تخم چند سلولی یا مورولا بعد از سه روز این مسیر را طی کرده، در چهارمین روز در ابتدای حفره زهدانی قرار می گیرد .هنگام ورود به داخل حفره زهدانی، پنج روزه بوده و “بلاستوسیت” نامیده
می شود. عمل لانه گزینی در انسان در حدود ششمین روز اتفاق می افتد.
بنا براین تقریباً در هفته اول زندگی انسان ،مادر و جنین مستقل از هم میباشند و ارتباط سلولی و خونی بین این دو وجود ندارد.تقریباًدر انتهای هفته دوم لقاح،گردش خونی بین جفت و زهدان برقرار
می گردد و در انتهای هفته سوم پرزهای دائمی جفتی تشکیل می گردند و نهایتاً قلب در هفته چهارم شروع به ضربان میکند و پرزهای جفتی آماده خونرسانی به رویان اصلی با مواد غذائی و اکسیژن کافی می گردند.7
2-دوره دوم رشد یا دوره رویانی:
دوره رویانی سومین تا هشتمین هفته رشد را شامل شده و طی آن هر یک از سه لایه زاینده متمایز گشته ،بافت ها و اعضای اختصاصی خود را ایجاد می کنند و در نتیجه در انتهای این دوره،اعضای اصلی و نمای کلی بدن جنین قابل تشخیص می گردد . طول رویان در ابتدای این دوره،یعنی اواخر سه هفتگی حدود2-1 میلی متر بوده و در هفته چهارم به 6-4 میلی متر می رسد. در این زمان انتهای سری و دمی رویان و جوانه های اندامی در حال تشکیل و قابل تشخیص هستند.
در اواخر هفته پنجم ،رویان 10 میلی متری و دارای جوانه اندامی است.در انتهای هفته ششم 14 میلی متر طول داشته و عروق مغزی خطوط چهره و شیارهای دست،که بعداًبصورت انگشت جدا خواهد شد،دیده می شوند. در انتهای هفته هفتم طول آن 22 میلی متر است. خطوط انگشتان از هم جدا شده و پلک ها و سر و سینه قابل دید است.در انتهای هفته هشتم رویان حدود 30 میلی متر طول دارد، اندامهای آن بلند و در ناحیه آرنج ها و زانو ها خم شده است .به طور کلی دوره دوم رشد یا مرحله رویانی، مختص تمایز می باشد .عوامل تراتوژن در این زمان بیشترین ناهنجاری ها را ایجاد می کنند و نوع ناهنجاری بستگی به این دارد که در زمان تاثیر تراتوژن چه عضوی بیشترین حساسیت را دارا
می باشد.
به طور عمده دستگاه اعصاب مرکزی در هر دوره رویانی و جنینی و به خصوص در نیمه اول دوره رویانی،یعنی هفته سوم تا پنجم در حال رشد و تمایز است.رشدقلب و دستگاه عروق فقط در دوره رویانی،به خصوص از اواسط هفته سوم تا اواسط هفته ششم، رشد گوش به طور اخص از هفته چهارم تا نهم و به طور ضعیف تر تا هفته دوازدهم، و رشد چشم از اواسط هفته چهارم تا هنگام زایمان که بیشترین زمان اثرپذیری آن تا نیمه هفته هشتم می باشد.
اندامهای فوقانی و تحتانی از اواسط هفته چهارم تا انتهای دوره رویانی به خصوص تا هفته هفتم آن، لب ها در هفته پنجم و ششم،اندامها در دو هفته آخر دوره رویانی و کمتر تا بیست هفتگی، کام و دهان در دو هفته آخر دوره رویانی و هفته اول دوره جنینی و اعضای تناسلی خارجی از هفته های هفتم تا نهم با شدت بیشتر و تا پایان بارداری با شدت کمتر در حال رشد و تمایز و تکوین بوده و نسبت به تراتوژن ها تاثیر پذیرند.
3- دوره سوم رشد یا دوره جنینی:
دوره جنینی از شروع ماه سوم تا انتهای زندگی داخل رحمی بوده و مشخصه آن بلوغ بافت ها و اعضاء و رشد سریع بدن می باشد . در این دوره ایجاد ناهنجاری کم بوده و یا اصلاً وجود ندارد.در ماه سوم صورت و اندام جنین به شکل انسان درآمده و چشم ها از طرفین به سطح شکمی صورت و گوش ها به محل قطعی خود می رسند. در هفته 11 تا 12 جنس جنین مشخص است . تقسیم و فعالیت رفلکسی در هفته 12 در ماهیچه های جنین قابل ایجاد است و تا 11 هفتگی باقیمانده فتق نافی در جنین وجود دارد . در ماه سوم طول جنین 5 تا 8 سانتی متر و وزن آن 10 تا 45 گرم می باشد.در ماه چهارم به طول 9 تا 14 سانتی متر و وزن به 160 الی 200 گرم و در ماه پنجم طول جنین به 15 تا 19 سانتی متر و وزنش به 250 الی 450 گرم بالغ می گردد.در 5 ماهگی سطح بدن جنین از موهای کرکی ظریفی پوشیده شده و موی سر و ابروها نیز قابل تشخیص اند.در این زمان حرکات جنین از طرف مادر احساس می شود.
جنین بعد از این به هر حال و با وجود مشکلات بسیار در محیط خارج رحمی قابلیت زیستن را خواهد داشت .در این دوره که با رشد اعضاء مشخص می گردد،تمایز کما بیش در بیشتر اعضاء و اندامها پایان یافته است و آسیب پذیری اعضاء به عوامل تراتوژن به سرعت کاهش می یابد.هر چند سیستم اعصاب مرکزی ،چشمها و دستگاه تناسلی همچنین به تمایز خود ادامه داده و آسیب پذیر
می باشند.8
گفتار سوم:
دوره رشد جنینی از نظر فقهی
خداوند سبحان در قرآن کریم در سوره مبارکه علق، مومنون و حج مراحل تکوین جنین را به شرح ذیل بیان نموده است.
سوره علق،آیات 1و2:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ (?)
بخوان به نام پروردگارت که آفریننده عالم است.
خَلَقَ الإنسَانَ مِنْ عَلَقٍ (?)
آن خدایی که انسان را از خون بسته بیافرید.
سوره مومنون،آیات 12 الی 14:
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَهٍ مِنْ طِینٍ (12)
و همانا ما آدمی را از گل خالص آفریدیم.
ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَهً فِی قَرارٍ مَکِینٍ (13)
پس آنگاه او را نطفه گردانیده و در جای استوار قرار دادیم.
ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَهَ عَلَقَهً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَهَ مُضْغَهً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَهَ عِظاماً فَکَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ (14)
آنگاه نطفه را علقه و علقه را گوشت پاره و باز آن گوشت را استخوان و سپس بر استخوانها گوشت پوشانیدیم (و پیکری کامل کردیم) پس از آن (به دمیدن روح پاک مجرد)آفرینشی دیگر را پدید آوردیم.
سوره حج آیه 5:
یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنْ کُنْتُمْ فی‏ رَیْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَهٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَهٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَهٍ مُخَلَّقَهٍ وَ غَیْرِ مُخَلَّقَهٍ لِنُبَیِّنَ لَکُمْ وَ نُقِرُّ فِی الْأَرْحامِ ما نَشاءُ إِلى‏ أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُکُمْ طِفْلاً(5)