ها را با چالش روبرو خواهد کرد و حتی چنانچه کشورهای در حال توسعه توانایی ارزیابی و پردازش دادهها را کسب نمایند، خود آنها با موضوع حمایت فکری از دادههای پردازش شده توسط خویش در آینده روبرو خواهند شد. همچنین با توجه به این موضوع که کارکردهای بیشمار دادههای خام سنجش از راه دور چون عکسها و حتی اطلاعات دیجیتالی علیالخصوص حتی با استفاده از دادههای خام امکانپذیرست، مشکل دسترسی به دلیل عدم حمایت از این دادهها در کشورهای توسعه یافته عملا با مانعی روبرو نخواهد شد. با این حال، تاکنون جهان در حال توسعه در برابر این دیدگاه مقاومت کردهاند و اعلام مینمایند که بر اساس قانون تجاریسازی، سرمایهگذاران خصوصی بایستی بر اساس اصل عدم تبعیض، دادههای خام را که مستقیما از ماهوارهها به دست میآیند را در اختیار تمامی مصرفکنندگان فارغ از هر نوع تبعیض و تعصب و بر اساس قیمت متعارف قرار دهند.
به هر حال، امروزه شاهد حمایت شدید از دادههای سنجش از راه دور میباشیم به گونهای که علاوه بر شرکتهای خصوصی، نهادهای فعال با بودجهی عمومی نیز ادعای مالکیت دادههای خام و نه پردازش شدهی سنجش از راه دور را مطرح میکنند. در حالیکه در راستای تامین اصول بنیادین حقوق مالکیت فکری و شروط حمایت کپیرایت که شامل اصل تفکیک ایده از بیان و شروط اصالت و خلاقیت است، تمایز میان دادههای خام و پردازش شده در ایجاد تعادل ضروری است به گونهای که دادههای خام که دربردارندهی موضوعات حقیقی هستند و هیچگونه خلاقیتی در آنها اعمال نشده است، سزاوار حمایت نخواهند بود. همچنین، با توجه به استدلالات متخصصان این حوزه، این دادهها الزامات کالای عمومی بودن را نیز دارا هستند و نمیتوان نقش آنان را به دلیل منافع کاربردیشان در ارتقای شرایط محیط زیست، توسعه اقتصاد، صنایع و همچنین به عنوان حق بنیادین بشری شهروندان در مشارکت توسعه پایدار نادیده گرفت. علاوه بر این، وجود چنین حقی در عصر اطلاعات که مجراهای اصلی توزیع اطلاعات را مورد خطاب قرار میدهد دارای اهمیت شگرفی است .
به عقیده بسیاری، در عصر حاضر با حمایت افراطی مالکیت فکری روبرو هستیم در حالیکه در حقوق مالکیتفکری، کپیبرداری و نقض حقوق صاحب حق، ممنوع تلقی میگردد و نه خود دسترسی به دادهها. در نتیجه هدف دیگر در این رساله، تاکید بر بیش از اندازه بودن حمایت مالکیت فکری بر تولیدات سنجش از راه دور میباشد که در واقع باعث منحرف شدن حقوق مالکیت فکری از هدف اصلی خویش، شده است.
یکی دیگر از چالشها، موضوعات صلاحیتی با توجه به اصل سرزمینی بودن در حقوق مالکیتفکری است، به طور مثال، در طرح ایستگاه فضایی بینالمللی افراد مختلفی از کشورهای گوناگون تحت عنوان همکاری بینالمللی فعالیت میکنند و موضوع نقض حقوق توسط آنان و تعیین دادگاه صالح، مسئله را پیچیدهتر میکند. به طور خلاصه، در این رساله به دنبال روشنسازی ابعاد حقوق مالکیت فکری در فضا و نوع و چگونگی حمایت اعطایی به مصادیق مالکیتفکری با لحاظ کردن منافع عمومی و نیاز کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه یافته میباشیم.

2-سوال اصلی
با توجه به مطالب فوق اکنون این سوال مطرح میشود که:
1-نظام حقوقی حاکم بر حقوق مالکیت فکری در ماوراء جو چگونه میباشد؟
سوالات فرعی
1-چگونه حمایت فکری از دادههای خام و پردازش شده سنجش از راه دور در چارچوب اصول بنیادین حقوق مالکیت فکری چون تفکیک ایده از بیان و شرط حمایت کپیرایت چون شرط اصالت میسر می شود؟
2-تاثیر اعطای حمایت فکری برای فعالیتهای فضایی به افراد خصوصی بر تحقق منافع عمومی علیالخصوص در دسترسی به دادهها و اطلاعات چگونه خواهد بود؟
3-فرضیه سوال اصلی
1-به نظر میرسد، امروزه با افزایش چشمگیر فعالیتهای فضایی، به رسمیتشناختن حقوق مالکیت فکری در فضا برای تضمین بازگشت سرمایه شرکتهای خصوصی که در نهایت منجر به توسعه هر چه بیشتر صنعت هوا و فضا میگردد، بایستی در هماهنگی با دو اصل عدم امکان مالکیت فضا و سودرسانی به تمام ملل به عنوان اصول اساسی حقوق فضا قرار گیرد.
