همان راه روشن را می‌پیماید و نهج به معنای راه مستقیم است.33سایر کتاب‌های لغت نیز، “العین34″، “المفردات35″، “قاموس قرآن36” و … منهج را به معنای فوق دانسته‌اند.
ب) روش در اصطلاح مفسّران: منهج در اصطلاح نیز به معنای روش روشن در تعبیر، عمل یا آموزش دادن چیزی که مطابق پیش‌فرض‌های معین و نظام مشخّصی برای رسیدن به هدف معیّن است هست.37 مقصود از روش، استفاده از ابزار یا منبع خاص، در تفسیر قرآن است که معانی و مقصود آیه را روشن ساخته و نتایج مشخصی را به دست می‌دهد به عبارت دیگر چگونگی کشف و استخراج معانی و مقاصد آیات را “روش تفسیر قرآن” گویند.38 در روش‌های تفسیر قرآن که شیوه استنباط مفسّران و مستندات آنان در تفسیر را بیان می‌کند شامل روش‌های قرآن به قرآن، روایی، عقلی، علمی و اشاره‌ای هست.39در روش‌های تفسیری آن چه که برای مفسّران مهم است شیوه و چگونگی کشف و استخراج معانی و مفاهیم آیات هست.40بنا بر تعاریف ذکرشده، منهج تفسیری، شیوه‌ی روشن و منظمی است که مفسّر برای تبیین و کشف معانی کتاب الهی مطابق با افکار صحیح، آن را طی می‌کند.41
1-1-5- گرایش تفسیری (اتّجاه)
الف) گرایش در لغت: “اتّجاه” از ریشه “وجه” در اصل به معنای “روی”، “صورت”42، “روبه رو و رویکرد”43″معروف”44 است و جمع آن “وجوه” هست.
ب) گرایش در اصطلاح علم تفسیر: منظور از اتجاهات تفسیری، ممیزات و خصایص فکری مفسّر است که با پیش‌فرض‌ها و تراوش‌های فکری، در تفسیر خود اعمال می‌کند و باعث می‌شود تا تفاسیر قرآن کریم از یکدیگر متمایز گردند و می‌توان از آن به گرایش‌های تفسیری تعبیر نمود.45 گرایش تفسیری به شیوه و ابزار تفسیر مربوط نمی‌شود بلکه مربوط به خود مفسّر و اندیشه‌های اوست؛ زیرا هر مفسّری از باور و دیدگاه مذهبی، کلامی سیاسی و یا تخصّص خاصّی برخوردار است که در تفسیر او اثرگذاراست. از گرایش تفسیری به “موقف” تفسیر مفسّر نیز تعبیر شده که عقاید او را نشان می‌دهد.46 بنا بر آنچه گفته شد مقصود از گرایش، تأثیر باورهای مذهبی، کلامی، جهت‌گیری‌های عصری و سبک‌های پردازش در تفسیر قرآن است که بر اساس عقاید، نیازها و ذوق و سلیقه و تخصّص علمی مفسّر شکل می‌گیرد.47
1-2- شناخت تفسیر نیم حیات
1-2-1- جایگاه تفسیر نسیم حیات
مهمّ ترین ویژگی‌های تفسیر، سادگی، اختصار، روان بودن نثر و خالی بودن از مباحث فنی و مفصّل تفسیری است.
نویسنده در این کتاب آرای مفسّران بزرگ شیعی را به طور خلاصه و دسته‌بندی شده گزارش کرده است در ابتدای هر سوره، نخست سوره معرّفی شده و سپس کلمات آیات به اختصار مورد بحث قرار گرفته است. پس از آنکه تفسیر کلی هر آیه در پی می‌آید نویسنده آیات را از حیث موضوع و فضای کلی آن‌ها تقسیم نموده و در هر قسمت، پاره‌ای از آیات را تفسیر کرده است. بیان مفهوم کلی آیات و گاهی شأن نزول آن‌ها، از نخستین بخش‌های تفسیری نویسنده در ذیل هر بخش از آیات هست مطالبی که نویسنده تحت عنوان “نکته” می‌آورد بیش تر ناظر به مطالب اعتقادی و گاه اجتماعی است.
روش تفسیر نسیم حیات که تفاسیر را مطالعه کرده سپس اقوال و آرائی را که بادید مؤلف موافق بود برگزیده و دید “مؤلّف” اگر عبارت از دید ناظر به زمان و دید روشن و آگاهانه و برخاسته از قرآن و سنّت بوده باشد جای اشکال نیست ولی اگر به معنی یک دید مخصوص و مربوط به شخص شکل‌گرفته و با معیارهای آن منافات دارد. تحریف قرآن است نه تفسیر قرآن! مانند همان‌هایی که با عینک کثرت‌گرایی و پلورالیزم و هرمنوتیک به قرآن نگاه می‌کنند. مؤلّف در آن تفسیر، دید پاره‌ای موارد به رمزی بودن بسیاری از آیات به ویژه آیات مربوط به دوزخ و بهشت گرویده و مفسّر ین سَلَف را به کج فهمی و تنگ‌نظری و جمود فکری متّهم کرده است که آن‌ها نمی‌فهمیده‌اند.

