شد، علامه حسن زاده آملی خود سالیانی درحوزه قرآن، فلسفه، عرفان و سایر علوم اهتمام داشته و جمع بین قرآن، عرفان و برهان کرده‌اند از اینرو بیان و جمع بندی مستندات قرآنی و روایی مباحث انسان شناسی در آثار ایشان، می‌تواند به عنوان بخشی از پاسخ در رسیدن به آن هدف بلند به حساب آید.
و حقیر نیز با بضاعت بسیار کم در پرتو عنایت حضرت ولی عصر (عج) سعی نمودم از لابه‌لای کتب و رسائل حکیم الهی علامه حسن زاده آملی و سایر تالیفاتی که در رابطه با این موضوع نگاشته شده است مطالبی به مقدار استعداد عرضه کنم تا چه قبول افتد و چگونه در نظر آید.
همتم بدرقه راه کن ای طائر قدس که دراز است ره مقصد و من نو سفرم
3.پرسشهای تحقیق
الف) پرسش اصلی تحقیق
1. مستندات قرآنی و روایی علامه حسن زاده در مبحث انسان شناسی چیست؟
ب) پرسش‌های فرعی تحقیق
1. انسان شناسی چیست و از منظر علامه حسن زاده چگونه ترسیم شده است؟
2. ماهیت ومراتب وجودی و ادراکی انسان از منظر علامه حسن زاده با توجه به مستندات قرآنی و روایی چگونه ترسیم شده است ؟
3. انسان در هستی از نگاه علامه حسن زاده با توجه به مستندات قرآنی و روایی چه جایگاهی دارد؟
4. حالات انسان در معاد از نگاه علامه حسن زاده آملی با توجه به مستندات قرآنی و روایی چگونه ترسیم شده است؟
5. مستندات قرآنی و روایی حقیقت و شئون انسان کامل از نگاه علامه حسن زاده چیست؟
4.فرضیه
الف)فرضیه اصلی تحقیق
با توجه به اینکه تحقیق توصیفی است در خصوص فرضیه می توان گفت با مطالعه و پژوهش در آثار و تالیفات علامه چنین به نظر می رسد که ایشان در اکثر مسائل علوم انسانی خصوصا انسان شناسی مسائل شهودی و برهانی را به آیات قرآن و روایات عرضه و مستند کرده‌اند
ب)فرضیه ‌های فرعی تحقیق
به نظر می‌رسد هدف اصلی علامه در استناد به آیات قرآن و روایات بیشتر این بوده است که از یک سو برتاثیر سخن خود بیافزاید و خواننده را در پذیرفتن آراء فلسفی و عرفانی تشویق کند و از سوی دیگر در مقابل مخالفان فلسفه و عرفان آیات و احادیث را وقایه‌ی افکار فلسفی و عرفانی خود قرار دهد و کلام الهی را موید سخن خویش سازد. همچنین نکته مهم دیگر در ارتباط با این سؤال بیان این مطلب است که استفاده از آیات و روایات در آثار و منش و علمی علامه عمدتاً در جهت تبیین سازگاری میان عقل و وحی وشهود بکار رفته است. بر همین اساس ایشان روشی را پایه ریزی نموده است که جامع استدلال، شهود و نیز نصوص الهی (قرآن و روایات) است .
با توجه به تحقیقات انجام گرفته انعکاس کلام الهی و احادیث اهل البیت در آثار علامه حسن زاده آملی بیانگر توجه خاص ایشان به قرآن و روایات است.
علامه از کلام الهی برای تائید آراء فلسفی و عرفانی خود استفاده می کند و با دلایل عقلی و منطقی و با استناد به ظاهر لفظ این کار را انجام می دهند و از هر گونه برداشتی که مورد توجه دلالت لفظی آیات قرآنی و روایات نباشد، پرهیز می‌کنند .
علامه مانند حکماء و متفکران اسلامی و چه بسا با اهتمام بیشتری در پی تلفیق میان دین و فلسفه و عرفان و تطبیق تعالیم دینی با مبانی فلسفی و عرفانی است. ایشان می‌خواهد معقول و منقول را به هم نزدیک سازد و قرآن و برهان را پشتوانه و معرفت معقول و مشهود خود قرار دهد. و به همین جهت گاهی بیان هر مطلب و اقامه هر دلیل را با یک یا چند آیه همراه می سازد.
علامه سعی نموده است تا مدعای فلسفی خود را پس از اینکه با براهین عقلی مستدل ساخته، با آیات قرآنی توجیه و تائید کند و بدین ترتیب سازگاری بین عقل، شهود و شرع را تبیین نماید.
می توان ادعا کرد علامه آیات و احادیث تاویل شده را به مثابه‌ی زمینه های تائیدکننده و مؤثر در جهت گیری اعتقادی خود مخصوصاً در مباحث مربوط به انسان شناسی و معرفت نفس و فرجام نفوس انسانی و کیفیت سیروسلوک روح آدمی تلقی نموده است.
بنابر این می توان گفت با مطالعه و پژوهش در آثار و تالیفات علامه چنین به نظر می رسد که ایشان در انسان شناسی از جمله مسائلی چون اثبات نفس و مراتب تجرد آن (تجرد خیالی، عقلی، فوق عقلی) و تطابق انسان با عالم و همچنین مسائل مربوط به حالات انسان در معاد و مظهر اتم بودن انسان کامل مر اسماء الهی را به آیات قرآن و روایات مستند کرده‌اند.

