ائه پیشرفتهترین خدمات اطلاعرسانی ناگزیر میسازد. کتابخانهها برای ایفای رسالت سنگینی که در جهت ارایه خدمات اطلاعرسانی نوین بر دوش دارند، نیازمند به کارگیری فنآوری اطلاعات در پیچیدهترین سطوح ممکن هستند. فنآوری اطلاعات که کتابخانه به مفهوم امروز، بدون آن معنا نمییابد، ضرورتا” متکی بر عناصر بنیادینی است که زیرساخت فنآوری اطلاعات را تشکیل میدهند.
کتابخانه دیجیتال، کتابخانهای است که منابع و خدمات کتابخانهای را بهصورت دیجیتال در اختیار کاربران قرار میدهد .
این کتابخانهها در راستای توسعه کتابخانهها از اواسط سده بیستم به بعد مطرح شدند و از اواخر همین سده پا به عرصه وجود گذاشتند. این کتابخانههادر امتداد توسعه و پیشرفت کتابخانههای سنتی مطرح شدند ونسل جدیدی از کتابخانههای دیجیتال را معرفی کردند.
بنابر این کتابخانههای دیجیتال نمیخواهند و نمیتوانندجایگزین کتابخانههای سنتی شوند،این کتابخانهها برای پاسخگویی به نیازهای نوین کاربران بهوجود آمدهاند.
آترتون در سال1977تعریف روشنی از زیر ساخت اطلاعات ارائه داده است. به تعبیر او، زیر ساخت اطلاعات هر کشوری تواناییهای ملی در دسترسی به دانش و اطلاعات و همچنین انتقال دانش و اطلاعات به منظور استفاده عملی از دانش است (آترتون، 1977).
کتابخانه دانشگاهی به عنوان مرکزی که مسئولیت ارائه خدمات اطلاعاتی به جامعه وسیعی از دانشجویان و اعضای هیات علمی را بر عهده دارد، نیازمند همگامی با نوآوریهای موجود در زمینه اطلاعرسانی است. افزایش تصاعدی تولیدات علمی و تاکید روزافزون دانشگاهها بر انجام پژوهشهای پربار علمی، روز به روز بر سنگینی وظایفی که بر دوش کتابخانههای دانشگاهی است، میافزاید(حریری، 1388).
باتوجه به رسالت اصلی کتابخانه در برآوردن نیازهای اطلاعات کاربران، امروزه مدلهای جدیدی برای طراحی کتابخانهها در نظر گرفته میشودکه در این میان ایجاد کتابخانههای دیجیتال جایگاه ویژهای را در محیط مجازی اینترنت به خود اختصاص داده است.این نوع کتابخانهها با داشتن قابلیتهای بیشتر و پیشرفتهتر برای مدیریت اطلاعات، از دیگر مراکز اطلاعاتی اینترنتی متمایز شدهاند(فدایی،1387).
کتابخانهها تنها زمانی میتوانند رضایت کاربران خود را جلب نمایند که خدمات اطلاع رسانی مورد تقاضای کاربران را در مطلوبترین سطح ممکن ارائه دهند و تحقق این هدف در گرو فراهم بودن امکاناتی مانند نیروی انسانی متخصص، بودجه کافی، تجهیزات سختافزاری مناسب و دیدگاه مثبت و پذیرای سازمانی و مدیریتی در رابطه با فنآوری اطلاعات است .
در مورد کتابخانههای دانشگاهی ایران نیز، امروز بیش از گذشته، دلایلی وجود دارد که استفاده از فنآوری اطلاعات در کتابخانه و خودکارسازی آنها را ضروری میسازد. افزایش رو به رشد کاربران، نیاز بیشتر به استفاده از مواد کتابخانهای در داخل و خارج از کتابخانهها، رشد میزان مواد منتشر شده، تغییر ماهیت مواد مطالعاتی(به معنی استفاده بیشتر از لوحهایفشرده، مجلات الکترونیکی، پایگاههای اطلاعاتی پیوسته) و توسعه کامپیوترهای جدیدتر و ارزانتر، تنها بخشی از دلایلی هستند که بر خودکارسازی تاکید دارند. علاوه بر فعالیتهای داخلی عادی مثل فهرستنویسی، فراهمآوری و کنترل امانت، فنآوریهای اطلاعاتی را میتوان در کتابخانه، برای سایر فعالیتها مثل پردازش اطلاعات به کار گرفت. از آنجا که اکثر کتابخانههای دانشگاهی به انجام فعالیتهای تحقیقاتی میپردازند، پردازش اطلاعات برای آنها بسیار اهمیت دارد.
کتابخانه در طول تاریخ همواره مرکز نگهداری، بهرهبرداری و اشاعه اطلاعات و دانش بشری بودهاند. افزایش روزافزوان حجم اطلاعات، گسترش سریع اینترنت تولید قالبهای گوناگون اطلاعاتی، پیدایش و تحول چند رسانهایها، و تمایل فزاینده پژوهشگران به دسترسی به قالبهای الکترونیکی اطلاعات، نقش و عملکرد کتابخانهها را در جهان امروز دستخوش تحول ساخته است. به گونهای که در حال حاضر، اینترنت گستردهترین و روزآمدترین منبع اطلاعاتی بوده و عمومیت آن همچنان رو به افزایش است(امینپور، 1385).