1-2-2- اهداف و نتایج تفسیر نسیم حیات
1-2-2-1- سادگی و همه فهمی
با توجه به شرایط شغلی و تحصیلی و فرصت اندک اکثر مردم برای مطالعه، تفاسیر روز قرآن باید کوتاه و ساده بوده و برای افرادی که قرآن را مشکل و سخت می‌پندارند راه گشا باشد. حجم خود قرآن حجم قابل قبولی است ولی مسلمانان غیر عرب برای به دست آوردن مفاهیم و پیام‌های قرآن لزوماً به تفسیر احتیاج دارند و تفسیرهایی که غالباً در مجلات پر حجمی در دسترس است بسیاری از مردم را از نزدیک شدن به قرآن بی‌نصیب ساخته است، زیرا آن‌ها فرصت چنین مطالعه‌ای را نمی‌یابند و طبعاً تفسیری لازم است که حجم آن محدود و متناسب با فرصت آن‌ها باشد.
کم حجم بودن این تفسیر به این معنا نیست که از شرح ضروری مطالب قرآن صرف‌نظر کرده است بلکه آنچه مربوط به هدایت انسان است شرح گردیده است و حتی نکات علمی که در آن مطرح‌شده همه به خاطر وجود پیام‌های هدایتی بوده است مؤلّف بحث‌های غیر لازم را حذف نموده است زیرا جایگاه این‌گونه بحث‌ها در تفسیر نیست.
به عنوان نمونه مثلاً می‌بینیم در تفسیر “آیه الکرسی” درباره “…لاَ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاَنَوْمٌ لَهُ…” (البقره، 255): نه خوابى سبک او را فرو مى‏گیرد و نه خوابى گران، در برخی کتاب‌ها بحث‌های مفصلی درباره خواب، تعبیر خواب، راجع خواب حیوانات، خواب زمستانی، خواب نباتات و هیپنوتیزم عنوان گردیده است آیا به راستی جای این نوع بحث‌ها در تفسیر است؟ نظر به این که در این تفسیر قرار به اختصار و حذف مطالب و احتمالات غیر لازم است تا آن جایی که ممکن بوده از تکرار مطالب پرهیز شده است.
1-2-2-2- اثبات چهره موزون سوره‌های قرآن و روابط بین آیات
توجّه به ارتباط آیات و مجموعه نگری در تفسیر قرآن فواید و نتایج ارزنده‌ای را در بردارد و میتواند افق جدید در درک و دریافت معانی قرآن و جلوه‌های تازه‌ای از اعجاز آن را به نمایش گذاشته و بسیاری از شبهات را پاسخ دهد و استاد بهرام پور در زمینه اثبات چهره موزون سوره‌های قرآن و روابط بین آیات ویژه ای دارد برای همین به ذکر نمونه ای می پردازد:
در آیه “… هُدًى لِلْمُتَّقِینَ‌ ” (البقره، 255) (مایه هدایت تقواپیشگان است.) چرا قرآن فقط مایه هدایت متقیان معرّفی شده است؟
* قرآن هدایت است برای مردم “…هُدًى لِلنَّاسِ …” (البقره، 255) ولی آن که از میان مردم از هدایت قرآن اثر می‌گیرد، تنها فرد باتقواست. “هُدًى لِلْمُتَّقِینَ”
* “…هُدًى لِلنَّاسِ ..”?هدایت عمومی که طبعاً گروهی آن را می‌پذیرند و گروهی منکر می‌شوند.
* هدایت بی‌حاصل و غیرمفید “إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاَ یُؤْمِنُونَ”?البقره، 6? در حقیقت کسانى که کفر ورزیدند چه بیمشان دهى، چه بیمشان ندهى برایشان یکسان است; [آن‌ها] نخواهند گروید. این انذار برای اتمام حجت لازم است.
* هدایت کاملاً مفید که شاهد آن آیه مورد بحث هست، یعنی متّقین کسانی هستند که موضعشان در برابر هدایت و دعوت عمومی، تسلیم و قبول بوده است.48
1-2-2-3- مقابله با شبهه افکنی های خاورشناسان
مستشرقان به زعم خودشان می‌گویند که تدریجی نازل شدن قرآن موجب شده که عدم انسجام موضوعی و مفهومی در قرآن واقعیت ملموسی باشد اما در این تفسیر به این مسائل پاسخ داده است و عدم انسجام موضوعی و مفهومی را در قرآن نفی می‌کنند.

1-2-3- ویژگی‌های تفسیر نسیم حیات
بخشی از خصوصیاتی که این اثر تفسیری داراست و مربوط به باطن و محتوای مطالب شده و قدری نیاز به مطالعه عمیق دارد هرچند طی فصل آتی در خلال بررسی مبانی، قواعد، روش‌ها و گرایش‌ها به شکل مبسوط مورد بررسی قرار خواهد گرفت
1-2-3-1- ویژگی‌های محتوایی تفسیر نسیم حیات
برای آشنایی به ذکر نمونه‌هایی به صورت کلی اشاره می‌نماییم:
* توجّه و تکیه بر تفسیر موضوعی با دسته‌بندی آیات در عین رعایت ترتیب مصحف

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

* بررسی جامع گرایانه سوره‌های قرآن
* تبیین تناسب آیات و سور
* کشف روابط آیات و موضوعات سور
* کشف کلمات کلیدی قرآن و روابط آن‌ها با سایر کلمات
* کشف اعجاز جدید در قرآن
* بیان فشرده بهترین نظریات مفسّران و بهره‌گیری از تفاسیر معتبر
* تفسیر به صورت پرسش و