشت پسته در ایران را بتوان سفرنامه هرودت تاریخ دان نامی یونان دانست که درباره تولید پسته و جایگاه آن در ایران جستاری را نوشت (محمدخانی، 1376).
کلمه پسته یک واژه ایرانی بسیار کهن است. منشأ و اصل این کلمه به سرزمین مبدأ و گهواره اولین درختان پسته جهان مربوط می شود. بنابراین کلمه پسته از گویش مردمان مستقر در محدوده پسته خیز ایالت خراسان اخذ شده است (ابریشمی، 1373).سابقه کشت و کار این محصول در ایران مربوط به 4-3 هزار سال قبل است و در شهرهای دامغان و قزوین پیشینهایی طولانی دارد، ولی در مناطق کرمان، اصفهان و یزد سابقه کشت و کار آن بصورت باغداری به 250 سال قبل میرسد ( شیبانی و همکاران، 1374).

1-3-3- طبقه بندی گیاهی:
پسته ای که هم اکنون در دسترس است به نام pistachia VERA.L. از خانواده Anacardiaceae، تنها گونه تجارتی و قابل خوردن است که بین یازده گونه دیگر شناسایی شده است. مشخصات عمده این ژانر تولید سقز (تربانتین) است.
. گیاهان این خانواده دارای حدود 75 جنس و 600 گونه هستند که اکثـرا در نواحـی گرمسیری و نیمه گرمسیری8 جهان پراکـندهاند. واژه Pistaهمان جنس پسته است ،از ریشه کلمه فارسی پسته Pista یا Psta است و اصطلاح لاتین Pistacia نیز از آن مشتق شده است (سمیع وهمکاران، 1384).
گیاهان دیگری مانند (casHeu ) آکاژوی برزیلی،‌ (Mango) (انبه) (poison oak) سماق وحشی، (poison ivy) میخک سم ،‌ فلفل درختی و سماق وابسته به همین خانواده اند که در اغلب نقاط گرمسیری پیدا می شوند(درویشیان،1374).
درخت پسته دو پایه (مانند خرما) است یعنی دارای گلهای نر و ماده روی پایه های جداگانه است که بهر حال تولید محصول در آن بسته به همراه بودن هر دو پایه با هم است. گلهای ماده بدون گلبرگ و شهد (نکتار) است که برعکس سایر گلها زنبور عسل را به خود جذب نمی کند و در نتیجه باید به وسیله گلهای نر تلقیح بشود و گرده گل نر به کمک باد پراکنده می شود و گلهای ماده را تلقیح می کند. درخت پسته مانند سایر درختان میوه سردسیری خزان کننده است که در اثر ریزش برگ در پاییز به خواب زمستانه نیاز دارد تا در بهار آینده مجدداً بیدار شود و تجدید حیات کند.
سیستم ریشه بندی درخت پسته از آن دسته ریشه هایی است که به اصطلاح “آب یاب” است به این معنا که در عمق زمین تا جایی فرو می روند که خود را به آب یا به سقف سفره آب زیرزمینی برسانند و به همین دلیل است که تا مدت مدیدی قادر به تحمل تشنگی هستند (درویشیان،1374).
درخت پسته قبل از پنج سالگی ثمر می دهد و در 10-12 سالگی به بار اصلی می نشیند. پسته درختی است طویل العمر (400 ساله آن در رفسنجان و کهنسال تر از آن در آرامگاه احمد جامی در تربت جام هنوز پابرجا است(.
1-3-4- گونه های جنس پسته:
جنس پسته دارای 11 گونه است (ابریشمی، 1373). مشخصات اصلی در تفکیک و شناسایی گونهها، خصوصیات برگ مثل وجود یا عدم وجود بال در قاعده برگ9 متناوب بودن، شانهایی بودن، خزان کننده یا همیشه سبز بودن در درجه اول و خصوصیات میوه و گل در درجه دوم اهمیت میباشد. نامگذاری گونههای پسته دارای تنوع زیادی بوده و شرح کاملی از گونهها و صفات اساسی و کلی در تفکیک و شناسایی آنها بطور یکجا منتشر نشده است و اطلاعات موجود فقط بر اساس فلور کشورهای مختلف میباشد، بنابراین احتمال این وجود دارد که گیاه شناسان مختلف، گونه های یکسانی را تحت اسامی متفاوتی انتشار داده باشند و یا بالعکس. در هر حال گونهها و یا هیبریدهای این جنس به دو دسته کلی که شامل گونه های اهلی (P. vera) و گونه های وحشی است، تقسیم میشوند.
در ایران جامعه جنگلهای پسته اهلی در منطقه سرخس (شمال شرق خراسان)، جنوب غربی ترکمنستان تا شمال غرب مرز افغانستان در مساحتی بالغ بر 12000 هکتار وجود دارند، این جامعه معمولا خالص بوده و کمتر گونه های دیگری در آن وجود دارد، چیزی که هم اکنون به عنوان پسته خوراکی وجود دارد شامل انواع رقمها و واریتههاست و بر اساس فرم و شکل میوه به دو دسته کلی کشیده و بلند (بادامی) و گرد و کروی (فندقی) تقسیم میشوند، نوع پسته سرخس که از لحاظ شکل و اندازه کوچکتر است چیزی حد واسط دو نوع قبلی است (شیبانی و همکاران، 1374).
1-3-5- پسته در قم کهن:
سرزمین بسیار کهن قم سابقه طولانی در کشت و تولید محصولات زراعی دارد. اصطخری در سال 340 هجری ضمن توصیف قم نوشته است: “قم دیوار دارد و آب چاه خورند و مردم تنگ معیشت باشند و بهار و تابستان رودخانه بزرگ روان باشد و پسته و فندق بسیار خیزد”. کمی بعد یعنی در سال 367 ه ق ابن حوقل نوشته است: “شهر قم میوه ها و درختان پسته و فندق دارد، و در ناحیه جبال تنها در شهر لاشتر فندق هست”. حمدالله مستوفی در سال 740 هجری از پسته قم یاد کرده اما به نظر می رسد که حمله ویرانگرانه مغول به ایران در سال 617 ق خسارات فراوانی به باغهای پسته قم وارد کرده،‌ او در گزارش خود نوشته است: ” قم از اقلیم چهارم است. هوایش معتدل است و آبش از رودی که از جربادقان می آید و در آنجا نیز همچون آوه،‌ زمستان یخ آب در چاه می بندند تا به هنگام گرما باز می دهد و آب چاهش در پانزده گزی بود و اندکی به شوری مایل بود. ارتفاعش غله و پنبه بسیار بود و از میوه هایش انار و فستق و خربزه و انجیر سرخ نیکوست و در آن شهر درخت سرو سخت نیکو می آید” (ابریشمی، 1373).

