د سرور مولایی می باشد . شماره های ارجاع داده شده بر اساس همین نسخه هاارائه گردیده است .
شایان ذکر است که معانی آیات بر اساس کتاب تفسیر عرفانی قرآن مجید خواجه عبدالله انصاری به کوشش حبیب الله آموزگار صورت پذیرفته است .
1-2 بیان مسأله
اثر هر نویسنده باز تاب اندیشه های اوست که ریشه در فرهنگ و تمدن و مشرب فکری او دارد . گذشت روزگار و بالندگی زبان و ادبیات فارسی و پیوند آن با اسلام و کتاب آسمانی قرآن ، موجبات ظهور نویسندگانی فراهم گردید که درونمایه ی آثارشان معارف الهی و مفاهیم قرآنی بوده است : ” حضور معانی و آیات قرآنی که به صورت پنهانی و آشکار در صنایع ادبی پس از اسلام می تواند مبیّن این امر باشد که الفت و قرابت قرآن و ادبیات سر منشاً مضامینی بوده است که جهت بخش بسیاری از سبک های دوره ای گردیده است ” . ( حلبی : 1389 ، 13 – 12 ) زیرا استفاده از آیات مفاهیم قرآنی علاوه براینکه بر جزالت و فصاحت کلام می افزاید ، آرایش لفظی و معنوی را نیز به دنبال دارد . بنابراین شعرا و نویسندگان به شیوه های مختلفی از آیات و مفاهیم قرآنی تاثیر پذیرفته اند . خواجه عبدالله انصاری از اکابر دوران فقهای زمان و مفسران بزرگ قرآن در قرن پنجم هجری دارای آثار متعددی از جمله صد میدان، انوار التحقیق منازل السائرین و….. می باشد . کتاب بی مثال مناجات نامه ی اوعرصه ی جولان مفاهیم بلند قرآنی است که جمله ای از این کتاب دلنشین و کلام آتشین می تواند در اعماق وجود انسان نفوذ کند و او را از ورطه ی نابودی بیرون کشد . لذا با توجه به این که کتاب مناجات نامه مملو و مشهون از مفاهیم قرآنی است که به صورت آشکارا و پنهان در کلام خواجه به کار رفته است . مطالعه زیبا شناسی قرآن می تواند نشان دهنده زیبایی اثر مناجات نامه باشد . اینک به نمونه ای از تاثیرپذیری گزارشی و الهامی از قرآن در مناجات نامه این پیر روشن ضمیر می پردازیم:
الف ) “خداوندا ! یادت چون کنم ، که خود در یادی و رهی را از فراموشی فریادی ، یادی و یادگاری و در یافتن خود یاری ”
که برگرفته آیه ی152 سوره ی مبارکه ی بقره به شیوه الهامی است : “فاذکُرونی اذکرکُم وَاشکروا لی و لاتکفُرُوِن”.
ترجمه:” پس مرا یاد کنید تا من شما را یاد کنم و مرا سپاس دارید و در من ناسپاس نباشید و کفران نعمت نکنید . ”
خواجه هرات در تفسیر آن می افزاید :
” این است یاد دوست مهربان ، آسایش دل و غذای جان ، یاد او گوی است و انسش چوگان ، گل او سوز و شناسایی بوستان ، این نه یاد زبان است که تو دانی ، که آن در درون جان است … ”
ب ) ” الهی ! تو دوستان را به خصمان می نمایی ، درویشان را به غم و اندوهان می دهی ، بیمار کنی و خود درمان کنی . از خاک ، آدم کنی و با وی چندان احساس کنی ، سعادتش بر سر دیوان کنی و به فردوس او را مهمان کنی ”
بر گرفته از آیه ی شریفه ی26 از سوره ی مبارکه ی الحجر به شیوه گزارشی است:” وَلقد خلقنا الانسان من صلصال من حماء مسنونِ “
ترجمه : ” ما انسان را از سفال خام و گل خشک و سیاه ( = گل لجن بویناک ) آفریدیم . ”
در تفسیر آن خواجه ی هرات می افزاید :
” خداوند آدم را از پنج چیز آفرید : از گل و آب و آتش و روشنایی و باد . و حکمت آن در این است که خداوند همهی خلق را از یک جنسی آفرید : فرشتگان را از نور ، جن را از نار ، و مرغان را از باد و آب ، حشرات را از خاک آفرید ؛ و خلق دریا را از آب و هریک را از جنسی مفرد ؛ و جدا خلق کرد و آدم را از همه ی این اجناس آفرید و او را تکریم و تشریف داد تا به همه ی مخلوق خداوند و فضیلت و برتری داشته باشد ؛ و همه را مسخّر او گردانید ، تا او بر همه مسلّط باشد و … ”
1-3 پرسش های اساسی تحقیق
پرسش هایی که برای ما مطرح است و بر آن شده ایم تا در این پژوهش به آن ها پاسخ دهیم عبارتند از :
1- بازتاب جلوه های مفاهیم قرآنی در مناجات نامه به چه شیوه هایی است ؟
2 – بهره مندی خواجه عبدالله انصاری از مفاهیم آیات قرآنی با مشرب عرفانی او چه تناسبی دارد ؟
3- استفاده ی خواجه عبدالله انصاری از آیات قرآنی در مناجات نامه چه تأثیری در سخن او داشته است؟
1- سبک و نثر خواجه عبدالله انصاری چه تأثیری بر آثار بعد از او گذاشته است ؟
1-4 اهمّیّت و ضرورت تحقیق
با توجه به جایگاه قرآن و روایات اسلامی در ادبیات فارسی و بهره مندی شعرا و نویسندگان از آن به جهت القاء پیام وهدف خود به مخاطب و تاثیر مضاعف آن ، مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری یکی ازمهم ترین آثاری است که می تواند با استفاده از این شیوه گشاینده ی ابواب حکمت الهی بر روی مخاطبین و علاقه مندان باشد . لذا با توجه به گستره ی کار برد آیات در مفاهیم گوناگون ادبی بررسی و تحقیق در این مورد ضروری به نظر می رسد .
1-5 پیشینه ی تحقیق
در باب سبک و اندیشه ی خواجه عبدالله و آثار آن کتاب و پایان نامه هایی وجود دارد امّا اثری که به بررسی مفاهیم آیات قرآنی در مناجات نامه ی خواجه عبدالله پرداخته باشد ، تا کنون مشاهده نگردیده است.
1-6 اهداف تحقیق
هدف از این پژوهش بررسی و کشف آیاتی از قرآن است باز تاب آن در مناجات نامه قابل مشاهده می باشد تا دوستداران ادب فارسی با مشرب فکری و میزان بهره مندی خواجه عبدالله از قرآن شوند و زمینه ی دستیابی به مفاهیم پر رمز و راز مناجات نامه برایشان فراهم گردد تا زوایایی پنهان از مناجات نامه بر روی ادب دوستان گشوده شود .
1-7 فرضیّه های تحقیق
بازتاب مفاهیم آیات قرآنی در مناجات نامه ی خواجه عبدالله بیشتر به شیوه ی تأثیر پذیری گزارشی و الهامی است .
آیات و مفاهیم قرآنی که بیشتر با مشرب عرفانی او مطابقت داشته ، در کلامش هویدا است .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