5.پیش‌فرض‌های ضروری تحقیق
از جمله پیش فرض های این تحقیق:
1ـ پذیرش روایات و منابع روائی است که علامه حسن زاده برای تاییدات مباحث انسان شناسی به آنها استناد نموده است.
2ـ درستی تحلیلهای برهانی عجین شده با مباحث ذوقی که ایشان در خصوص اثبات مطالب آورده‌اند در این رساله مفروض گرفته شده است.

لذا مادر اینجا به دنبال اثبات مباحث رجالی و درایه ای احادیث و تحلیل مباحث ذوقی و برهانی نیستیم که این مسائل خود مجالی دیگر می‌طلبد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

6.پیشینه تحقیق
در خصوص این موضوع یعنی مستندات قرآنی و روایی انسان شناسی علامه حسن زاده آملی با جستجوهایی که صورت گرفته تحقیقی جامع که مستندات روایی و قرآنی را آورده باشد، تا کنون صورت نگرفته است البته دو کتاب “انسان در قرآن” و ” انسان کامل از دیدگاه نهج البلاغه” از آثار علامه حسن زاده تا حدودی به این مستندات پرداخته است اما جامع همه مستندات. اما در موضوع انسان شناسی باید گفت که اکثر کتابهای علامه حسن زاده آملی در خصوص مبحث انسان شناسی است خصوصا کتابهایی چون عیون مسائل نفس و شرح آن، دروس معرفت نفس، اتحاد عاقل به معقول، و … و تفاوت این تحقیق با کتابها و تحقیق های یاد شده انسجام و پیوستگی مطالب حول آیات و روایات در باب انسان‌شناسی می‌باشد.
7.اهداف اصلی تحقیق
علامه حسن زاده آملی از جمله عالمانی است که اهتمام فوق العاده‌ای به بحث انسان‌شناسی دارند و اثری از ایشان یافت نمی شود مگر اینکه به این موضوع پرداخته است و ایشان جهت تائید دست آوردهای فلسفی و عرفانی از منابع اصیل اسلامی از جمله قرآن و روایات در تحقیقات و تالیفات و نظرات خود استفاده کرده است. هدف اصلی آن جناب از تمسک به آیات و روایات این بوده که نشان دهند عقل، نقل و شهود هدف یگانه ای دارند و با یکدیگر سازگارند و آنچه در حکمت و عرفان ازطریق تعقل و سلوک باطنی صحیح در می‌یابیم مورد تائید قرآن و حدیث است. لذا هدف تحقیق ارائه یک منظومه معرفتی انسان شناسی دینی که از طرفی مبرهن به قواعد منطقی و شهودات عرفانی است می‌باشد .
8.اهمیت تحقیق
علامه حسن زاده آملی یکی از شخصیتهای برجسته در حوزه علوم عقلی، نقلی و شهودی است که که در دو بعد علمی و عملی از شخصیتهای نادر دوران می‌باشند و در بیان مسائل علمی از جمله افرادی است که با تاکید بر جدایی ناپذیری عرفان، قرآن و برهان از یکدیگر در تالیفان و بیانات خود سعی بر جمع این سه روش کرده اند تا عملا نیز این مطلب را به اثبات برسانند. و یکی از مسائل مهم و اساسی بعد از مسئله توحید و زیر بنای تمام علوم مخصوصا در حوزه علوم اسلامی، مسئله انسان شناسی است. و از آن جا که قرآن و سنت در زمره پایه ها و شالوده های شکل گیری شناخت انسان در آثار ایشان به حساب می آید. و از طرفی تا آنجا که سراغ داریم در این زمینه کمتر کسی تحقیق جامعی انجام داده وبه این بعد از ابعاد و مبانی علامه به طور تخصصی پرداخته یا تحقیق نموده است. بنابراین لازم دانستم موضوع رساله را به این عنوان اختصاص دهم.
9.فایده تحقیق
بدیهی است که نتایج این تحقیق می تواند مورد استفاده ی تمام مراکز یا موسسات علمی و پژوهشی که تحقیق و پژوهش درباره انسان شناسی و همچنین علوم اسلامی و یا احوال وآثار بزرگان را در زمره‌ی فعالیت های خود به شمار می آورند قرار گیرد و همچنین این موضوع می‌تواند مسیر سیر و سلوک شخصی افرادی را که دوست دار طی طریق عرفان هستند را روشن کند.

فصل اول
ماهیت انسان شناسی

1.انسان‌شناسی
از میان سه موضوع محوری و اساسی در اندیشه بشری یعنی خدا، انسان و جهان، که در طول تاریخ و در همه جوامعْ بشری پرسش‌های مهمی درباره آنها طرح شده و همه تلاش فکری انسان به دنبال پاسخ‌های درست