تواند به آن مقام دست یابد (رجبعلی، 1385: 49).
دین مبین اسلام به عنوان کامل ترین و جامع ترین دین الهی به گونه ای نازل شده است که قابلیت و استعداد ایجاد و شکوفایی عمیق ترین فرهنگ ها را در همه اعصار و زمان ها دارد. در این میان، فرهنگ ایثار و شهادت ارتباطی تنگاتنگ با آموزه های دین دارد و در حقیقت، باید اذعان نمود که اگر این فرهنگ آرمانی و بلند نبود، هیچ گونه حرکتی برای شکل گیری نظام اسلامی و تداوم آن، به وجود نمی آمد. فرهنگ ایثار و شهادت دو ثمره ارزشمند و متعالی مکتب الهی و یک الگوی عملی و کاربردی کامل برای تکامل همه انسان هاست و هر فرد و جامعه ای دارای آن باشد، هیچ گاه طعم شکست و ذلت را نخواهد چشید و سعادت و پیروزی را قرین خویش ساخته است (فهیمی، 1387: 539).
لازمه برخوداری جوامع و تحقق بخشیدن و گسترش دادن این دو مقوله ی با ارزش و معنوی، جز از طریق تعلیم و تربیت خواه رسمی یا غیررسمی ممکن نیست. از آن جا که آموزش و پرورش مهم ترین نهاد رسمى جامعه است که در کنار خانواده، عهده دار تعلیم و تربیت کوکان و نوجوانان از سطوح پیش دبستانى تا پایان دوره ى آموزش متوسطه است، همگان انتظار دارند که نهادها و مؤسسات آموزشی در تعمیق آرمان های بزرگ بشری و برآوردن نیازهای گوناگون که برخاسته از وضعیت های پیچیده زندگی است، نقش مؤثرتری ایفا نمایند (عشقی مطلق، 1380: 68).
از آن جا که مقوله‌ ایثار و شهادت نیز جزء ارزش ‌های بنیادین جامعه‌ اسلامی ایران است و انتقال چنین ارزش ‌هایی همواره جزء سیاست ‌های کلان فرهنگی کشور بوده است، بدین ترتیب از نظام آموزشی کشور به ‌عنوان بزرگ ترین نهادی که وظیفه انتقال فرهنگ و ارزش‌ها را بر عهده دارد، انتظار می‌رود ضمن پیروی از سیاست ‌های فرهنگی کشور، پیشرو در این حرکت فرهنگی نیز باشد. بنابراین چنانچه جامعه ‌ای حاکمیت جو ایثار و شهادت بر فضای فرهنگی کشور را مهم می‌داند باید نظام آموزشی خود را به ‌گونه ‌ای سازماندهی کند که خروجی هزینه ‌ها و تلاش ‌های انجام شده در آن، جوانان خود ساخته و با هویتی باشند که به خوبی فرهنگ ایثار و شهادت را شناخته و به نیکی آماده کوشش و فداکاری در راه آن بوده و تا پای جان از آن دفاع نمایند (بهالگردی، سعیدی رضوانی، صحافیان، 1387: 250).
لذا با توجه به این که مدرسه آیینه ارزش های حاکم بر جامعه و به تعبیری منعکس کننده ساختار ارزش های آن است، باید مفاهیم و ارزش های فرهنگی جامعه خویش را به دانش آموزان انتقال دهد، تا آنان بیش از پیش با ارزش ها و فرهنگ جامعه خویش آشنا شوند و نسبت به حفظ آن ها پایبند باشند. در این میان، جایگاه و نقش معلمان به دلیل داشتن ارتباط مستقیم با دانش آموزان شاخص تر از بقیه است. آن ها با رفتار و گفتار خود و نوع آموزشی که در کلاس ارائه می دهند، می توانند تحولات عظیم و شگرفی را در وجود دانش آموزان ایجاد کرده و الگوی مناسبی برای آن ها در زمینه شکل گیری ارزش ها باشند (کمالی کارسالاری، 1386: 53).
این ضرورت مخصوصاً در دوره متوسطه با توجه به خصوصیات دانش‌آموزان این دوره، بیشتر احساس می‌شود؛ زیرا که در این دوره معمولاً افراد، شیفته ارزش ‌های فرهنگی هستند. معمولاً جوانان در این دوره نوع ‌دوستی، فداکاری، حمایت از دیگران و خدمت به همنوع را مورد توجه قرار می‌دهند و برای فضائل اخلاقی بزرگواری، ایثار، اخلاص، شجاعت و قهرمانی دینی بسیار اهمیت قائل می‌شوند. بنابراین نظام آموزشی کشور باید به شکل گیری فرهنگ ایثار و شهادت خصوصاً در برنامه درسی11 و آموزشی این دوره توجه خاصی داشته و در راستای گسترش فرهنگ مذکور که جزء ارزش‌های والای جامعه اسلامی ایران است، تلاش گسترده‌ای داشته باشد (صالحی، اکبرپور، 1386: 251).
