2:1382)
2-02اوضاع اجتماعی و اقتصادی لبنان در عصر جبران و می‌
زمانی که ناپلئون به مصر حمله می‌کند جهل و نادانی در تمامی سرزمین‌های تابع عثمانی شایع است و همه‌ی طبقات جامعه را در بر می‌گیرد و بر همه آثار ادبی و هنرهای زیبا و حتی هنرهای دستی نیز مستولی است. عصر خلفا سپری شده است و امروزه در میان ترکان و عربها از دانشمندان علم ریاضی، نجوم موسیقی، ویا پزشکی خبری نیست. . . از آتش برای درمان زخم استفاده می‌کنند و علم نجوم مظهری از شعبده بازی گشته است و اگر به دانشمندان و راهبان آنها گفته شود که زمین می‌چرخد، آن را کفر تلقی می‌کنند زیرا آن را مخالف تعالیم کتب آسمانی می‌دانند(الدسوقی ؛1:1973/17)
حمله‌ی ناپلئون در سال 1798 م به مصر، نقطه‌ی تحولی در بیشتر زمینه‌های سیاسی و اجتماعی مصر و در نتیجه بسیاری از است اما پیامدهای ناخواسته ایی را به دنبال داشت که بر مسائل فرهنگی و اجتماعی مصر تأثیر شگرفی بر جای گذاشت. حمله‌ی فرانسه باعث تغییر ساختار سیاسی و اقتصادی، فرهنگی در جامعه استعمار زده می‌شود نیرو‌های استعماری همواره در حمله به کشورها در خود اهداف خاصی را پرورش می‌دهند، از طرفی می‌کوشند با حمله نظامی به منابع مالی کشورها استعمار زده دست یابند و از طرفی دیگر خود به خود هسته‌ی اولیه یک نهضت را بوجود آورند لذا همواره برخورد شرق و غرب مخصوصاً زمانیکه غرب در پی سلطه‌ی شرق بر آمده، به نا چار مقدمات نهضت اجتماعی و سیاسی و گاه علمی را در درون خود می‌پروراند. به دنبال حمله ناپلئون و با انتقال قدرت و آشنایی عرب‌ها با تمدن غرب آنها را از خواب غفلت بیدار کرد و همچنین حس قومیت نیز در آنها جان گرفت بویژه آنکه امکان یافتند در کار کشورشان شرکت جویند و نمایندگان برگزینند.(آیتی؛645:1368)
اقتصاد لبنان در ارتباط با کشورهای مجاور از جمله مصر بود، زیرا مصر به خاطر کانال سوئز که توسط اسماعیل پاشا جانشین محمد علی پاشا انجام گرفته بود. توسعه یافته بود.(حتی؛82:1972)
در نواحی شیعه نشین نوعی دگرگونی محدود اقتصادی، اجتماعی پدید آمد. اصلاحات ارضی که توسط عثمانی‌ها آغاز شده بود، به رشد روز افزون گروه کوچکی به نام اشراف و یا به قول لبنانی‌ها الزعماء کمک می‌کرد. این گروه سند مالکیت ارضی وسیعی را بدست آوردند. در اواخر قرن نوزدهم تعداد زعماء گسترش یافت. به شکلی که سه یا چهار خاندان در صیدا، صور و نواحی دیگر با بدست آوردن مالکیت بر اراضی یا تبدیل شدن به کشاورزان مقتدر مالیات پرداز خود را وارد این طبقه کردند که می‌توان ظهور آنان را ناشی از سیاست ارضی دولت عثمانی دانست. تمرکز ثروت در دست زعماء دارای آثار سیاسی نیز شد گروهی که به تازگی وارد طبقه‌ی زعماء شده بودند، باعث تجدید حیات ادبی و فزونی بیداری سیاسی گردیدند، با این حال اکثریت شیعیان به لحاظ جرافیایی در انزواء و به لحاظ سیاسی ضعیف و از نظر اقتصادی تابع حکومت خاندانهای فئودال مخاصم باقی ماندند.
کشاورزی به شکل سنتی بود وضعیت اقتصادی هولناک حاکم که سیستم فئودال به شدت بر آن دامن می‌زد بسیاری از لبنانی‌ها را بر آن داشت تا به دنبال دنیای جدیدی باشند. استثمار طبقات متوسط جامعه توسط لردهای حاکم فئودال عرصه‌ی زندگی را بر آنها تنگ کرده بود. به طور کلی سیستم فئودالی تمام روزنه‌های امید رشد اقتصادی را بسته بود، به علاوه سیستم مالیات ناعادلانه به شکلی بود که ضعفاء و فقرا در ورطه ینا امیدی گرفتار آمده بودند. وجود زلزله‌ها، قحطی‌ها، عدم نزول باران، ملخ‌ها و موشها نیز عوامل دیگر فلاکت مردم شده بود حال کشاورزان روز به روز بدتر می‌شد(حتی؛610:1972)
وضعیت اجتماعی همه‌ی دولت‌های عرب در سالهای 1916م نیز شبیه به هم بودند، فقر بر همه‌ی دولت‌های تحت سلطه سایه افکنده بود. به خاطر ظلم و ستم حکام و اختلافات دینی، مردم در وضعیت نابسامانی به سر می‌بردند، در سالهای 1916 م تورم غوغا می‌کرد و برای نخستین بار در تاریخ کشور تحت اشغال، اسکناس ترکیه‌ای رواج پیدا کرد و با وضعیت اجتماعی موجود که به سرعت بر وخامت آن افزود ه می‌شد، مردم لبنان با قحطی روبرو شدند. انبوهی از گدایان در بیروت پراکنده شده و بسیاری از زنان، مردان و کودکان گرسنه،شکم خود را با کنسرو‌های فاسد و باقیمانده‌ی لاشه حیوانات فاسد شده سیر می‌کردند و سایر افراد که توان مقابله با ضعف و گرسنگی را نداشتند در خیابانها جان می‌سپردند.
