اهکارهای مختلف در راستای نیل به اهداف را میسر می سازد. بنابراین تصمیم گیریها غالباً با توجه به معیارهای متعدد انجام می پذیرد. در این رابطه فرایند تحلیل سلسله مراتبی یکی از معروفترین فنون تصمیم گیری چند منظوره است که نخستین بار در دهه 1970 توسط “ال ساعتی” ابداع گردید. این روش در هنگامی که عمل تصمیم گیری با چند گزینه رقیب و معیار تصمیم گیری روبرو است، می تواند مورد استفاده قرار گیرد و نشان دهد که بهترین راهکار کدام است؟ و در این میان معیارهای طرح شده می تواند کمّی یا کیفی باشند. اساس این روش بر مقایسات زوجی نهفته شده و تصمیم گیرنده با فراهم آوردن درخت سلسله مراتبی، عوامل مقایسه و گزینه های رقیب مورد ارزیابی در تصمیم را نشان می دهد. سپس یکسری مقایسات زوجی صورت می پذیرد که در نتیجه آن وزن هر یک از گزینه های رقیب مشخص می گردد. منطق فرایند تحلیل سلسله مراتبی تلفیق نتایج حاصل از اینگونه مقایسات زوجی و ارائه راهکار بهینه است.
مدیران با توجه به وجود شاخص های متعدد و عدم امکان سرمایه گذاری روی همه شاخص ها، مجبور به انتخاب چند شاخص موثرتر از میان شاخص ها خواهند بود و از طرفی شناخت نامناسب از شاخص ها ممکن است این سرمایه گذاری را با شکست یا عدم بازدهی مناسب مواجه نماید. ریسک بالای سرمایه گذاری تعداد زیادی از موسسات را با علم به اهمیت سرمایه فکری از بحث در مورد آن دور نگه داشته است.
همچنین سنجش دقیق سرمایه فکری، دغدغه بسیاری از پـژوهشـگران و محـققان در حـال حاضر میباشد. محاسبه همه شاخص ها و ارزش گذاری روی آنها دشوار است. به همین دلیل نیاز مبرمی در انتخاب یکسری از شاخص های با اهمیت و تأثیرگذارتر نسبت به سایر شاخص ها می باشد. تا براساس آن بتوان برآورد نزدیکی از ارزش داخلی سرمایه فکری ارائه نمود. دغدغه اصلی این پژوهش آن است که رتبه بندی خاصی از شاخص ها ارائه نماید تا سازمانهایی که مشتاق به سرمایه گذاری یا سنجش سرمایه فکری خود می باشند با استفاده از آن فعالیت خود را روی عناصر با اولویت بیشتر متمرکز نمایند. از آنجایی که تاکنون هیچگونه تحقیق مستقلی، در رابطه با اولویت بندی و رتبه بندی فاکتورهای موثر در شاخص های سرمایه فکری در بانکهای دولتی و غیردولتی استان آذربایجانشرقی صورت نپذیرفته است و غالباً تحقیقات انجام شده همانگونه که در مرور بر تحقیقات انجام شده خواهد آمد از زاویه یک یا چند معیار دست به رتبه بندی شاخص های سرمایه فکری زده اند. این تحقیق می تواند دریچه ای تازه به سوی راهکارهای جذب سرمایه فکری از طریق چگونگی اتخاذ تصمیمات بهینه باشد.
پس بنابراین ما در این تحقیق بدنبال یافتن پاسخی به سوال زیر هستیم:
نتایج اولویت بندی شاخص های سرمایه فکری (انسانی، مشتری، ساختاری) در بانکهای دولتی و غیردولتی کدام است؟
1-3- دلایل اهمیت و ضرورت پژوهش
همانطور که قبلاً اشاره شد امروزه قسمت اعظم دارایی های سازمان ها را دارایی های نامشهود تشکیل می دهند و روش حسابداری سنتی قادر به اندازه گیری آنها نیستند (سالیوان، 2000). از طرفی در این اقتصاد دانش محور، موفقیت سازمان ها به توانایی مدیریت این دارایی های نامشهود بستگی دارد. اهمیت و ضرورت انجام تحقیق عبارتند از:
1- ریسک سرمایه گذاری بر روی شاخص های سرمایه فکری را کاهش می دهد.
2- به بانکها کمک می کند تا با شناسایی شاخص های مهم به دنبال افزایش هر چه بیشتر این شاخص ها باشند و از این طریق سرمایه های سازمان را به عملکرد بهتر تبدیل نمایند.
3- با ارائه رتبه بندی مطلوب تمرکز بانکها را بر روی شاخص های موثرتر جلب می نماید.
4- با اولویت بندی کردن شاخص ها به بانکها در جهت حفظ خود در مزیت رقابتی و ایجاد ارزش کمک می کند.

