از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

گیاه کلپوره با بیش از 340 گونه در سراسر جهان انتشار وسیعی دارد [20]. به طور معمول در نواحی بایر، سواحل سنگلاخی و ماسهزارهای نواحی مختلف اروپا، منطقه مدیترانه، شمال آفریقا و جنوب غربی آسیا از جمله ایران میروید. در نواحی کوهستانی البرز تا ارتفاعات 1500 متری نیز دیده میشود [23-21].
1-3-4-3 خواص ضد میکروبی کلپوره
در بررسیهای انجام شده روی گیاه کلپوره، مشخص شده که این گیاه حاوی مقادیری تانن، ترپنوئیدها، ساپونین، استرول، فلاونوئیدها، گلیکوزید، آلفا و بتا پینن و لوکوآنتوسیانین است [22، 24].
محققان روی اثر ضد میکروبی گیاه کلپوره مطالعاتی انجام داده و آزمایشهایی به منظور بررسی اثر ضد میکروبی اسانس و عصاره گیاه کلپوره روی چند میکروارگانیسم انجام شد و به ماهیت ضد میکروبی آن پی بردند. در مطالعه Darabpour و همکاران (2005)، اثر ضد میکروبی عصارههای آلی (اتانولی و متانولی) گیاه T.polium روی تعدادی از عوامل بیماریزا بررسی و مشخص شد که عصاره اتانولی روی باکتری باسیلوس آنتراسیس، دارای بیشترین اثر مهارکنندگی و روی اشریشیا کلی و پروتئوس میرابیلیس دارای اثر بازدارندگی رشد نمیباشد در حالی که عصاره متانولی این گیاه روی Bordetella bronchiseptica بیشترین اثر مهارکنندگی و پروتئوس میرابیلیس و باکتریوم پیوژنز مقاومترین گونههای باکتریایی در مقابل این عصاره میباشند [24].
1-3-4-4 خواص درمانی کلپوره
مصرف دارویی کلپوره به زمان بقراط و جالینوس بر میگردد و بخش دارویی آن که برگ و سرشاخههای آن میباشد، اثر مقوی و ضد تشنج داشته و مصرف آن را برای رفع بیماریهای دستگاه تناسلی-ادراری و تاخیر یا عدم قاعدگی مفید میدانند [10].

از این گیاه در طب سنتی جهت اثرات ضد دیابتی، ضد التهابی، ضد اولسری، آنتی اسپاسمودیک و رفع گرفتگی قلب استفاده میشود. تحقیقات علمی نشان دادهاند که این گیاه، دارای اثرات ضد دیابت [27-25]، پایین آورنده کلسترول و تری گلیسرید سرم [28]، کاهش دهنده فشار خون [29]، ضد اشتها [30]، ضد التهاب [31]، آنتی اکسیدان [32، 33]، ضد تب و ضد میکروب [34]، ضد درد [37-35]، ضد اسپاسم [38، 39] و آنتی اولسری [39] میباشد.

