هید.
3 – یکی از اقوام قصد دارد شب به خانه ی ما بیاید ولی ما آمادگی نداریم زنگ می‌زند و می‌گوید : زنگ زدم ببینم هستید، تا شب خودمتتان برسیم ؟
پاسخ انفعالی : خودمان برنامه ای داشتیم ولی باشد تشریف بیاورید.
پاسخ پرخاشگرانه : شما نمی توانید هر وقت دلتان خواست به دیدن ما بیابید، ما هم برای خود برنامه‌هایی داریم.
پاسخ جرأت مندانه : امشب برای ما وقت مناسبی نیست، اگر موافقید وقت دیگری را تعیین کنیم.
نه مقدس
گفتن نه و یا بله در مقابل درخواست دیگران زمانی که به اختیار خود انسان باشد، جرأت مندی است. هر گاه در مقابل درخواست غیرموجه و نا به جای دیگران به دلیل رودربایستی یا ترس و یا هر دلیل غیرمنطقی دیگری نتوانیم با جرات از کلمه ی “نه” استفاده کنیم، خود را مورد هجوم بسیاری از آسیب‌ها و فشارها قرار خواهیم داد.
از جمله مواردی که ضروری است از کلمه ی “نه” به عنوان یک ناجی مقدس ارتباطی استفاده کنیم، موقعیت‌های زیر می‌باشد :
1 – زمانی که از سوی دیگران خواسته ای نامعقول مطرح می‌شود.
2 – زمانی که مشغول کار مهمی هستیم، شخصی کاری با اولویت کمتر را به ما پیشنهاد می‌دهد.
3 – زمانی که برای “کار پیشنهادی” مهارت و دانش کافی را نداریم.
4 – زمانی که خیلی عصبانی و ناراحت هستیم.
5 – زمانی که کار پیشنهادی را کس دیگری می‌تواند به خوبی انجام دهد.
6 – زمانی که پیشنهاد دهنده، به هویت و حریم شخصی ما قصد تجاوز داشته باشد.
7 – زمانی که از ما بر خلاف علائق، معیارها یا اعتقادات دینی و ارزشی ما، چیزی را طلب نمایند.
مواردی که رفتار جرأت مندانه توصیه نمی شود :
1 – زمانی که در موقعیت خطرناکی قرار داریم. مثلاً زمانی که شاهد صحنه ی تصادف در خیابان و مجروح شدن دیگران بوده ایم و از ما می‌خواهند مجروحین را به مرکز درمانی برسانیم، رد جرأت مندانه به درخواست آنان می‌تواند بسیار مشکل آفرین و خطر ساز باشد.
2 – زمانی که طرف مقابل ما در شرایط روحی مناسبی قرار ندارد. مثلاً شخصی با حالت خشم و عصبانیت تمام، با عجله وارد نانوایی شده و خارج از نوبت نان را بر می‌دارد، در این جا درخواست جرأت نمدانه به عمق مشکل می‌افزاید.
3 – زمانی که دیگران می‌خواهند با رفتارشان ما را تحریک کنند. مثلاً شخصی که در حال کشیدن سیگار می‌باشد، می‌خواهند درباره مضرات مصرف سیگار با ما بحث کند.
مهارت‌هایی برای ابراز جرأت مندی :
برای عینی تر کردن کاربرد مهارت ها، فرض کنیم کسی ما را به میهمانی دعوت می‌کند که اصلاً دیگران و آن خانه را نمی شناسیم، در این صورت از روش‌های بیان جرأت مندانه زیر استفاده می‌نماییم :
1 – نه گفتن :
نه نمی آیم.
من اهل این جور میهمانی‌ها نیستم.
نه حتماً باید بروم منزل
2 – تغییر دادن موضوع :
در این روش موضوع صحبت را عوض می‌کنیم.
راستی فیلم دیشب را دیدی ؟
فردا امتحان داریم ؟
فردا امتحان داریم؟
لباسی که خریدیف خیلی قشنگه !
3 – دلیل آوردن :
رفتن به خانه ای که نمی شناسم را اصلاً درست نمی دانم.
دلیلی ندارد به جایی بروم که راضی نیستم..
روحیه ام در این جور میهمانی‌ها ضعیف می‌شود.
4 – ایجاد احساس شخصیت مهم تر در طرف مقابل :
انتظار نداشتم این پیشنهاد را به من بدهی !
من روی شما یک جور دیگر فکر می‌کردم !
