نشگاه آزاد اسلامی واحد بردسیر قرار گرفت این پژوهش به صورت میدانی انجام شد در تدوین آن از 3 منبع اصلی و 7 منبع فرعی استفاده شده است و دارای 238 صفحه است.
بر این اساس بنده حقیر با ملاقاتی که با بسیاری از افراد پیر و مسن منطقه داشته ام و بسیاری از آداب و رسوم این منطقه هم چنین حدود 900 کلمه از کلمات گویش منطقه گنجان را در این پایان نامه گردآوری کرده ام.
واژگان کلیدی در این تحقیق شامل: کلمات گنجان، فرهنگ عامه، دوبیتی، لالایی، اصطلاحات محلی می باشد.
مقدمه
در زمان گذشته که نیاز یک روستایی در درون روستا برطرف می شد و نیازی به ارتباط با شهر نبود اما اکنون اگر یک فرد روستایی نتواند با افراد شهرنشین ارتباط زبانی و اجتماعی برقرار کند زندگی برای او بس دشوار می گردد.
آری چنین است که لهجه ها و آداب و رسومهای محلی کم کم رنگ می بازند و دیر نپایند که نابود شوند.
اما چیزی که مسلم است این است که این آثار را ثبت و ضبط کرد و این وظیفه ی ماست که مدعیان فرهنگ و زبان فارسی هستیم.
گویش نیز نشانه ای از میراث زبانی هر جامعه به شمار می رود گویش امروزی زبانی است که اگر چه پیوند انسان ها به شمار میرفت و از لطافت و شیرنی خاصی بهره داشت معذالک در دنیای امروز در چمبر زندگی ماشینی و زبان فراگیر رسانه ای گرفتار آمده و آخرین نفس های خود را در کشور زبانی که چنان مهجور افتاده و از یاد رفته و کسی به حمایت از آن بر نمی خیزند.
در چنین وانفسایی هر گامی از سوی دلسوخته ای برداشته شود جای سپاس و تشکر فراوان است.
این تحقیق شامل 5 فصل می باشد:
فصل اول درباره بیان مسأله، اهمیت و ضرورت تحقیق، اهداف و تحقیق و وفرضیه ها
فصل دوم توضیح در مورد روستا و موقعیت جغرافیایی
فصل سوم جمع آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آن
فصل چهارم درباره گویش محلی، دوبیتی، لالایی، چیستان، داستان، مراسم واعیاد، عقاید و باورها، غذاهای محلی و پوشاک می باشد.
فصل پنجم شامل: نتیجه گیری و محدودیت های پژوهشی است.
فصل اول
کلیات تحقیق
بیان مساله
در روزگاری که رسانه ها و وسایل ارتباط جمعی به قدری گسترش پیدا کرده که حتی پیران ما دیگر ان گویش های شیرین زبان محلی و آداب و رسوم را کمتر بکار می برند در گذشته نیازهای یک روستایی در درون روستا بر طرف می شد اما اکون یک فرد روستایی اگر نتواند با شهرنشینان ارتباط زبانی برقرار کند زندگی برای او دشوار است و همچنین است که لهجه ها و آداب و رسوم محلی کم کم رنگ و بازند و نابود می شوند. فرهنگ عوام در زبان فارسی معادل کلمه ی بن المللی فولکلور است که مرکب از دو جزء folk و دیگری lore می باشد و معنی آن دانش عوام است که مرحوم هدایت آن را فرهنگ توده می نامند و به طور مفصل در مجله سخن آورده است.
از نظر دیوید کریپستال گویش شفاهی مطالعه ی نظام مند همه صورت های یک گویش به خصوص از جمع گویش های یک منطقه است علم زبان شناسی اساسا به مطالعه ی زبان می پردازد و گویش شفاهی یکی از شاخه های معتبر زبان شناسی است که مسائل مربوط به گویش ها و قواعد حاکم بر آنها را در زمینه ی صرف و نحو- واج شناسی و … مورد بررسی قرار می دهد
غالب لهجه ها و گویش های ایرانی تا کنون در قلمرو خود باقی مانده و گوویشوران آنها در همان مناطق به آنها لهجه ها سخن می گویند علت بقای این لهجه ها و گویش ها علاقه ی شدید متکلمان نسبت به آن زبان ها دور بودن آن ها از مردم شهرهای مجاور و کم سواید است.
ولی با دفع علل مزبور مخصوصا با ایجاد طرق ارتباط و داد و ستد مردم کوهستان ها و دهها یا اهالی شهرها در روابط آنان با ساکنان پایتخت کشور و از همه مهم تر رواج تعلیمات عمدی و زبان و لغت ایران بر زبان و لغت مردم شهرستان ها غلبه می کند و به تدریج آنها را به سوی نابودی سوق می دهد
در راستای تحقق این آرمان بخشی از پژوهش حاضر با هدف تدوین واژه نامه ی گویشی در ارتباط با گویش منطقه گنجان شهرستان رابر استان کرمان تدوین و ارائه گردیده است.
اهمیت و ضرورت تحقیق
در حالیکه فرهنگ عامیانه برترین و بهترین تشخیص برای شناخت زندگی عقاید و رسوم یک منطقه می باشد بر هر ایرانی واجب است که گویشی از این زبان و فرهنگ را زنده بدارد و هر کدام از ما در این راه خشتی بنهیم یا سدی بسازیم و از ورود فرهنگ های بیگانه و نابودی فرهنگ غنی ایران زمین جلوگیری کنیم.
