توسط مراجع مختلف ذیربط در ایران، در جدول 1-2 نشان داده شده است[5].
جدول 1-2- تعاریف مختلف ارایه شده از SME در ایران
مرجع تعریفصنایع کوچکصنایع متوسطصنایع بزرگبانک مرکزیکمتر از 10 نفر_بیش از 10 نفروزارت صنایع و معدن، سازمان صنایع کمتر از 50 نفربین 50 تا 150 نفربیش از 150 نفروزارت جهاد کشاورزیکمتر از 50 نفربین 50 تا 150 نفربیش از 150 نفروزارت تعاونکمتر از 15 نفر1-4-2. نظام مالی
یک نظام مالی مجموعهای از ابزارها، بازارها، نهادها و قوانین مالی برای انجام فعالیتهای مالی و مبادله ریسک و دارایی است[6]. هدف عمده نظام مالی، فراهم سازی وسیله مبادله و تسهیل فرآیند قرضگیری و وامدهی بین آحاد اقتصاد دچار کمبود و مازاد مالی میباشد. این اهداف به سهم خود سبب ارتقا کارایی اقتصادی و بهبود استفاده از منابع جامعه خواهد شد؛ که در نهایت، منجر به افزایش حجم سرمایه در سطح کلان، و به تبع آن، افزایش استاندارد زندگی میشود. در نهایت میتوان گفت هدف یک نظام مالی تخصیص بهینه منابع مالی، جهت کمک به رشد اقتصادی و افزایش سطح رفاه عمومی است[7].
1-4-3. تأمین مالی
تأمین مالی به معنای فراهمآوری سرمایه (وجوه) برای یک پروژه، یک شخص، یک کسبوکار یا هر نوع مؤسسه دولتی وخصوصی میباشد[8].
1-4-4. انواع روشهای تأمین مالی
روشهای تأمین مالی را از دیدگاههای مختلف میتوان دستهبندی نمود. از دید مدت زمان، روشهای تأمین مالی به دو دستهی کوتاهمدت4 و بلندمدت5 تقسیم میشوند. از دید محل منبع تأمینکننده، روشهای تأمین مالی به دو دستهی داخلی6 و خارجی7 تقسیم میشوند. از دید سرفصلهای حسابداری، روشهای تأمین مالی به دو دستهی روشهای مبتنی بر بدهی و مبتنی بر سرمایه تقسیم میشوند. از لحاظ زمان ابداع روشهای تأمین مالی نیز، میتوان آنها را به دو دسته روشهای سنتی و جدید تقسیم نمود.
1. وام
یکی از مهمترین انواع روشهای تأمین مالی، وام است. منظور از وام، دریافت مبلغی و بازپرداخت تدریجی آن طی یک دورهی زمانی و با یک نرخ بهرهی مشخص است. در کشور ما، بسیاری از افراد تنها با وام به عنوان یک روش تأمین مالی آشنا هستند و با توجه به مشخصات نظام مالی ایران، وام پرکاربردترین ابزار صنایع، بخصوص صنایع کوچک و متوسط است. انواع وام مورد استفادهی صنایع کوچک و متوسط را میتوان به دو دستهی وامهای بانکی و تسهیلات سایر نهادهای مالی تقسیم کرد. در ادامه به بررسی انواع وامها میپردازیم.
الف. وامهای بانکی
تسهیلات بانکی در دو نوع اصلی کوتاهمدت و بلندمدت هستند. وامهای کوتاهمدت بانکی به معنای دریافت وجوه مورد نیاز از بانکها و پسدادن اقساطی آن در طی زمانی کمتر از یکسال است. این روش رایجترین وام تجاری و قابل استفاده برای تمامی واحدهای اقتصادی است[9].
این وجوه معمولاً برای پرکردن حساب سرمایهیدرگردش، برای تأمین مالی خرید موجودی بیشتر، افزایش تولید، تأمین مالی فروش اعتباری و یا بهرهگیری از تنزیل نقدی به کار میروند[9].
صنایع کوچک و متوسط در کشورهای مختلف جهان از وامهای کوتاهمدت برای تأمین مالی استفاده میکنند. میزان استفاده از وامهای کوتاهمدت در چند کشور در شکل 1-1 نشان داده شده است[10].

شکل 1- 1- آمار استفاده از وامهای کوتاهمدت در برخی از کشورها
وامهای میانمدت و بلندمدت برای مدت یکسال یا بیشتر ارایه میگردند و معمولاً برای افزایش سرمایهی ثابت به کار میروند. بانکها این وامها را برای راهاندازی و آغاز به کار یک کسبوکار، ساخت یک کارخانه، خرید املاک و تجهیزات و تأمین وجوه برای دیگر سرمایهگذاریهای بلندمدت اعطا میکنند. بازپرداخت این وامها معمولاً ماهیانه یا فصلی انجام میشود[9].
میزان استفادهی صنایع کوچک و متوسط از وامهای بلندمدت در بلژیک 57%، آلمان 56% و در دانمارک50% است[10].
ب‌. تسهیلات سایر نهادهای مالی
به‌جز بانک‌ها، نهادهای مالی دیگری چون شرکت‌های سرمایه‌گذاری، مؤسسات اعتباری غیربانکی و صندوق‌های قرض‌الحسنه و بازنشستگی نیز می‌توانند در نقش اعطاکنندهی وام ظاهر شوند. شرایط و ضوابط حاکم بر عملکرد هر یک از این نهادها متفاوت است، ولی فرآیند تصمیم‌گیری در همهی آن‌ها مشترک و بر اساس ریسک اعتباری شرکت وام‌گیرنده و تحلیل صورت‌های مالی آن و همچنین تحلیل اقتصادی پروژه است.