من شما را عاقل تر از این‌ها می‌دانستم!
5 – ارائه پیشنهاد بهتر :
حاضرم با شما سینما بیایم ولی میهمانی نمی آیم.
بیا برویم منزل ما.
6 – نشان دادن شأن بالا خانوادگی خود :
در خانواده ما رسم نیست که در این جور میهمانی‌ها شرکت کنیم.
اگر این موضوع را درخانواده ام مطرح کنم، آن‌ها خیلی تعجب می‌کنند.
7 – بیان موضوع در قالب شوخی :
من هنوز بچه ام، بزرگ نشده ام.
من شب‌ها زود خوابم می‌بره.
8 – پافشاری و اصار در رد درخواست:
گفتم که اهل رفت و آمد با غریبه‌ها نیستم.
دیگر حرفش را نزن، به هیچ وجه نمی آیم.
9 – دور شدن از موقعیت :
در مواقعی که می‌بینیم شخص خیلی اصرار می‌کند، بهتر است از ان محل و موقعیت دور شویم.
10 – ابراز همدلی :
شاید دلت می‌خواست که من با شما بیایم، این موضوع را می‌فهمم ولی متأسفانه در این گونه میهمانی‌ها شرکت نمی کنم.
11 – پیدا کردن راه حل مناسب با نظر خواستن از طرف مقابل :
موافقید جای غیر از میهمانی برویم که شما هم دوست داشته باشید؟
12 – معذرت خواهی :
با عرض پوزش به هیچ وجه نمی آید، امیدوارم مرا ببخشید
13 – تشکر و قدردانی :
لطف کردید مرا به میهمانی دعوت کردید، ولی من دوست نداردم و نمی آیم.
منتظر بمان، اما معطل نشو / تأمل کن، اما توقف نکن / صریح باش، اما گستاخ نباش / بگو آری، اما نگو حتماً / بگو نه، اما نگو ابداً
پیشینه تحقیق :
تروسترو برومبرینگ 5 ( 1992 )، طی پژوهشی در باره ی رشد اجتماعی و هیجانی نوزادان نابینا، نشان دادند که کودکان نابینا یا کم بینا محدودیت‌های زیادی در ابراز ژست‌های چهره ای دارند و به ندرت برای برقراری تماس و یا برآوردن تقاضای ساده ی دیگران تلاش می‌کنند. ” بار – ان ” ( 1997 )، مولفه‌های هوش هیجانی را شامل جرأت ورزی، حرمت نفس، خودشکوفایی، استقلال، همدلی، رابطه ی بین فردی، مسئولیت پذیری اجتماعی، حل مسأله، واقعیت سنجی، انعطاف‌پذیری، تحمل فشار، کنترل تکانه، شادکامی و خوش بینی می‌داند. بنا به نظر ” بار – ان “، جرأت ورزی 6 یکی از مهارت‌های درون فردی است و یکی از مؤلفه‌های مهم هوش هیجانی را تشکیل می‌دهد. رفتار جرأت ورزانه، یک اظهار بیان مناسب هیجانات و احساسات نسبت به دیگری می‌باشد. وجود چنین رفتاری موجب می‌شود که فرد احساسات و هیجانات خود را در برابر رفتار دیگران که می‌تواند طیفی از تحقیر تا تحریک را داشته باشد، بدون ترس و به شکل صحیح ابراز کند. پاسخ‌های فرد حتی در برابر عوامل تحریک کننده با بار هیجانی کمتری تظاهر خواهند یافت.
کسانی که قادر نیستند از مهارت‌های هوش هیجانی خود استفاده کنند، به احتمال زیاد، برای مدیریت روحیه و خلق خود از روش‌های دیگری که کمتر اثر بخشی دارند، بهره می‌گیرند. احتمال دارد که آنها دو برابر بیشتر از دیگران مضطرب، افسرده یا معتاد شوند و حتی افکار خودکشی به سرشان بزند ( برادبری، گریوز 2005، ترجمه گنجی 1384 ). با توجه به اهمیت هوش هیجانی در سازگاری فردی و اجتماعی، به نظر می‌رسد افرادی که دچار نارسایی بینایی می‌باشند، ‌مشکلاتی در ارتباط با سازگاری فردی و اجتماعی داشته باشند. چنین مشکلاتی ممکن است بر هوش هیجانی و مؤلفه‌های آن در افراد نابینا مؤثر باشند و موجب تفاوت هوش هیجانی در افراد نابینا و بینا گردند