اهداف تحقیق

1-بررسی ادبیات و فرهنگ عامیانه منطقه گنجان
2-بررسی و شناسایی منطقه از نظر جغرافیایی تاریخی
3- شناسایی و آداب و رسوم که شامل مراسم سوگواری، لالایی، ترانه ها و … می باشد.
4- ثبت میراث و ازگانی گنجان برای پاسداری از این میراث
5- بررسی در حوزه واژگان در ارتباط با جغرافیای زبانی منطقه گنجان
6- ارائه ی مواد زبانی اصیل از یکی از مناطق زبانی ایران به دست اندرکاران و صاحب نظران مسائل زبانی
پرسشهای تحقیق:
بر این اساس چند پرسش هنگام طرح مسئله درصد نظر نگارنده بوده اند:
1-چه سنت ها و آداب رسومی داشته اند؟
2- به چه طریق روزگار می گذراندند؟
3- به چه دلیل تا کنون به گذشتگان آن طور که باید و شاید توجه نشده است؟
4- اشعار و دوبیتی ها در این منطقه چه جایگاهی دارند؟
5- دیگر این که شیوه ی زندگی کردن و دشواری ان در اصلاح امور آنان چه بوده است؟
فرضیه ها
1-احتمال دارد مردم این منطقه دارای فرهنگ عامیانه و گویش خاص خودشان باشند.
2- فرض بر این است مردم این منطقه ادبیات عمومی به خود را داشته باشند.
3- ممکن است قصه ها و افسانه ها منحصر به خودشان باشد
4- شاید مراسم ها و جشن های آنها به شیوه ی خاص خودشان باشد
فصل دوم
پیشینه تحقیق
1-اسفندیارپور، هوشمند،1384، تاریخ بافت کرمان، مرکز کرمان شناسی
2-مرحوم علامه دهخدا یک سری از مقالات روزنامه صوراسرافیل- چرند و پرند و امثال و حکم را به زبان عامی نوشت.
3- آقای امید قلی امینی کتاب فرهنگ عوام را به زبان محاوره منتشر نمود
4- مرحوم صادق هدایت با کتاب ارزشمند نیز گلستان فولکلور را به طور همه جانبه به ما شناساند
5- آقای سید محمد علی جما زاده کتاب یکی بود یکی نبود را به زبان عامیانه به رشته تحریر در آورد.
6- آقای مهندس رضا گنجه ای هفته نامه بابا شمل را نوشت
7- مرحوم کوهی کرمانی نیز به تشویق و راهنمایی شادروان ملک الشعرای بهار اقدام به چاپ 700 ترانه و 140 افسانه نموده است.
8- بعضی از مطالعات انجام شده در استان کرمان پیرامون فولکلور
1-ستوده، منوچهر، فرهنگ کرمانی، فرهنگ ایران زمین 1355
2- موید محسنی، معماری، فرهنگ عامیانه سیرجان مرکز کرمان شناسی 1381
3- برومند، سعید جواد واژه نامه گویش بردسیر مرکز کرمان شناسی 1370
4- فرهادی راد، یوسف، بررسی ریشه شناسانه گویش بافت مرکز کرمان شناسی 1380
5- نیک نفس، اسلام، بررسی گویش جیرفت و هنوج مرکز کرمان شناسی
6- پورحسینی، ابوالقاسم فرهنگ مردم کرمان 1353 البته تحقیقات دیگری نیز صورت گرفته که اینجانب از نامه نگارنده آنها مطلع نبوده تا در این تحقیق ذکر نمایم.
در مورد پژوهش انجام شده در مورد منطقه گنجان باید گفت که اولین قدم را پزوهشگر تحقیق حاضر برداشته و تا جایی که نکارنده اطلاع دارد در این مورد هیچ گونه تحقیقی انجام نشده است.
وجه تسمیه
وجه تسمیه به دو صورت است در فرهنگ دهخدا معنی گنجیدن در مکان یا محلی جای گرفتن اما در فرهنگ عوام هم به این صورت است که عده ای به دنبال پیدا کردن گنج بودند در این منطقه ونام گنجان که بعدا به صورت امروزی گنجان تلفظ می گردد. جایی که خاکش عنبرین ومشکبار است
جایی که ابش چون گلاب نقره واراست
خوانند نامش گنجان همتا ندارد
شهر شجر شهر هنر شهر ثمار است
شهر شهیدان شهر خوبان شهر باران
شهر شقایق شهرگل شهر بهار است
گنجان قدیم به روایت جغرافیای ایران در سال 1320
گنجان ده کوچکی است از دهستان رابر بخش بافت شهرستان سیرجان ،سه راه مالرو جواران به رابرواقع شده است هوای ان سرد وسکنه ان 300تن است اب ان از قنات تامین می شود .محصول ان غلات حبوبات شفل اهالی زراعت وراه ان مالرواست،فرهنگ جغرافیای ایران جلد 6
موقعیت جغرافیایی
هروقت صحبت از روستاهای پلکانی با آن معماری زیبا و خاصش که می شود همه به یاد ماسوله و ابیانه می افتیم .اما تا به حال از خود پرسیده ایم ایرانی که چهارفصل را دارد مگر می شود فقط دو روستا با این نوع خاص ظاهری را داشته باشد ؟ بد نیست با ما همراه شوید تا این زیبایی ها را بیشتر بشناسید و بدانید همه ایران پر از جذابیت های خاص به گونه های مختلف است.
روستاهایی که همگی در دامنه کوه ها خود را نمایان کرده اند و زیبایی های کوهستانی به آن ها رنگ و لعابی