فرضیات سوالات فرعی
1-با توجه به اصل تفکیک ایده از بیان و شروط خلاقیت و اصالت در کپیرایت، به نظر میرسد حمایت فکری از دادههای خام که تنها منعکسکنندهی حقایق میباشند و هیچ تلاش فکری و خلاقیتی در ایجاد آنها وجود نداشته است، مورد تردید میباشد. لیکن، در خصوص دادههای پردازش شده، میزان کافی از اعمال خلاقیت به دلیل عملیات پردازش، وجود دارد و امکان حمایت فکری از آنها قابل تصور است.
2-امروزه، به علت وجود قوانین مالکیت فکری سختگیرانه، دسترسی عموم مردم به دادهها و اطلاعات با موانع شدیدی روبرو شده است و به نظر میرسد این امر موجب نادیده انگاشتن حق دسترسی به اطلاعات به عنوان حق بشری و حتی به عنوان یک کالای عمومی خواهد شد.
در این رساله به دنبال پاسخگویی به این پرسشها و اثبات فرضیات مطرح شده خواهیم بود.
4-سابقه و پیشینهی تحقیق
در زمینه حقوق مالکیتفکری در ماوراءجو در عرصه بینالمللی، مطالعات و پژوهشهایی صورت گرفته است و نویسندگان و محققان از کشورهای مختلف این مطلب را موضوع تحقیق خویش قرار دادهاند و بیشتر این مباحث پس از انتشار مقاله توسط سازمان جهانی مالکیتفکری در سال 2004 در این زمینه آغاز میگردد، لیکن در حقوق داخلی، تحقیقی جامعی در زمینه ابعاد حقوق مالکیت فکری در فضا جز در تعدادی از صفحات کتاب تصویربرداری ماهوارهای از منظر حقوق بینالملل تالیف دکتر هادی محمودی که تنها به موضوع حمایت از دادههای سنجش از دور گریزی زده شده است، انجام نگرفته است.
اهمیت و نوآوری این تحقیق در اینجاست که در این رساله، تمامی ابعاد حقوق مالکیت فکری و مصادیق آن در ماوراء جو و تعارضات احتمالی این حقوق با حقوق فضا را مورد پژوهش قرار میدهد.
5-ضرورت انجام تحقیق
افزایش روزافزون کنفرانسهای بینالمللی در خصوص به رسمیتشناختن مالکیتفکری در ماوراءجو چون ارائه مقاله توسط سازمان جهانی مالکیت فکری در این زمینه نشاندهندهی اهمیت موضوع و گرایش جهانی جهت به رسمیتشناختن این حق میباشد، همچنین با افزایش تعداد شرکتهای خصوصی فعال در زمینهی فضا و امکان ظهور تجارتی جدید تحت عنوان توریسم فضایی، موضوع حمایت از علائم تجاری و طرحهای صنعتی از مسائل مهم و ضروری پیش رو خواهد بود. از جمله دغدغههای اولیه میتوان به چگونگی حمایت از اختراعات ایجاد شده و مورد استفاده در فضا و حمایت در چارچوب کپیرایت از پایگاه دادههایی که از اطلاعات به دست آمده از طریق فعالیتهای فضایی به دست آمدهاند، اشاره نمود. همچنین بایستی در تحقق منافع حقوقی افراد و شرکتها منافع عموم مردم نیز، مورد توجه واقع شود. در نتیجه بر اساس فعالیتهای انجام شده در سطح بینالمللی، لازم است ابعاد این موضوع و قابلیت به رسمیتشناختن این حق را از طریق بررسی معاهدات موجود و موشکافی دقیق موضوع، روشن نمائیم.
6-روش پژوهش
روش پژوهشی مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانهای و منابع روز در دسترس است. منابع این پژوهش مبتنی بر منابع موجود در کتابخانههای داخلی و خارجی و همچنین منابع معتبر اینترنتی از قبیل مقالات و نشریات و رویههای بینالمللی در زمینه موضوع رساله بوده است.
7-هدف و کاربردهای رساله
هدفی که در این رساله دنبال میشود، بررسی امکان به رسمیت شناختن حقوق مالکیت فکری در ماوراءجو بر اساس معاهدات موجود در حوزه مالکیتفکری در حقوق فضا تا این لحظه میباشد و اینکه آیا معاهدات موجود به منظور به رسمیت شناختن این حق کافیاند و یا اینکه نیازی جدی در راستای به دستآوردن چارچوب قانونی ساده، مطمئن و متحد که محیطی منصفانه جهت فعالیتهای تجاری ایجاد کند، احساس میشود. علاوه بر این موارد، میتوان سه هدف عمده را در این زمینه از یکدیگر تفکیک نمود:
1-هدف پژوهشی: پر کردن خلا پژوهشی موجود در زمینه رابطه و مصادیق حقوق مالکیت فکری و حقوق فضا.
2-هدف آموزشی: در صورت چاپ اثر به عنوان منبع فرعی و اصلی آموزشی در مقاطع تحصیلات تکمیلی.
3-هدف اجرایی: ارائه راهکارهای اجرایی به مجریان، تصمیمگیران و بازیگران عرصهی حقوق فضا در سطح ملی و بینالمللی در راستای شکل دهی و توسعهی قواعد در این زمینه بر اساس کارهای صورت گرفته توسط کشورهای مختلف و تغییرات اعمال شده توسط آنان در قوانین مالکیت فکریشان، با عنایت ویژه به حضور رو به فزون شرکتهای خصوصی .
8-سازماندهی پژوهش
در ابتدا بر اساس برخی مقالات و نوشتههای مرتبط با بحث که تماما از منابع لاتین بودند به فهم موضوع و مشخص شدن حیطهی فعالیت اقدام شد و بر