فصل سوم
روش تحقیق

جامعه آماری :
جامعه آماری در این پژوهش شامل دانش آموزان دختر و پسر عادی و نابینا است که در سال تحصیلی 85-1384 در مدارس آموزش و پرورش دولتی عادی و استثنایی شهر تهران در مقطع متوسطه مشغول به تحصیل می‌باشند.

نمونه آماری :
نمونه ی آماری پژوهش حاضر شامل 180 دانش آموز دختر و پسر ( 120 دانش آموز عادی و 60 دانش آموز استثنایی ) مقطع متوسطه مدارس دولتی و اسثنایی ( نابینایان ) تهارن در سال تحصیلی 85-1384 است. که به صورت نمونه گیری چند مرحله ای انتخاب شدند.

ابزار اندازه گیری :
ابزار اندازه گیری مورد استفاده در این پژوهش، پرسشنامه ی هوش هیجانی ” بار – ان ” ( EQ-I ) و پرسشنامه جرأت ورزی گمبریل و ریچی 7 است.

پرسشنامه هوش هیجانی :‌
این پرسشنامه شامل 133 سئوال کوتاه است و از یک مقیاس لیکرت پنج درجه ای از ” هرگز در مورد من صثادق نیست ” تا ” همیشه در مورد من صادق است. ” تشکیل شده است و شامل 5 مقیاس ترکیبی و 15 خرده مقیاس به شرح زیر است :
* EQ درون فردی :‌ شامل خرده مقیاس‌های حرمت نفس، آگاهی هیجانی، ابراز وجود و خود شکوفایی.
* EQ بین فردی : شامل خرده مقیاس‌های همدلی، مسئولیت پذیری اجتماعی و روابط بین فردی.
* EQ مقابله با فشار : شامل خرده مقیاس‌های تحمل فشار و کنترل تکانه.
* EQ سازگاری : شامل خرده مقیاس‌های واقعیت آزمایی، انعطاف‌پذیری و حل مسأله.
* EQ خلق کلی : شامل خرده مقیاس‌های خوش بینی و شادکامی.
لشکری ( 1380 )، در پژوهشی، پایایی و روایی، آزمون هوش هیجانی را در میان دانشجویان دانشگاههای تهران مورد بررسی قرارداد و ضریب آلفای کرونباخ برابر با 92/0 را برای پایایی کل پرسش نامه به دست آورد.
پرسشنامه ی جرأت ورزی گمبریل و ریچی :
پرسشنامه جرأت ورزی براساس آزمون جرأت ورزی گمبریل و ریچی ( 1975) ، تهیه شده و دارای 40 ماده ی اصلی می‌باشد به دلیل عدم تطابق با فرهنگ ایرانی، در برخ