مطالعه برخی پژوهش ها در راستای موضوع پژوهش فوق شامل؛ شهرکی پور (1392) ” بررسی محتوای کتب درسی دوره ی راهنمایی تحصیلی در گسترش فرهنگ ایثار و شهادت “، مرزوقی، فولادچنگ (1390) ” ارزیابى برنامه درسى دوره ى ابتدایى (اهداف و محتوا) از منظر فرهنگ ایثار و شهادت”، بهمنی (1389) ” تبیین راهکارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه “، هاونگی (1389) ” بررسی میزان برخورداری کتاب های درسی دوره راهنمایی تحصیلی از مؤلفه ها و مفاهیم مربوط به فرهنگ شهادت”، سبحانی نژاد، یوزباشی (1387) ” بررسی میزان توجه به مفاهیم فرهنگ ایثار و شهادت در محتوای کتاب های درسی فرهنگ اسلامی و تعلیمات دینی دوره راهنمایی کشور “، سبحانی نژاد (1387) ” تبیین راهکارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در بین کودکان “، آرمند (1387) ” بررسی مفاهیم ایثار و شهادت در کتاب های درسی دوره ابتدایی، راهنمایی و متوسطه “، بهالگردی، سعیدی رضوانی، صحافیان (1387) ” تأملی در میزان استفاده از ظرفیت درس زبان و ادبیات فارسی (دوره متوسطه) در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت”، محمد رضایی نوده (1386) ” شناسایی عوامل ترویج فرهنگ ایثار و شهادت (مطالعه موردی : استان گلستان) “، ربیع نتاج (1386) ” آسیب ها و عوامل ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در اسلام”، احمدی (1386) ” آسیب شناسی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت”، حسینی (1386) ” مفهوم پردازی آسیب شناسی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت “، عابدی (1385) ” بررسی تأثیر انتظار بر فرهنگ ایثار و شهادت بین جوانان “، عرب زوزنی و سعیدی رضوانی (1385) ” فرهنگ شهادت در کتا‌ب‌های درسی دوره راهنمایی تحصیلی”، رعنایی پور (1385) “پاسداری از فرهنگ ایثار و شهادت در حوزه آموزش و پرورش “، فلاح صفوی، محرمخانی (1385) ” بررسی عوامل و موانع ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه از منظر شهروندان قزوینی “، سلیمانی (1383) ” مقایسه دیدگاه جوانان آشنا با فرهنگ ایثار و شهادت با بقیه جوانان نسبت به توانائی های خود”، بیانگر آن است که تاکنون پژوهشی جامع در ارتباط با بررسی فرهنگ ایثار و شهادت در اهداف مصوب دوره متوسطه و همچنین راهکارهای مؤثر نهادینه سازی آن در مدارس از نظر دبیران صورت نپذیرفته است و از آن جا که در نظام آموزش و پرورش جمهورى اسلامى ایران، یکى از اهداف مهم، انتقال ارزش ها و فرهنگ اصیل اسلامى، ملى و تاریخى به دانش آموزان است، انتظار مى رود که ارزش هاى مرتبط با فرهنگ ایثار و شهادت از جایگاه مهمى در اهداف مصوب دوره متوسطه و همچنین در مدارس این دوره برخوردار باشد.
بنابراین پژوهش حاضر در پی آن است که با عنایت به مبانی نظری و سوابق پژوهشی به ” بررسی جایگاه مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت در اهداف مصوب دوره متوسطه و راهکارهای مؤثر نهادینه سازی آن در مدارس از نظر دبیران شهر قم ” بپردازد.
1-3. اهمیت و ضرورت پژوهش
1-3-1. نظری
1. انجام پژوهش حاضر بر گسترش دامنه دانش نظری در حوزه پژوهشی فوق کمک خواهد کرد.
2. پژوهش حاضر منجر به دستیابی مباحث جدید در این عرصه خواهد شد.
1-3-2. کاربردی
1. برنامه ریزان آموزش و پرورش متوسطه با اطلاع از نتایج پژوهش حاضر خواهند توانست زمینه بهبود و تقویت برنامه ها را در راستای شکل گیری، ترویج و نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت، متناسب با شرایط خاص دانش آموزان این دوره فراهم سازند.
2. دستاوردهای پژوهش حاضر می تواند به افزایش دانش و تغییر نگرش مدیران آموزش و پرورش و مدارس در زمینه توجه ویژه به این فرهنگ در برنامه های درسی و آموزشی دوره متوسطه کمک نماید.
3. معلمان آموزش متوسطه با عنایت به یافته های این پژوهش، به اهمیت و جایگاه فرهنگ ایثار و شهادت در آموزش این دوره پی می برند و در راهبردهای یاد دهی ـ یادگیری خود در کلاس به آن توجه می نمایند.
4. سیاست گذاران آموزش و پرورش متوسطه با اطلاع از نتایج پژوهش حاضر، خواهند توانست اهداف مصوب این دوره را در راستای توجه بیش تر به فرهنگ ایثار و شهادت مورد بازنگری قرار دهند.
5. برنامه ریزان درسی می توانند متناسب با محتوای درسی که طراحی آن را برعهده دارند، فرهنگ ایثار و شهادت را در محتوای برنامه های درسی رسمی این دوره و یا از طریق فعالیت های فوق برنامه مدنظر قرار دهند تا دانش آموزان را با فرهنگ ایثار و شهادت آشنا و معرفت حاصل شده را در آن ها درونی سازند و در نهایت زمینه هاى عمل به معرفت کسب شده را فراهم آورند.
1-4. اهداف پژوهش
1-4-1. اهداف کلی
* تعیین جایگاه فرهنگ ایثار و شهادت در اهداف مصوب دوره متوسطه.
* شناسایی راهکارهای مؤثر نهادینه سازی آن در مدارس.
1-4-2. اهداف جزئی
* تعیین مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت.
* بررسی جایگاه مؤلفه های فرهنگ ایثار و شهادت در