1-4- اهداف پژوهش
سازمانهایی از قبیل بانک که علاقمند به سرمایه گذاری روی سرمایه فکری در سازمان خود می باشند. می توانند با توجه به تحقیق های حاضر تعدادی از شاخص ها را به عنوان شاخص های موثر برای اولویت بندی سرمایه گذاری انتخاب نمایند. (به نوعی سعی می کنیم تا میزان ریسک سرمایه گذاری بر روی شاخص های سرمایه فکری را کاهش دهیم) این تحقیق می تواند پایه ای برای تحقیقات گروه در خصوص رتبه شاخص ها در سایر سازمانها و نقطه شروعی برای روش جدید سنجش سرمایه فکری با تکیه به وزن دهی شاخص ها براساس اولویت بندی آنها باشد.
با توجه به مطالب فوق در انجام این تحقیق اهدافی که متصور است به طور خلاصه به شرح زیر می باشد:
– تعیین مهمترین شاخص های سرمایه فکری در بانکهای دولتی و غیردولتی
1) تعیین مهمترین شاخص های سرمایه انسانی در بانکهای دولتی و غیردولتی
2) تعیین مهمترین شاخص های سرمایه مشتری در بانکهای دولتی و غیردولتی
3) تعیین مهمترین شاخص های سرمایه ساختاری در بانکهای دولتی و غیردولتی

1-5- سوالات پژوهش
این تحقیق ضمن بررسی معیارهای مهم در رتبه بندی شاخص های سرمایه فکری در پی یافتن پاسخی مناسب برای سوالات زیر است:
سوال اصلی تحقیق:
– نتایج اولویت بندی شاخص های سرمایه فکری در بانکهای دولتی و غیردولتی کدام است؟
سوالات فرعی تحقیق:
1- نتایج اولویت بندی شاخص های سرمایه انسانی، در بانکهای دولتی و غیردولتی کدام است؟
2- نتایج اولویت بندی شاخص های سرمایه مشتری در بانکهای دولتی و غیردولتی کدام است؟
3- نتایج اولویت بندی شاخص های سرمایه ساختاری در بانکهای دولتی و غیردولتی کدام است؟

1-6- فرضیه پژوهش
نتایج اولویت بندی شاخصهای سرمایه فکری در بانکهای دولتی و غیردولتی متفاوت است.

1-7- روش پژوهش
1) این تحقیق از جهت هدف از نوع کاربردی- عملی (توسعه ای) است.
2) از جهت روش اسنتتاج توصیفی- تحلیلی می باشد.
3) از جهت طرح تحقیق پیمایشی است (با استفاده از پرسشنامه).

1- 8- قلمرو تحقیق (موضوعی، زمانی، مکانی)
قلمرو موضوعی: موضوع تحقیق حاضر اولویت‌بندی شاخص‌های سرمایه فکری با استفاده از فرآیند سلسله مراتبی (AHP) می‌باشد.
قلمرو زمانی: با بررسی تعداد شاخص‌های سرمایه فکری در بانکهای دولتی و غیردولتی استان آذربایجانشرقی این تحقیق در قلمرو زمانی سال 1391 صورت پذیرفته است.
قلمرو مکانی: قلمرو مکانی این تحقیق شامل بانکهای دولتی شعب (ملی، سپه، کشاورزی) و بانکهای غیردولتی شعب (پاسارگاد، پارسیان، انصار) استان آذربایجانشرقی می باشد.
1- 9- تعاریف عملیاتی واژگان تخصصی پژوهش
فرایند سلسله مراتبی: یک روش تصمیم‌گیری است که توسط پروفسور آل ساعتی در سال 1970 ارائه گردید و طی آن می‌توان تصمیمات وابسته به فاکتورهای مختلف و یا تصمیمات چند معیاره اتخاذ نمود. اساس این روش بر ساختن درخت سلسله مراتبی و انجام مقایسات زوجی استوار است.
سرمایه فکری: سرمایه فکری مالکیت دانش، تجربه کاربردی، تکنولوژی سازمانی، روابط با مشتری و مهارت‌های حرفه‌ای است که برای سازمان جنبه رقابتی در بازار را فراهم می‌کند.
طرفداران مکتب مبتنی بر دانش درباره مزیت رقابتی بحث می‌کنند که یک سازمان می‌تواند پیروز یک نبرد رقابتی شود ، فقط اگر دارای دانش مناسبتر از رقبایش باشد. یکی از طبقه‌بندی‌های مهم اخیر دانش ناشی از سرمایه فکری یک سازمان که پذیرش عمومی وسیعی داشته و مورد قبول جامعه آکادمیک قرار گرفته با اجزای سرمایه انسانی ، سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری (ارتباطی) است.
سرمایه انسانی: شاخصی بر مبنای سرمایه انسانی است و سرمایه انسانی نیز شامل ذخیره دانش اعضای یک سازمان می‌باشدکه شامل شایستگی‌ها و طرز فکر کارکنان است. سرمایه انسانی نشان دهنده موجودی دانش افراد یک سازمان است. سرمایه انسانی به عنوان مبنای سرمایه فکری اشاره به عواملی نظیر دانش ، مهارت ، قابلیت ، و طرز تلقی کارکنان دارد که منتج به بهبود عملکرد می‌شود، بعبارت دیگر چیزی که مشتریان تمایل دارند در قبال آن پول بپردازند و موجب ایجاد سود برای سازمان می‌شود.
سرمایه انسانی سبب شده که سازمان‌ها تا حد زیادی به دانش و مهارت‌های کارکنان‌شان برای ایجاد درآمد و رشد و همچنین ، بهبود کارایی و بهره‌وری متکی شوند.
سرمایه ساختاری/ سازمانی: شاخصی بر مبنای سرمایه ساختاری است. سرمایه ساختاری شامل همه ذخایر غیرانسانی دانش در سازمان می‌شود که در برگیرنده پایگاه‌های داده، نمودارهای سازمانی، فرآیندها، راهبردها، برنامه‌های اجرایی، و هر آنچه که ارزش‌اش برای سازمان بالاتر از ارزش مادی‌اش است (روس، 1997). سرمایه ساختاری