در جراحات و مرجع صالح جهت اجرای قسامه میباشد.

پرسشهای تحقیق:
1- سیاست کیفری ایران درقبال قسامه به چه میزان از دیدگاه مشهور امامیه تبعیت کرده است؟
2- آیا قسامه ، دلیل مشروط به لوث است یا به طور مطلق حجیت دارد؟
فرضیه های تحقیق:

1- سیاست کیفری ایران غالبا” همسو ومنطبق با دیدگاه مشهور فقهای امامیه است.
2- از نظر فقهی برای بکارگیری قسامه حتما” لازم است دعوا وارد باب لوث شود.
روش تحقیق:
روش پژوهش با توجه به تئوریک بودن موضوع، روش توصیفی – تحلیلی از طریق مطالعه کتابخانهای و مراجعه به کتابخانهها و اسناد و مدارک موجود و نیز سایتهای اینترنتی میباشد.
سازماندهی تحقیق:
این تحقیق در 2 فصل که در فصل نخست مفاهیم، مبانی، پیشینه و درآمدی بر شرایط تحقق لوث در قسامه که شامل سه مبحث، مبحث نخست مفاهیم و پیشینه تاریخی و در دو گفتار، گفتار نخست: واژه شناسی؛ واژههای الف) قسامه ب) قسم ج) لوث د) ظن در گفتار دوم پیشینه تاریخی الف) درادیان قبل از اسلام
ب) در دین اسلام مبحث دوم مبانی شرعی آیات- روایات- اجماع- عقل و درگفتار دوم به مبانی حقوقی در قانون حدود و قصاص و در قانون مجازات اسلامی سابق و در قانون مجازات اسلامی جدید بررسی شده در مبحث سوم شرایط و عوامل تحقق و اسقاط لوث درفصل دوم قلمرو قسامه وتشریفات آن و درآمدی برجواز یا عدم جواز تکرار قسم،مبحث اول قلمرو قسامه ، مبحث دوم تشریفات قسامه، مرجع صالح جهت اقامه قسامه و حد نصاب قسامه در قتل عمد، درقتلهای شبه عمد و خطای محض و درجراحات و نیز به شرایط قسم خورندگان و ادای سوگند از جانب مدعی و خویشاوندان وی و مدعی علیه و خویشاوندان وی پرداخته شده در مبحث سوم جواز یا عدم جواز تکرار قسم، دلایل موافقین و مخالفین تکرار قسم و رویکرد قانون مجازات اسلامی بحث و بررسی شده است.
ادبیات و پیشینه تحقیق
مطالعات گسترده ونامحدودی تحت عنوان راههای اثبات جنایت درقتل وجرح توسط اساتید و اعضای هیأت علمی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی، صاحبنظران ، قضات و… انجام شده مقالات و کتب بسیار زیادی در این زمینه نگاشته شده است و موضوعات پایان نامه نیز درارتباط با این موضوع کم نیست. نتیجه این بررسی و تحقیق نشان می دهد که دیدگاه همه صاحبنظران حقوق جزایی درایران منطبق با دیدگاه مشهور فقهای امامیه است ودر مورد مشروعیت اصل قسامه بین فقها اتفاق نظر وجود دارد.اختلاف نظر درشرایط تحقق لوث در اقامه قسامه و مجوز تکرار قسم و… می باشد.
گفتار نخست: واژه شناسی:
الف) قسامه:
قسامه (به فتح قاف و بدون تشدید) هم به معنای سوگندها آمده است و هم به معنای سوگند خورندگان: صاحب “صحاح اللغه” قسامه را به “سوگندهایی که بین صاحبان خون تقسیم می شود” تعریف کرده است.1
درحالی که همین واژه در “قاموس” به معنای “سوگند خورندگان” آمده است.2
صاحب “جواهر” (ره) پس از بیان این مطلب که برخی قسامه را به هردو معنا استعمال کرده اند، افزوده: قسامه دراصطلاح فقها، اسم قسمهاست”.3
و شهید ثانی (ره) در “مسالک” درمورد قسامه چنین میفرماید: “قسامه درلغت، به اولیای مقتول که جهت اثبات قتل، سوگند یاد میکنند، گفته میشود و دراصطلاح فقها، همان سوگندهاست. درصحاح، قسامه را به سوگندهایی که بین صاحبان خون، برای اثبات قتل تقسیم میشود، تعریف نموده و قسامه از نظر لغت، اختصاصی به باب قتل ندارد، ولی فقها آن را به قتل و جرح اختصاص دادهاند”.4
ابن اثیر میگوید: “قسامه (به ضم قاف) مبلغی است که تقسیم کننده برای خود برمیدارد و قسامه (به کسر قاف) شغل تقسیمگری را میگویند.”5
به هرحال، قسامه هر معنایی داشته باشد این است که قاضی از راه قراین و شواهد، گمان بر درستی گفتار مدعی پیدا کند و پس از آن است که از متهم میخواهد هرگونه دلیل و شاهدی برای تبرئه خویش دارد، اقامه کند و درصورتی که نتوانست چنین کاری بکند و یا دلیل او ناکافی بود و گمان قاضی همچنان باقی باشد، دستور میدهد پنجاه نفر مرد از بستگان نسبی اولیای دم، که به وقوع قتل یا جرح به دست متهم یقین دارند، سوگند یاد کنند. درصورتی که عدد قسم خورندگان به پنجاه نرسد افراد موجود به هرتعدادی که باشند پنجاه بار قسم میخورند، که دراین صورت، ادعای مدعی، ثابت و حکم قاضی برحسب مورد مبنی بر قصاص یا دیه، صادر میشود. 6
به موجب ماده 231 قانون حدود و قصاص یکی دیگر از راههای ثبوت قتل عمدی، قسامه در موارد لوث است.قسامه از قسم به معنی سوگند یاد کردن است و مقصود از آن سوگندهایی است که اولیاء دم و بستگان مقتول در دادگاه یاد میکنند. و دراصطلاح فقهی، قسامه عبارت است از سوگندهای پنجاگانهای است که اولیاء و بستگان مقتول درموارد لوث، برای اثبات ادعای خود علیه مظنون به قتل، که ارتکاب قتل عمدی را انکار میکند، دردادگاه اداء مینمایند6.