1-3-5 گیاه مریم گلی
شکل 1-5: مشخصات سیستماتیکی گیاه مریم گلی (Salvia officinalis)
1-3-5-1 سیستماتیک مریم گلی
گیاه مریم گلی دارای نامهای مریمی، مریمیه و شلبیه بوده و Garden sage نیز خوانده میشود که به معنای رها بخش یا شفا دهنده است [7].
گیاهی چند ساله، بوتهای و به ارتفاع 60-20 سانتیمتر که قسمت پایینی آن چوبی و قسمت بالایی ساقه، چهار گوش و پوشیده از کرکهای قابل لمس است. ریشه این گیاه ضخیم و انشعابات فراوانی دارد. برگها بلند و نیزهای و سطح فوقانی و تحتانی برگها پوشیده از کرکهای ظریف است. گلها به رنگ بنفش و به صورت مجتمع میباشند. میوه این گیاه کپسول و به رنگ قهوهای روشن یا تیره است [40] (شکل 1-5).
1-3-5-2 پراکنش جغرافیایی مریم گلی
مریم گلی بومی نواحی شمالی مدیترانه است و در زمینهای سنگی میروید [40]. این گیاه دارای حدود 700 گونه در جهان میباشد [41]. پراکندگی نسبتاً وسیعی در فلور کشورمان دارد به طوری که تاکنون حدود 58 گونه در ایران شناسایی و گزارش شده است که از میان این تعداد، بالغ بر 17 گونه آنها اندمیک میباشند [42].
1-3-5-3 خواص ضد میکروبی مریم گلی
مریم گلی دارای فلاونوئیدهای آپی ژنین، اسکوتلارئن 6، 7-دی متیل اتر، اسکوتلارئین 6 و 7، 4- تری متیل اتر، لوتئولین 3-متیل اتر، تترا متیل اترهایی هیدرو گزایلوتئولین و تانن میباشد [43]. گیاهان تیره نعناع و به خصوص مریم گلی به سبب وجود ترکیبات ترپنوئیدی گوناگون، اسانس و ترکیبات فنلی و فلاونوئید، از لحاظ اثرات ضد میکروبی بسیار مورد توجه میباشد برای مثال غربالگری عصاره گیاه Salvia palaestina اثر ضد میکروبی بالایی علیه استافیلوکوکوس اورئوس، استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس و اشریشیا کلی نشان داد [44].
1-3-5-4 خواص درمانی مریم گلی
این گیاه دارای اثر ضد التهاب، به ویژه بر روی مخاطها است. ترشح عرق بدن را کنترل میکند. همچنین ضد تشنج، کمک به هضم غذا، کاهش دهنده قند خون، ضد نفخ و گردش خون را در اندامهای شکم افزایش میدهد. مصرف آن در زمان بارداری ممنوع و فرآوردههای حاصل از این گیاه سبب کاهش ترشح غدد شیری در مادران میشود [14، 40].
1-4 عصارهگیری
1-4-1 عصاره
عصاره گیاهی استاندارد شده، یک عصاره تغلیظ شده و یا خشک شده از گیاه میباشد که توسط الکل و یا آب به دست آمده باشد.
1-4-2 انتخاب ماده گیاهی و نوع حلال
تعیین ترکیبات فعال زیستی در مادّه مورد استفاده به نوع حلال استفاده شده در عصارهگیری بستگی دارد [45]. ویژگی حلال بسته به غلظت حلال و قطبیت آن، کمیت ترکیبات شیمیایی موجود در عصارههای گیاهی را تحت تأثیر قرار خواهد داد. انتخاب ماده گیاهی برای عصارهگیری و بررسی عملکرد آن معمولا بر اساس استفادههای سنتی گیاه است. ویژگی یک حلال خوب در تهیه عصاره شامل سمیت کم، سهولت تبخیر در دمای کم و ناتوانی در ایجاد کمپلکس با ترکیبات و تفکیک آنهاست و بسته به نوع هدف که ماده استخراجی قطبی یا غیرقطبی است، نوع حلال نیز متفاوت خواهد بود.
رایجترین نوع حلالهای استفاده شده برای بررسی فعالیتهای ضد میکروبی گیاهان متانول، اتانول و آب هستند. برخی محققان از ترکیب حلالهای مختلف برای کسب نتایج بهتر استفاده میکنند. تحقیقات نشان داده است که تعداد ترکیبات شیمیایی که با استفاده از حلال متانولی استخراج میشوند، در مقایسه با حلال اتانولی، بیشتر است.
1-4-3 روشهای مختلف عصارهگیری
روش استخراجی که انتخاب میشود به دو عامل بستگی دارد:
1- مقدار آب موجود در نمونه (در مورد گیاه تازه)
2- نوع ماده جداشدنی (ماده استخراجی از گیاه محلول در آب و یا محلول در حلالهای آلی و غیرآلی بوده است).
1-4-3-1 روش ماسراسیون
در روش ماسراسیون یا خیساندن مکرر همراه با تکاندادن، گیاه خردشده با مقدار مشخصی از حلال مخلوط میشود. از مزایای روش ماسراسیون این است که این روش بدون به کاربردن دستگاهها و ابزارهای پیچیده و در یک مکان محدود قابل انجام بوده و با به کاربردن حلالهای یکنواخت، میتوان به میزان موادّ مؤثره یکنواخت دست پیدا کرد. از معایب آن، زمان طولانی عصارهگیری میباشد که میتواند موجب از بینرفتن مواد دارویی در باقیمانده گیاهی گردد.
1-4-3-2 روش پرکولاسیون
در روش پرکولاسیون، از دستگاه پرکولاتور که اغلب به صورت استوانهای یا قیفی ساخته شده، استفاده میگردد. شکل استوانهای ظرف، باعث تسهیل در عمل تخلیه پرکولاتور میگردد. عمل پرکولاسیون برای مدت 24 تا 48 ساعت در حالیکه حلال به طور کامل روی توده گیاهی را پوشانده باشد، ادامه مییابد. باید در نظر داشت، عصارهای که در ابتدا از پرکولاتور خارج میشود حاوی مقادیر زیادی از مواد متشکله موجود در گیاه بوده و تدریجا عصاره خارج شده رقیقتر میگردد.
1-4-3-3 روش سوکسله
روش سوکسله یک روش استانداردی است که به عنوان مرجع اصلی ارزیابی دیگر روشها به کار میرود. این روش، عمومی بوده که به طور عمده برای استخراج ترکیبات با فراریت کم یا متوسط که در مقابل حرارت پایدار باشند به کار میرود [46].
محاسن روش سوکسله عبارت است از:
1- روش ساده و آسان است.
2- حلال تازه به طور مداوم در تماس با پودر گیاهی قرار میگیرد.
3- استفاده از دمای بالا که منجر به افزایش حلالیت ترکیبات کم محلول در دمای پایین میشود.
4- بعد از استفاده از این روش فیلتراسیون لازم نیست [47].
مهمترین معایب این روش عبارت است از:
1- این روش زمان زیادی لازم دارد.
2- مقدار زیادی حلال مصرف میشود.
3- به علت استفاده از دمای بالا به ترکیبات حساس به حرارت، آسیب میرسد و مواد ناخواسته و نامطلوبی ایجاد میشود [46].
1-4-3-4 امواج فراصوت1
در این روش امواج فراصوت با فرکانس بالاتر از 20 کیلو هرتز، به داخل ماده نفوذ کرده، موجب ایجاد کشیدگی و جمعشدنهای پیدرپی شده که در نتیجه آن حفراتی داخل ماده گیاهی ایجاد میشوند. این حفرات به صورت نامتقارن به هم پیوسته و موجب خروج سریع مواد از داخل سلولها به خارج از آن میشوند. به علاوه این امواج میتوانند موجب تخریب دیواره سلولهای زیستی شده و موجب تسهیل خروج مواد گردند [46، 48].
از محاسن این روش عبارت است از:
این روش ارزان، ساده و مؤثر بوده و افزایش