لاح یابند و از عواقب بعدی پیشگیری شود (2).
(1-2-1-2) روش های تشخیص سندرم متابولیک
معیارهای تشخیصی مختلفی برای سندرم متابولیک در طول دهه گذشته توسط سازمان های متفاوت ارائه شده اند. جدیدترین معیارهای تشخیص سندرم متابولیک توسط فدراسیون بین المللی دیابت (IDF) و انجمن قلب امریکا / انستیتوی ملی قلب، ریه و خون (AHA/NHLBI7) ارائه شده اند. تفاوت این دو معیار مربوط به چاقی شکمی است که در معیار IDF به عنوان یک جزء الزامی از تشخیص سندرم متابولیک است و مقدار خط برش آن کمتر از معیارهای قبلی در نظر گرفته شده است. هرچند همچنان اختلاف نظر در ترمینولوژی و معیار تشخیص سندرم متابولیک وجود دارد. ولی علی رغم این اختلاف نظرها به می رسد که یک اجماع نظر کلی وجود دارد مبنی بر اینکه اصطلاح سندرم متابولیک برای ریسک فاکتورهای چندگانه بیماری قلبی عروقی و دیابت به کار رود (2).

اغلب افراد مبتلا به سندرم متابولیک دچار چاقی شکمی و مقاومت به انسولین هستند. شناخته شده ترین ریسک فاکتورهای سندرم متابولیک شامل دیس لیپیدمی، فشار خون بالا و افزایش گلوکز پلاسما می باشند. بعلاوه افراد دارای این ویژگی ها اغلب یک وضعیت پروترومبوتیک و پیش التهابی را نیز نشان می دهند. دیس لیپیدمی آتروژنیک شامل مجموعه ای از ناهنجاریهای لیپوپروتئینی است شامل افزایش افزایش تری گلیسرید سرم و آپولیپوپروتئین B، افزایش ذرات لیپوپروتئین کوچک با چگالی کم (LDL) و کاهش کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) است. بررسی های اخیر بر نقش احتمالی مقاومت به انسولین در پاتوژنز این بیماری تاکید دارند، هرچند پاتوژنز این سندرم هنوز نامشخص است و بحث بر سر ایجاد یک معیار تشخیصی مناسب برای این سندرم نیز همچنان ادامه دارد (2). معیارهای معتبری که تا کنون برای تشخیص سندرم متابولیک پیشنهاد شده اند عبارتند از:
> معیار سازمان جهانی بهداشت (WHO8):
اولین تعریف رسمی سندرم متابولیک در سال 1998 در سازمان جهانی بهداشت پیشنهاد شد. این تعریف بر مقاومت به انسولین به عنوان ریسک فاکتور زمینه ساز اصلی این سندرم تاکید داشت (2)، لذا تشخیص سندرم متابولیک توسط معیار WHO بر اساس مارکر های مقاومت به انسولین بعلاوه دو ریسک فاکتور دیگر است شامل؛
_ پرفشاری خون (فشار خون مساوی و بیشتر از 90/140 میلی متر جیوه)،
_ دیس لیپیدمی ( تری گلیسرید مساوی و بیشتر از 150 میلی گرم/دسی لیتر، کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا(HDL) کمتر از 50 میلی گرم/دسی لیتر در زنان و کمتر از 40 میلی گرم/دسی لیتر در مردان)
_ میکرو آلبو مینوری (میزان ترشح آلبومین در ادرار مساوی و بیشتر از 20 میکروگرم/دقیقه یا نسبت آلومین به کراتی نین مساوی و بیشتر از 30 میلیگرم/گرم)

تصویر 2- تشخیص سندرم متابولیک با معیار WHO (2)

> معیار ATP III9
یک معیار مهم دیگر توسط برنامه ملی درمانی آموزش کلسترول برای بزرگسالان در سال 2001 موسوم به ATP III ارائه شده است (تصویر 3). معیار ATP III وجود تظاهرات مقاومت به انسولین را برای تشخیص سندرم متابولیک الزامی نمی داند. هیچ فاکتور منفردی در معیار ATP III برای تشخیص سندرم متابولیک الزامی نیست و این معیار وجود 3 فاکتور از 5 فاکتور زیر را مبنای تشخیص این سندرم می داند: چاقی شکمی(که بسیار با مقاومت به انسولین در ارتباط است)، سطح بالای تری گلیسرید، سطح پایین کلسترول HDL، فشار خون بالا و اختلال قند خون (قند خون ناشتای بالا یا دیابت نوع دو) (2).