1-3-6- سطح زیر کشت پسته :
سطح زیر کشت پسته در سال 1387 حدود 431 هزار هکتار بوده است. استان کرمان با 6،73 درصد سطح بارور پسته مقام اول را داراست.
میزان تولید پسته کشور حدود 192 هزار تن می باشد. استان کرمان با 5/46 درصد تولید پسته کشور در جایگاه نخست قرار دارد. جدول 1-5 سطح زیر کشت و میزان تولید پسته کشور را در سال 1387 نشان می دهد.بنابر جدول (1-5) سطح زیر کشت پسته در استان قم 5/1617 هکتار و میزان تولید 399 تن بوده است.

میزان تولیدسطح کشت باغات(با احتساب درختان مخلوط پراکنده )نام استان(تن)بارور(هکتار)غیر بارور(هکتار)دیمآبیجمعدیمآبیجمعدیمآبی08,915,2015.1123,70آذربایجان شرقی04,63,203,21,101,1آذربایجان غربی00,1*0*0,100,1اردبیل02360,62505,602505,61807,701807,7اصفهان000003,103,1ایلام06259,12431,202431,2280,50280,5تهرانچهارمحال و بختیاری03989,85215,205215,25387,205387,2خراسان جنوبی3,423393,223236,821,323215,514373,310,314363خراسان رضوی0143,4329,80329,8184,823161,8خراسان شمالی016,417,5017,526,9026.9زنجان028399,19040,909040,92780,202780,2سمنان06445,25417,805417,8969,40969,4سیستان