در این هنگام سراسر لبنان در کام بیماری گرفتار آمده بود،مگس‌های خانگی، بیماری تیفوئید، تیفوس، طاعون گاوی و… را از یکی به دیگری انتقال می‌دادند.
طی این دوره‌ی مصیبت بار، حدود صد هزار نفر از مردم لبنان جان خود را از دست دادند. این دوران برای سرزمین لبنان روزهای بسیار سخت و اثر گذاری بود و همین وضعیت مردم را به مهاجرت به سایر کشورها ناگزیر می‌نمود که از جمله آنها بوستن از ولایات ایلات متحده آمریکا بود. از دهه‌های هفتاد سده‌ی نوزدهم میلادی به بعد برخی از ساکنان بوستون که از حضور همسایگان فقیرشان در آن سوی ریل آهن آگاهی داشتند، در طرح خیریه حاضر می‌شدند. تلاش‌های انسان دوستانه‌ی آنها، پشتیبانی از ساکنان خارج شهر و حفظ خانه‌های فقیری بود که پیرامون شهر را احاطه کرده بودند. در دهه‌‌های هشتاد سده‌ی نوزدهم میلادی کمک‌های آنها به منظور ساخت خانه‌های مسکونی ادامه پیدا کرد. خانه‌هایی که مدد کاران اجتماعی به صورت گروهی در آنها زندگی می‌کردند و هدف این خانه‌ها، جذب خانواده‌های نیازمند محله‌ی همسایه به فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی مددکاران اجتماعی بود. همزمان با جنگ جهانی اول، سربازان،افسران و حاکمان حکومت به مردم ظلم و ستم روا می‌داشتند و مالیات می‌گرفتند هر چقدر جنگ ادامه می‌یافت بیزاری و نفرت مردم از حکومت بیشتر می‌شد. کم کم این کشورها از عادات و سنت‌های عرب دور شدند و متمایل به عادات و سنت‌ها‌ی غربی در خوردن و نوشیدن و مسکن شدند.(انتظاری؛82:1383)
به طور خلاصه تحولات اقتصادی و اجتماعی قرن نوزدهم برای عده‌ای ثروتمند‌آسایش و رفاه و برای اکثریتی عظیم فقر و بیچارگی به دنبال داشت. فقر کمر شکنی که دهقانان روستا گرفته تا کارگران کارخانه‌های شهری را در چنگال بی‌ترحم خود می‌فشرد، اکثریتی ثروتمند و مرفه در مراکز قدرت برای کسب برتری سیاسی و اقتصادی با یکدیگر به رقابت می‌پرداختند، در حالیکه اکثریت دهقانان و کارگران با تمام نیروی خود کار می‌کردند و در حقیقت جان می‌کندند تا شاید بتوانند شام مختصری برای کودکان خود فراهم آورند.
در میان این فاصله عظیم طبقاتی پیشه ورانی زندگی می‌کردند که البته مانند کارگران و دهقانان دچار فقر نبودند اما در نظام جدید اقتصادی به سختی می‌توانستند امرار معاش کنند. به طور کلی می‌توان گفت اوضاع اجتماعی کاملاً نابسامان بود و فاصله‌ی طبقاتی افزایش یافته بود.(پیر حیاتی؛92:1375)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-03 اوضاع ادبی لبنان در قرن نوزدهم
بدون شک تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی هر کشوری خواه ناخواه بر ادبیات آن سرزمین تأثیرگذار خواهد بود. بنابراین با توجه اینکه دنیای عرب نیز در دو قرن اخیر شاهد تحولات مختلفی در زمینه‌های گوناگون فرهنگی،اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بوده است، ادبیات آن نیز از این تغییرات بی بهره نمانده است. شاید بتوان گفت که ادبیات در مقایسه با دیگر زمینه‌ها تحولات گسترده تری را داشته است، اینک به بررسی اوضاع ادبی لبنان می‌پردازیم.
تاریخ نگاران شعر معاصر عربی بر حسب عادات،دهه‌ی چهل یا اواسط دهه‌ی پنجاه را بر اساس همه معیارهایی که بر می‌شمردند نقطه‌ی آغاز نو‌گرایی در شعر معاصر قلمدادمی کنند، گروهی دیگر از صاحب نظران ادبیات معاصر،آغاز شعر معاصر را از جبران خلیل جبران می‌دانند و بر این باورند که بوسیله‌ی او شعر عربی از فضای شعر تقلیدی حاکم خارج شده و معتقدند که او نسل معاصر را تحت تأثیر خود قرار داده و همراه با هم قلمانش یعنی رابطه‌ی قلمیه در مهجر شمالی نخستین مدرسه‌ی رمانتیک را تأسیس کردند. در حقیقت جبران به نسبت بقیه بیشتر بوده زیرا خصایص بیشتری