تصویر 3- تشخیص سندرم متابولیک با معیار ATPIII (2،30)

انجمن آمریکایی اندوکرینولوژی بالینی نیز در سال 2003 برای سندرم متابولیک شاخصی را تعریف کرد که معیار آنها نیز شامل اختلال تحمل گلوکز (IGT) بعلاوه 2 مورد و یا بیشتر از موارد زیر بود (30):
– نمایه توده بدنی ? 25 kg/m2
– تری گلیسرید ? 150 mg/dl و/یا کلسترول>HDL 40 mg/dl در مردان و کلسترول>HDL 50 mg/dl در زنان
– فشار خون ? 85/135 میلی متر جیوه

معیارهای IDF و AHA/NHLBI10 در سال 2005:
در سال 2005 معیارهای IDF و AHA/NHLBI به هدف تلاش برای برقراری یک توافق نظر بین معیارهای مختلف برای سندرم متابولیک، مطرح شدند. علارغم این تلاش آنها برای دست یابی به توافق نظر، توصیه های آنها از نظر محیط دور کمر تفاوت هایی داشت. معیارIDF الزام معیار WHO برای مقاومت به انسولین را حذف کرد ولی در عوض چاقی شکمی را یک جزء ضروری از 5 جزء مورد نیاز برای تشخیص سندرم متابولیک معرفی نمود و تاکید خاصی بر اندازه گیری محیط دور کمر به عنوان یک ابزار غربالگری ساده داشت. باقی مانده اجزای معیار IDF اساسا مشابه با معیار ATP III بود.
معیار AHA/NHLBI نیز اندکی معیار ATP III را اصلاح نمود ولی چاقی شکمی را به عنوان یک ریسک فاکتور ضروری برای تشخیص معرفی نکرد و مابقی ریسک فاکتورهای این معیار مشابه با اجزای IDF بود. علاوه بر آن هیچ توافق نظری در مورد تعریف چاقی شکمی بین IDF و AHA/NHLBI ایجاد نشد. IDFتوصیه نمود که آستانه محیط دور کمر برای تعریف چاقی شکمی در مردم اروپا میبایست 94 سانتیمتر برای مردها و 80 سانتیمتر برای خانمها باشد: در مقابل آن AHA/NHLBI مقادیر 102 و 88 سانتیمتر را به ترتیب برای زنان و مردان توصیه نمود. راهنماهای IDFهمچنین بر نیاز به اتخاذ مقادیر مختلف برای اندازه گیری دور کمر برای گروه های قومی مختلف تاکید دارد. اجزای نهایی هر یک از معیارهایIDF و AHA در تصاویر 4 و 5 مشاهده می شوند (2, 30).
تصویر 4- تشخیص سندرم متابولیک با معیار AHA/NHLBI (2،30)

تصویر 5- تشخیص سندرم متابولیک با معیار IDF (2،30)

> آخرین توافق نظر فعلی برای تشخیص سندرم متابولیک:
بحث و تبادل نظر در راستای حل و فصل اختلافات باقی مانده بین تعاریف سندرم متابولیک ادامه دارند، و در نهایت موافقت نموده اند که لزوما نیاز نیست که چاقی شکمی به عنوان شرط ضروری برای ابتلا به سندرم متابولیک در نظر گرفته شود، ولی می بایست به عنوان یکی از 5 ریسک فاکتور اصلی برای ابتلا به سندرم متابولیک باشد. چنانچه حداقل 3 عدد از 5 ریسک فاکتور سندرم متابولیک در فرد موجود باشند تشخیص سندرم متابولیک صورت میگیرد. نتایج آخرین توافق نظر در جدول 1 نشان داده شده است (2). نه معیار ATP III و نه IDF هیپر گلایسمی در محدوده دیابت را از پنج معیار اصلی تشخیص سندرم متابولیک حذف نکرده اند. لذا بسیاری از بیماران دیابتی نوع 2 به سندرم متابولیک مبتلا هستند. بعلاوه افراد مبتلا به دیابت نوع 2 در خطر بالاتری برای توسعه بیماری قلبی-عروقی در طولانی مدت هستند. این امر برای بیماران مبتلا به دیابت نوع 1 نیز مصداق دارد. بنابراین هر بیماری دیابتی که دارای دیگر ریسک فاکتورها هست می بایست برای اصلاح دیگر اجزای این سندرم تحت درمان اصلاح الگوی زندگی و در صورت نیاز دارودرمانی قرار گیرد (2).

جدول1 – خلاصه آخرین اجماع نظرها میان معیارهای تشخیص بالینی سندرم متابولیک (2)
ریسک فاکتور مقادیرمحیط دور کمر بالا* متغیر بر اساس جمعیت و تعاریف خاص هر کشور(جدول 2)تری گلیسرید بالا (یا دارودرمانی برای کاهش تری گلیسرید بالا †) مساوی و بیشتر از 150 میلیگرم/ دسی لیتر (1.7 میلی مول/لیتر)کلسترول HDL پایین (با استفاده از دارودرمانی در این رابطه) کمتر از40 میلیگرم/دسی لیتر (1 میلی مول/لیتر) در مردان
کمتر از50 میلیگرم/دسی لیتر (1.3 میلی مول/لیتر) در زنانفشار خون بالا (یا استفاده از دارودرمانی برای این عارضه)فشار خون سیستولیک ? 130 میلیمتر جیوه یا فشار خون دیاستولیک ? 85 میلیمتر جیوه قند خون ناشتای بالا (یا استفاده از دارودرمانی برای این عارضه‡) مساوی و بیشتر از 100 میلی گرم/دسی لیتر