دانشگاه آزاداسلامی به عنوان دانشگاهی جوان و رو به گسترش به منظور تحقق اهدافش، ناگزیراز داشتن کتابخانههای توانمندی است که بتواند پاسخگوی نیازهای آموزشی و پژوهشی آن باشد، زیرا هدف اساسی این دانشگاه پرورش استعدادها و انتقال و پیشبرد دانش از طریق آموزش و پژوهشهای علمی است(دانشگاه آزاد،1374).
با نگاهی گذرا، به خوبی میتوان دریافت که همگام با تحولات نظام آموزش و حرکت به سوی آموزشهای الکترونیکی، کتابخانهها نیز باید مسیر خود را به سمت دیجیتالیشدن تغییر دهند تا بتوانند با تغییر نقش خود، جایگاه خود را حفظ نمایند و متناسب با نیاز جامعه خود، نسبت به ارایه خدمات جدید توانا باشند. پیوند کتابخانهها، فنآوری اطلاعات، و آموزش با یکدیگر اتحاد سه جانبهای است که کشورهای توسعه یافته در راه نیل به اهداف آموزش خود به لزوم آن واقف هستند و کشورهای در حال توسعه باید به آن عنایت بیشتری داشته باشند(رحیمینژاد،1385).
کتابخانههای دیجیتالی کتابخانههایی هستند با همان اهداف ، عملکردها و آرمانهای کتابخانه سنتی که لزوما برای جامعهای خاص از استفاده کنندگان سازماندهی شدهاند. در این تعریف “کتابخانههای دیجیتالی ” سازمانهای هستند متشکل از کارکنانی متخصص جهت سازماندهی و انتخاب منابع که امکان دسترسی فکری، تفسیر، توزیع و نگهداری بیعیب و نقض منابع مذکور را فراهم میکنند. کارکنان کتابخانه دیجیتالی اطمینان دارند که آثار دیجیتالی گردآوری شده در مجموعه به منظور دسترسی سریع و مقرون به صرفه برای استفاده جامعهای خاص از استفاده کنندگان یا مجموعهای از چند جامعه در مدت زمان طولانی پایدار خواهند بود(کلوند،1998).
کتابخانههای دیجیتالی اطلاعات سازماندهیشده و با کیفیت بالا را فراهم میکنند بسیاری از ویژگیهای پیشرفته کتابخانه دیجیتالی متکی به فراداده است. کتابداران به منابع موجود در فهرستها یا مجموعههای دیگر از طریق فراداده ها توصیف میکنند که این امر دستیابی به اطلاعات را تسهیل میکند (گارسیا کرسیو، 2010).
یک کتابخانه دیجیتالی، چیزی جز خدمات اطلاعاتی کتابخانهای توزیعی نیست که به صورت فیزیکی، مجازی و با ترکیبی از هر دو ارایه شود و در آن حجم نسبتا” زیادی از منابع اطلاعاتی تنها در قالب دیجیتالی قابل دسترسی باشندکتابخانههای دیجیتالی، کتابخانههایی هستند که استفادهکنندگان از نقاط مختلف جهان میتوانند به آن دسترسی پیدا کرده و انواع مختلفی از اطلاعات را شامل متن،صوت، تصویر، ویدئو و …. را بازیابی کنند(سرینیراسل، 2000).

1-2. بیان مسئله
واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی در استان گیلان به عنوان یکی از مراکز تحقیقاتی هستند که به منظور تامین نیروی متخصص در مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسیارشد، و دکتری ازآذرماه سال 1361 تاکنون با کسب موافقت شورای عالی انقلاب فرهنگی شروع به کارکردهاند. اداره امور مربوط به کتابخانهها زیر نظر معاونت پژوهشی صورت میگیرد. اهداف کلی دانشگاه عبارتند از: آموزش نظری و عملی دانشجویان در رشتههای مختلف تحت پوشش دانشگاه، فراهم نمودن تسهیلات آموزشی و پژوهشی برای دانشجویان و کادر آموزشی جهت انجام تحقیقات نظری عملی، و انتشار منابع علمی است.
برآوردهشدن این اهداف و به کارگیری فنآوریهای اطلاعات در کتابخانههای دانشگاه آزاد، به نگرش و میزان آگاهی مدیران وکتابداران آن بستگی دارد؛ به عبارت دیگر، دیجیتالیکردن کتابخانههای دانشگاه آزاد استان گیلان، نه تنها به نیازها و امکانات این مرکز، بلکه به قدرت تفکر و بینش مدیران و کتابدارن و میزان آگاهی آنان نیز مربوط است. با دیجیتالی کردن منابع این امکان فراهم میشود که حجم عظیمی از منابع به نحوی ذخیره و بازیابی گردد که دسترسی به اطلاعات با صرف کمترین هزینه و در اسرع وقت ممکن گردد و در اختیار دانشجویان و استادان قرار گیرد. هزینه پیاده سازی اولیه اینگونه کتابخانه ها بسیار بالاست؛ ولی مدیران، کتابدارن و فنآوران از جمله افرادی هستند که در تصمیمگیری کتابخانه نقش اساسی دارند. برای تصمیمگیری آگاهانه در باب هر موضوع باید علاوه بر فراهم ساختن امکانات و تجهیزات سختافزاری و نرمافزاری، از اطلاعات تخصصی مربوط به آن موضوع نیز آگاه بود. مدیرانی که فاقد آگاهی، تخصص و نگرش مثبت نسبت به این موضوع باشند به راحتی نمیتوانند تحول و نوآوریهایی را در این زمینه ایجاد کنند.
نوع نگرش مدیرا