عوارض ناشی از آن تهدیدی جدّی برای جامعه بشری محسوب شده و موجب رکود اجتماعی در زمینه‌های مختلف می‌گردد، همچنین ویرانگری‌های حاصل از آن زمینه‌ساز سقوط بسیاری از ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی و اخلاقی شده و بدین‌ترتیب سلامت جامعه را به طور جدّی به مخاطره می‌اندازد.
مبارزه و کنترل مواد مخدر و روانگردان فرآیند پیچیده‌ای دارد از این رو در گام نخست باید با ماهیت و تاریخچه اینگونه مواد در جهت یافتن بهترین راه حل برای مبارزه با آن اقدام نمود. لذا در این فصل سعی شده به بررسی ماهیت، تاریخچه، اقسام و نیز اثرات مخرب مواد مخدر و روانگردان بر جسم و اجتماع پرداخته شود.

مبحث اوّل: تعاریف
گفتار اوّل: تعریف مواد مخدر
مخدر در لغت به معنی ماده سست کننده و آنچه که اعصاب را سست و بی‌حس کند اطلاق می‌شود4 و به طور خاص به ماده‌ای گفته می‌شود که موجب اختلال در حرکات ارادی و عدم تعادل رفتاری و تقویت جسمی در افراد می‌شود. تعریف دیگری که می‌توان از مواد مخدر ارائه نمود: ترکیباتی که کارکرد مغز را به صورت هیجان، افسردگی، رفتار نابهنجار و عصبانیت یا اختلال در قضاوت و شعور تغییر می‌دهد.5 واژه مخدر در لغت اسم فاعل “خدر” از مصدر تخدیر می‌باشد که دارای معانی متعددی است و این معانی عبارتند از:
1- سستی و خماری و گیجی که بر شرب خمر در ابتدای مصرف عارض می‌گردد.
2- ضعف بینایی و سنگینی چشم به سبب خاشاک و امثال آن.
3- شدت گرما در روز و وزیدن باد در آن و نبودن هیچ‌گونه نسیمی.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

کلیه داروهایی که مصرف آن‌ها باعث عادت گردد از نظر فرهنگ عامه مخدر محسوب می‌شود، در حالیکه بسیاری از آن‌ها نه تنها مخدر نیستند بلکه همان‌طور که اشاره شد باعث تغییرات دیگری در مصرف‌کنندگان می‌گردد که در بعضی موارد اثرات متضادی به ظهور می‌رسد. 6
به عبارت دیگر هر نوع ماده اعتیادآوری که مصرف نابجا و سوء استعمال گردد و وابستگی جسمی یا روانی در فرد ایجاد نماید ماده مخدر تلقی می‌شود.
اداره کل مطالعات و پژوهش‌های ستاد مبارزه با مواد مخدر کشور، ماده مخدر را اینگونه تعریف کرده است:
هر ماده‌ای که استفاده مکرر آن اعتیادآور و مضر باشد و عدم استعمال به موقع آن موجب بروز آثار محرومیت (Syndrome) شود آن را مواد مخدر می‌گویند.
سازمان بهداشت جهانی (WHO)7 در سال 1982 پیشنهاد کرده است که “دارو یا ماده مخدر در مفهوم کلی آن هر ماده یا ترکیبی از چند ماده شیمیایی است که از جمله موارد مورد نیاز بدن برای بقاء سالم آن به شمار نرفته و مصرف آن‌ها احتمال تغییری در کارکرد بیولوژیکی و حتی ساخت بیولوژیکی بدن را مطرح می‌سازد.”8
گفتار دوّم: تعریف مواد روانگردان
مواد روانگردان فرآورده‌های دارویی، شیمیایی و صنعتی هستند که بر روی سیستم اعصاب مرکزی بدن تأثیر می‌گذارند. به عبارت دیگر داروهایی که بر رفتار، هشیاری و یا خلق و خو تأثیرگذارند روان‌گردان نامیده می‌شوند. 9
بر مبنای کنوانسیون مواد مخدر و روانگردان، 111 ماده روانگردان تحت کنترل این کنوانسیون که در سال 1971 به تصویب رسیده قرار دارند و مواد توهم‌زا، محرک، بی‌حس‌کننده و مواد آرام‌بخش و خواب‌آور را نیز دربرمی‌گیرد.
تعدادی از داروهای شیمیایی که در امر پزشکی کاربرد دارند و برای معالجه و درمان بیماری‌های مختلف جسمی و روانی به‌کار می‌روند با توجه به خصوصیات ترکیبی آن‌ها اعتیادآفرین نیز می‌باشند.