مفاهیم مواد 312 الی 346 “قانون مجازات اسلامی” مصوب سال 1392، که تحت عنوان “راههای اثبات جنایت” آمدهاند، به موضوع قسامه پرداختهاند. این واژه به معنی حسن و جمال میباشد و به علاوه به معنی سوگندها و سوگند خورندگان نیز به کار میرود7 از لحاظ فقهی قسامه شیوهای است که با استفاده از آن در موارد وجود لوث، مدعی، مدعی علیه یا خویشان ذکور نسبی آنها میتوانند با سوگند خوردن موجب محکومیت یا برائت کسی از اتهام ارتکاب جنایت شوند.8
قسامه به فتح قاف و کسر میم برابر ماده 231 ق.م ا. یکی از راههای اثبات قتل است. مطابق ماده مذکور: “راههای ثبوت قتل در دادگاه عبارتند از: 1- اقرار 2- شهادت 3- قسامه 4- علم قاضی”.
قسامه درلغت اسم است برای اولیایی که برادعای خود سوگند یاد میکنند. دراصطلاح فقیهان اسم سوگندهایی است که بر اولیاء دم تقسیم میگردد.9
برخی گفتهاند قسامه نام سوگندهایی است که بر اولیاء خون تقسیم میشود و ازقسم که همان سوگند است اخذ گردیده و گفته شده قسامه نام اولیاء میباشد که برای اثبات قتل برمدعی علیه سوگند اداء مینمایند.
از مجموع مواد قانونی مربوط به قسامه میتوان گفت قسامه علی الاصول عبارت است از قسمهایی که مدعی، مدعی علیه یا اقوام ذکور نسبی آنها درجهت محکومیت یا برائت از قتل یا جرح میخورند.
شرح: قسامه درلغت به معنای اولیای دم است که بر دعوای قتل قسم میخورند و درلسان فقها به معنای قسمهایی است که دراین دعوا یاد میشوند. درکتاب “صحاح” آمده است که: قسامه قسمهایی است که دردعوای قتل براولیا تقسیم میشوند. به هردو تقدیر اسم مصدری است که به جای مصدر نشسته گفته
میشود: “اقسم، اقساما” و قسامه” چنانکه گفته میشود: “اکرم، اکراما، کرامه” قسامه و کرامه هر دو اسم مصدرند. 10
قسامه درلغت اختصاص به قسمهای قتل ندارد، ولی در فقه، فقها آن را به این قسمها اختصاص دادهاند.
مورد قسامه چنین است: هرگاه کشتهای درمحل دیده شود و قاتل او شناخته نشود و بینهای بر آن اقامه نشود و ولی دم بریک نفر یا برجمعی ادعای خون کند و به همراه این واقعه قرائنی وجود داشته باشد که حکایت از راستگویی او (یعنی ولی دم) کند، که به آن لوث گفته میشود. دراین صورت ولی دم برای اثبات مدعای خود سوگند یاد میکند و به طریقی که بیان خواهد شد، حکم داده میشود. 11
معنی اصطلاحی قسامه: قسامه سوگند دسته جمعی کسان مدعی یا کسان مدعی علیه است با نصاب خاص، که درقتل عمد نصاب 50 و درقتل خطائی 25 تاست.
برای آشنایی بیشتر به قسامه و موارد “لوث” که از اصطلاحات فقهی است:
موارد38 تا 42 لایحه پیشنهادی “قصاص و مقررات آن” را در زیر میآوریم.
ماده 38) هرگاه قرائن و شواهد ظنی سبب شود که حاکم به وقوع قتل گمان پیدا کند از موارد لوث خواهد بود مانند آنکه فقط یک شاهد شهادت دهد یا در جنب مقتول کسی مشاهده شود که در دستش کارد خونی دارد یا اینکه مقتول درمحلهای دیده شود که غیر اهالی محل درآن رفت و آمدی ندارند بطوریکه مظنون باشد کسی از این محله او را به قتل رسانیده است.
ماده 39) هرگاه قرائن و نشانههای ظنی معارض یکدیگر باشند مورد از باب لوث خارج خواهد بود.
ماده 40) در موارد لوث ابتدا از مدعی علیه شهود معتبر مطالبه میشود و اگر شهود نداشته باشد مدعی میتواند برای اثبات مطلب خود چهل و نه نفر از خویشان و بستگان خود را که از جریان آگاهی داشته باشد دعوت کند تا باتفاق او جهت اثبات دعوی