2. لیزینگ
لیزینگ عبارت است از یک رشته فعالیت‌های اعتباری تخصصی مبتنی بر روش اجاره که در آن نوعی قرارداد یا توافق میان طرفین، اجاره‌دهنده و اجاره‌کننده، اعم از شخص حقیقی یا حقوقی منعقد میشود. در این نوع قرارداد اجارهکننده حق استفاده از کالای سرمایهای یا مصرفی بادوام را در مقابل پرداختهای دورهای به اجارهدهنده خواهد داشت[11].
نسبت حجم عملیات لیزینگ به تولید ناخالص داخلی یکی از شاخص‌های اندازه‌گیری حجم لیزینگ در بازار سرمایه است. این شاخص در ایران 2/0% و یکی از پایینترین نسبتها در بین کشورهای دنیا است. این نسبت در استونی، که دارای رتبهی اول است، ترکیه و عربستان سعودی بهترتیب 263، 60 و 43 برابر ایران است[12].
در همین حال، لیزینگ یکی از روشهای اصلی تأمین مالی برای صنایع کوچک و متوسط در کشورهای مختلف است. میزان استفادهی شرکتهای کوچک و متوسط از لیزینگ در برخی از کشورها در شکل1-2 نشان داده شده است[10].
به دلیل گستردگی دامنهی صنعت لیزینگ در جهان و نوآوریها و تکنیکهای عملیاتی گوناگون، این صنعت در زمینههای مختلفی کاربرد یافته و شامل انواع و روشهای متعددی است. در این بخش به اختصار به چند روش اشاره میشود.

شکل 1-2- آمار استفاده از لیزینگ در چند کشور
الف. لیزینگ عملیاتی8
لیزینگ عملیاتی قدیمیترین و سادهترین شیوهی عملیات لیزینگ است که براساس آن، قرارداد با مستأجر (متقاضی) صرفاً به قصد بهرهبرداری و برخورداری از حق انتفاع کالا(مورد اجاره) منعقد میگردد و در پایان مدت قرارداد، مورد اجاره عیناً به موجر مسترد میگردد. در این نوع لیزینگ معمولاً 100 درصد بهای مورد اجاره توسط موجر تأمین میگردد. مدت قرارداد در این نوع لیزینگ از عمر اقتصادی مورد اجاره کوتاهتر میباشد. قراردادهای مربوط به لیزینگ عملیاتی قابل فسخ از جانب اجارهکننده است. در این نوع لیزینگ ارزش خالص فعلی مجموع مبالغ پرداخت شده، کمتر از بهای مورد اجاره است. در لیزینگ عملیاتی هزینههایی مانند تعمیرات و نگهداری و بیمه برعهدهی اجارهدهنده میباشد که بخشی از این هزینهها را میتوان در مبلغ پرداختی اجارهکننده منظور نمود. لیزینگ عملیاتی به طور گسترده درمورد تجهیزاتی که در معرض تغییرات سریع تکنولوژی قرار دارند، ازجمله زیردریایی، هواپیما و ماشینآلاتی که عمر اقتصادی طولانی دارند، انجام میگیرد[13].
ب. لیزینگ مالی9 یا سرمایهای10
در این شیوهی لیزینگ، مورد اجاره عموماً در انتهای مدت قرارداد توسط اجارهکننده خریداری میشود. برخلاف لیزینگ عملیاتی، مدت قرارداد در این نوع لیزینگ میتواند برابر با عمر اقتصادی مورد اجاره باشد و قرارداد معمولاً قابل فسخ نمیباشد. این نوع لیزینگ مشابهت کامل با عقد اجاره به شرط تملیک، مندرج در قانون عملیات بانکی بدون ربا در کشور ما دارد و تنها تفاوت آن شرط اختیار خرید در لیزینگ سرمایهای است. در این شیوه، اجارهکننده مواردی مانند نوع، مدل و سایر ویژگیهای مورد اجاره را تعیین میکند و همچنین درمورد مسایلی چون قیمت، زمان و نحوهی پرداخت با تأمینکنندگان مذاکره میکند[13].
در لیزینگ مذکور، هزینههای مربوط به تعمیرات و نگهداری و بیمه توسط اجارهکننده پرداخت میشود. ارزش خالص فعلی مجموع مبالغ پرداختشده میتواند معادل بهای تمامشدهی مورد اجاره باشد. ازسوی دیگر ارزش باقیماندهی مورد اجاره که پیشبینی شده تا در انتهای مدت قرارداد توسط اجارهکننده پرداخت شود، مبلغی نمادین است[13].
این نوع عملیات لیزینگ در نوع خود یکی از پیشرفتهترین شیوههای لیزینگ در جهان محسوب میشود که امروزه به دلیل ماهیت آن از لحاظ پیشبینی، امکان تملیک مورد اجاره توسط مستأجر (متقاضی) گستره وسیعی از مبادلات اعتباری را در برگرفته است.
دو نوع مهم از لیزینگ سرمایهای به شرح زیر است:
1. روش لیزینگ اهرمی یا اجارهی اعتباری سهجانبه11
این نوع لیزینگ، توافقی سه جانبه بین موجر، مستأجر و قرضدهنده است. در این نوع لیزینگ قرضدهنده یا شرکت لیزینگ، منابع لازم برای اجارهی اهرمی را تأمین مینماید و با استفاده از منابع مالی یاد شده، اقلام مورد تقاضا را در چهارچوب قراردادهای ویژه به متقاضیان واگذار مینماید. ماهیت این شیوه ا