استفاده بدون مجوز پزشکی و بی‌رویه آن‌ها بعضاً همان آثار مواد مخدر را دارند و حتی بعضی هم خطرناک‌تر از مواد مخدر هستند و لذا استفاده از آن‌ها تحت یک نظام کنترل شده قرار گرفته و کنوانسیون‌های بین‌المللی با توصیه سازمان بهداشت جهانی به این امر توجه کافی مبذول داشته و مقرراتی در این زمینه وضع کرده‌اند. 10
مبحث دوّم: تاریخچه
گفتار اوّل: تاریخچه مواد مخدر
با بررسی آثار مکتوب و لوحه‌های گلی که از سومریان باقی مانده است چنین استنباط می‌شود که سومریان اولین کسانی بودند که تریاک را کشف کردند و علاوه بر اینکه از آن به عنوان یک داروی مسکن استفاده می‌کردند از آن به عنوان یک داروی شادی‌بخش نیز استفاده می‌کردند. علاوه بر سومر اقوام آشور، مصر، یونان و رم نیز تریاک را می‌شناختند و از آن استفاده می‌کردند. برخی مورخین معتقدند که برای اولین بار تریاک از هند به دربار خاقان چین فرستاده شده است. با توجه به مصرف بی‌رویه تریاک در قرون اخیر در چین به نظر می‌رسد که در چین کهن مصرف تریاک رواج داشته11 و چینی‌ها اولین مردمی بودند که با تریاک آشنایی داشتند.
در مصر باستان نیز خشخاش کشت می‌شد راجع به مصرف تریاک در کتاب سینوهه پزشک مخصوص فرعون که 1350 سال قبل از میلاد نوشته شده چنین آمده است که قرار بود دندان پادشاه بابل را بکشند. دیورابوریاش که پادشاه مصر بود سینوهه را احضار کرد و سینوهه قبل از کشیدن دندان وی قدری تریاک وارد رگ او کرد و اطباء دیگر که حضور داشتند از او پرسیدند که چه شد که پادشاه احساس درد شدید نکرد؟ سینوهه گفت: دارویی که من وارد رگ او کردم دارای خاصیت از بین بردن درد و یکی از داروهای درجه اوّل مصر است و این گیاه هرگونه درد را از بین می‌برد.
اطباء یونانی نیز ترکیباتی از تریاک را برای بیماری‌های مختلف جسمی و روانی تجویز می‌کردند. یونانی‌ها تریاک را اپیوم نامیده و اطباء بزرگی نظیر سقراط ترکیباتی از تریاک را برای بیماری‌های مختلف جسمی و روانی تجویز می‌کردند و سابقه استفاده از مواد مخدر در یونان بیشتر جنبه مصرف طبی داشته و اعتیاد ابعاد وسیعی نداشت.
در اروپا، مجارستان اوّلین کشور اروپای شرقی است که با خشخاش آشنا شد و گیاه‌شناسان این کشور هزار و دویست سال قبل از میلاد مسیح آن را می‌شناختند.
در شبه جزیره عربستان، پزشکان عرب بعد از گشوده شدن کشورهای مختلف به وسیله نیروهای مسلمان در سراسر دنیای آن زمان استفاده از تریاک را گسترش دادند.
با شروع انقلاب صنعتی و بسط تجارت و ارتباط و از همه مهم‌تر نیاز صنایع نو یا انقلاب صنعتی به سرمایه روند جدیدی در مسایل مختلف جهانی آغاز شد در این میان تریاک نیز نقش تازه‌ای پیدا کرد. این ماده در کنار سایر ترفندهای استعماری به عنوان وسیله‌ای برای جذب سرمایه‌های کشورهای جهان سوم و نابودی فرهنگ و اقتصاد ملّی کشورها مورد مبادله کلان قرار گرفت.
سابقه دیرین استعمال مواد مخدر در ایران و بسیاری از کشورهای آسیایی به هزاران سال قبل می‌رسد. حشیش به صور گوناگون به طور استنشاقی یا خوراکی خالص و یا مخلوط با مواد دیگر مصرف می‌شده است. خوردن جوشانده گز خشخاش نیز به عنوان دارو تا سال‌های اخیر ادامه داشته است. گیاهانی که تریاک و حشیش از آن‌ها به دست می‌آیند از گیاهان بومی ایران بوده‌اند. به نظر می‌رسد اقوام ساکن فلات ایران با خواص روانگردان و دارویی این مواد آشنایی داشته‌اند. برای مثال طبق نوشته هرودوت، سکاها که از اقوام آریایی بودند از نوعی حمام بخار بنگ (حشیش) به عنوان جزئی از مراسم عزاداری استفاده می‌کردند.
اکثر مؤلفین اشاعه تریاک به عنوان داروی مخدر در ایران را از زمان شکست ساسانیان به بعد می‌دانند، لکن حتّی پس از ظهور اسلام و تا قرون بعد از آن هم ایرانیان دچار مشکلات ناشی از مصرف تریاک شدند. 12