َذَابِ الْقَبْرِ30.
ترجم? حدیث: پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: به شتران و گوسپندان نظر می کردم، در حالی که به نگه داری آنها می پرداختم، و هیچ پیامبر نیست مگر اینکه به چوپانی می پرداخت. به آنها نگاه می کردم قبل از نبوت، در حالی که آنها، در چرای خود متمکن بودند و هیچ مزاحمی که آنها را به وحشت بندازد نبود، ولی ناگهان به وحشت می افتادند، به طوری که پراکنده می شدند، و من از وحشت آنها تعجب می کردم، تا اینکه به نبوت رسیدم، و جبرئیل علیه السلام به من گفت: که بر کافر در قبر ضربتی وارد می کنند، که تمام مخلوقات صدای آن ضربت را می شنوند، مگر جن و انس پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: آن وحشت و دهشت و فرار حیوانات بسبب آن ضربتی است، که به کافر در قبر وارد می کردند.
در بحار الانوار باب احوال و اعمال انبیا، از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نقل کرده است، هر پیامبری که به مقام نبوت رسیده است، قبل از آن به چوپانی می پرداخت. قَالَ صلی الله علیه وآله‏ مَا بَعَثَ‏ اللَّهُ‏ نَبِیّاً إِلَّا رَاعِیَ غَنَمٍ31‏. در روایتی دگر در همین باب، بعد از آنکه حضرت صلی الله علیه و آله کلام فوق را می فرماید، از پیامبر سؤال می کنند که شما هم چوپانی می کردید؟ فرمود: آری من هم چوپان بودم. قَالَ صلی الله علیه وآله: مَا مِنْ نَبِیٍّ إِلَّا وَ قَدْ رَعَى الْغَنَمَ قِیلَ وَ أَنْتَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَ أَنَا32. بخاری در کتاب الإجاره همین حدیث را نقل کرده است33. بیهقی در دلائل النبوه و دیگر مؤلفین سیره و تاریخ این حدیث را با نقلهای گوناگون آورده اند.
و اینک برای وضوح بیشتر، اقوال علمای حدیث در شرح این قسمت “عقل عن الله” از حدیث را نقل می کنیم.
مرحوم مجلسی دوم در شرح این قسمت از حدیث چهار معنا را ذکر می کند؛ معنایِ اول: مراد ازعقل عن الله اینکه معرفتی نسبت به ذات باری تعالی و صفاتش و احکام و شرایعی که فرستاده پیدا می کند. دوم: شاید مراد این باشد که خدای متعال به شخص عقل اعطا می کند. سوم: یا شخص دارای علمی بشود که به علم انبیا علیم السلام و حجج اللهی منتهی بشود یا با واسطه است یا بدون واسطه.چهارم: یا عقل شخص در این مرحله به درجه ای می رسد که علوم بدون تعلیم افراد بشر، مستقیما و بدون واسطه به قلبش افاضه می شود. أو بلغ عقله إلی درجهٍ یفیض الله علومه علیه بغیر تعلیم بشر34.
مرحوم فیض کاشانی در وافی همین معنای آخر را در شرح حدیث ذکر کرده است. سپس در ذیل این حدیث می فرماید: عنه ( الطوسی فی التهذیب)، عن ابن أسباط، عن أبی الحسن الرضا ع قال: سمعناه و ذکر کنز الیتیمین فقال” کان لوحا من ذهب فیه: بسم اللَّه الرحمن الرحیم لا إله إلا اللَّه محمد رسول اللَّه عجب‏ لمن أیقن بالموت کیف یفرح! و عجب‏ لمن أیقن بالقدر کیف یحزن! و عجب‏ لمن رأى الدنیا و تقلبها بأهلها کیف یرکن إلیها! و ینبغی لمن عقل عن اللَّه أن لا یستبطئ اللَّه فی رزقه و لا یتهمه فی قضائه” فقال له حسین بن أسباط: فإلى من صار إلى أکبرهما؟ قال” نعم”.
عقل عن الله یعنی به واسط? الهام خدا به اسرار امور، آگاهی پیدا می کند. ” عقل‏ عن‏ اللَّه‏” أی فهم سر الأمور عن اللَّه عزوجل بإلهام منه یعنی من کان على بصیره فی العلم35
یعنی از امام رضا (ع) شنیدیم که در مورد گنج آن دو یتیم{دو یتیم سوره کهف} می فرمودند:
فرمود قطعه ای از طلا بوده که در آن نوشته شده: بسم الله الرحمن الرحیم خدایی جز خدای یگانه وجود ندارد محمد رسول خداست عجیب است کسی که به مرگ یقین دارد ولی شادمان است و عجیب است کسی به تقدیر روزی یقین دارد چگونه غمناک می شود و عجیب است کسی که دنیا را ببیند در حالی که مردم را از حالی به حالی منتقل می کند چگونه به آن تکیه بکند شایسته است کسی که از جانب خدا تعقل کند بگوید رزق خدا دیر شده است وبه قضای خدا اعتماد نداشته باشد.