برای نویسنده محسوب میگردید. از اینرو سعی شد آوانوشت کتابهایی آورده شود که یا متن و آوا نوشت آنها در دسترس نبود و یا برخی از متنها مورد مناقشه بودند که با آوردن آوانوشتها خواننده را به انتخاب ترجمهای باب میل خود مخیر نمودیم.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

در ادامه لازم میدانم از عزیزانی تشکر کنم که اینجانب را در نوشتار یاری دادند. ابتدا باید مراتب قدردانی خود را از استاد راهنمایم، جناب آقای دکتر سعید رضا منتظری بنمایم که اگر هدایتها و راهنمایی او نبود شاید فراهم نمودن چنین مجموعه دشوار به نظر میآمد. همچنین از حجتالاسلام دکتر سید حسن اسلامی نیز تقدیر کنم که زحمت استاد مشاوری این رساله را بر دوش داشتند. همچنین مراتب قدردانی خود را از کلی? دوستان، اساتید و دانشجویانی که در این نوشتار مرا با ایدهها و نظراتشان آگاه ساختند، اعلام میدارم. در خاتمه نیز سپاسگذار همسر خوبم هستم که رنج بیش از یک سال کار شبانه روزی بنده را با صبر و بردباری زائد الوصفی تحمل نمود تا امروز شاهد پدید آمدن چنین اثری باشم. امیدوارم که خداوند جزای خیر به همگی آنان عطا فرماید. آمین.
1. چیستی اندرزنامه
اندرزنامه عنوان مکتوباتی است که در بر دارنده پند، اندرز، امثال و حکم و دستورات اخلاقی، اجتماعی، سیاسی و تربیتی است. اندرزنامهها خصوصاً به دوره فارسیمیانه بر میگردند. اندرز که در زبان پهلوی به آن HaNdarz گفته میشود از ham-dar?z گرفته شده که صورت اوستایی ham-dar?za به معنی “با یکدیگر محکم کردن” است. گاهی اندرز با معانی دیگری همچون ادب، فرهنگ، پند، موعظه، حکمت، وصیت، عهد و … مترادف گرفته شده است.
سنت اندرز و اندرزگویی، تنها به ایران اختصاص نداشته و در میان اقوام و ملل گوناگون همچون مصر، خاور میانه، هند، یونان و روم نیز میتوان نمونههایی از آنها را یافت.2 در این میان سنت اندرزی در ایران از اهمیت بهسزایی برخوردار است. وجود و حضور سنت اندرزی تنها به دوره فارسیمیانه محدود نمیشود و میتوان رد پای این سنت را تا گذشتههای دورتری نیز مشاهده کرد. در گاهان زرتشت چنین آمده است:
هیچ یک از شما نباید به سخنان و حکم دروغ پرست گوش دهد زیرا که او خان و مان و شهر و ده را دچار احتیاج و فساد سازد … به آن کسی باید گوش داد که از راستی برخوردار است به آن دانایی که درمانبخش زندگانی است.3
در اوستای متاخر نیز خطاب به زرتشت گفته میشود که: بر سر پیمان خود استوار باش چه پیمانی که با دروغ پرست بستهای و چه آن پیمانی که با پارسای پیرو دین نیک.4
در فارسیمیانه، ادبیات اندرزی مورد استقبال فراوانی قرار گرفت و شاهان، بزرگان، موبدان و مردم رغبت زیادی به این سبک داشتند و اساساً منصبی به نام اندرزبد را در کنار موبدان و دستوران پدید آورد. اهمیت اندرز به گونهای بوده است که بر روی اشیاء و مکانهای گوناگون سعی میشد جملهای اندرزی بیاید. چنانچه مشهور است، اندرزها را نه تنها در کتابها بلکه بر اشیاء و مکانهای گوناگون همچون تاج، سفره، ظرفها و استودانها، مقبرهها، البسه، سکهها، سفرهها و پردهها نیز حک میکردهاند.5 نقل است هنگامی که انوشیروان بر تخت پادشاهی تکیه زد، فرمان داد تا تاجی از درّ و یاقوت را برای او بسازند که بیست و سه کنگره داشت و بر آنها پندی بنویسند و آن را در دیوان بیاویزند.6 مستوفی میگوید که بر روی خاتم انگشتری او نوشته شده بود “لا یکون العمران حیث یجور السلطان7”.8
در میان اندرزنامهها برخی از آنها به پادشاهان گذشته و افسانهای همچون پیشدادیان و کیانیان اختصاص دارد؛ همانند یادگار زریران یا آنچه که در جاویدان خرد از زبان پادشاهان افسانهای نقل شده است. برخی دیگر از اندرزها هم به پادشاهان ساسانی اختصاص دارد. غیر از پادشاهان برخی دیگر همچون بزرگمهر و اوشنر دانا که وزیری خردمند است نیز به ایراد اندرز پرداختهاند و البته قسمت دیگری از اندرزهای موجود که بخش مهمی از ادبیات اندرزی پهلوی را تشکیل میدهند، حاصل خرد و تجربه بزرگان دینی است که در بسیاری از موارد در لابلای اندرزها به موضوعات دینی نیز پرداختهاند.9
سنت اندرز و اندرزنویسی پس از اسلام نه تنها متوقف نگردید، بلکه از سوی مسلمانان، همت بیشتری در بال و پر دادن به این روش تربیتی نیز صورت پذیرفت. در این دوران اندرزهای پهلوی به زبان عربی برگردانیده شدند و چه به صورت مستقیم، در کتابهایی چون جاویدان خرد یا به صورت غیر مستقیم در نوشتههایی چون قابوسنامه و نصیحه الملوک مورد استفاده قرار گرفتند. پس از اسلام اندرزنویسی با شتاب بیشتری دنبال شد و مفاهیم اخلاقی، فلسفی و دینی که از آیات قرآن و احادیث در اندرزنامهها که اینک تنها به نثر نبودند و به اشکال نظمی هم درآمده بودند در اندرزها به کار گرفته شدند. همچنین اولین کسی که پس از اسلام مفاهیم عرفانی را در قالب اندرزی درآورد، سنایی غزنوی بود.10 در این دوران معانی حِکمی و عرفانی‏ با اندرز و موعظه و نصیحت مخلوط گردید و شاعران با قدرتی کم‏نظیر اندرزها را در قصیده‏ها و قطعات و مثنویهای‏ خود(مثل حدیقه الحقیقه) به کار میبردند.11 پس از سنایی غزنوی نیز بزرگان و شاعران بسیاری سنت اندرز را ادامه دادند.12
دوران ساسانی را میتوان عصر طلایی حضور موبدان و روحانیون در سیستم حکومتی دانست. در این دوره بسیاری از اندرزها نیز توسط روحانیون بیان میشد. از آذربادمَهرَسپَندان،13 موبدان موبد شاپور ساسانی، بیشترین تعداد متن اندرزی وجود دارد که سه مجموع? اندرز و چند قطعه اندرز را به او نسبت دادهاند. بجز او دینکرد ششم به نام روحانیون دیگری مانند آذر نرسه14، آذر مهر،15 بهداد آذر اورمزد،16 آذربوزید،17 اورمزد سگزی18 و غیره اشاره دارد و اندرزهایی را از آنان نقل میکند.

  • 2