استفاده از مفاهیم آیات قرآنی در مناجات نامه بر تأثیر سخن او در مخاطب صد چندان افزوده است.
سبکو نثر مناجات نامه در خلق آثاری چون گلستان سعدی و بهارستان جامی تأثیر بسزایی داشته است .
1-8 جامعه ی آماری تحقیق
در این پایان نامه ، کتاب مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری که از روی یکی از نسخه های معتبر چاپ شده،به عنوان جامعه ی آماری استفاده شده است و دیگر منابع مورد پژوهش در کتاب نامه ی پایان نامه ذکر شده است .
1-9 حدود قلمرو تحقیق
در این پایان نامه ، اثر مناجات نامه خواجه عبدالله مورد بررسی قرار گرفته است و برای استناد بیشتر این پایان نامه ، دیگر آثار خواجه به ویژه تفسیر ادبی و عرفانی قرآن مجید به طور جدی بررسی و از مطالب آن استفاده شده است .
1-10 روش تحقیق
این پژوهش از نوع توصیفی – تحلیلی و به روش کتابخانه ای صورت گرفته است . ضمن مطالعه ی منابع اصلی تحقیق پس از فیش برداری به بررسی، تنظیم و طبقه بندی فیش ها پرداخته شده است .

فصل دوم
مبانی نظری تحقیق

2-1 مختصری در باب قرآن مجید
“قرآن مجید کتاب دینی ماست ، معانی و مفاهیم آن در طول 14 قرن از جهات مختلف در حیات فردی و اجتماعی ، تأثیر پنهان و آشکارنهاده است. چنانچه امروزه نمی توان جنبه ای از جنبه های گوناگون زندگی مسلمانان را یاد کرد که قرآن مجید و معانی والای آن به نحو مستقیم و غیرمستقیم، در آن تأثیری نداشته باشد و هر کس در این باره تأملی بسزا کرده باشد و عناد نورزد، بدرستی این عقیده اقرار می دهد. یکی دیگر از بارزترین موارد این تأثیر سروده های شاعران و نویسندگان و دبیران است. هر ملّتی به سرمایه هایی اعم از مادی و معنوی می نازد و یکی از سرمایه های جاودانه ما و افتخار آمیز ما ایرانیان نیز سروده های شاعران و سخنوران و نوشته های دبیران و نویسندگان و متکلمان ایرانی مسلمان است که بسیاری از ابیات و عبارات این بزرگان را ” اشاره “، ” تلمیح “، ” اقتباس “، ” تضمین ” …. تشکیل می دهد” (حلبی،1389 :1).
2-2 ) تأثیر قرآن بر فرهنگ بشری
“تأثیر زبان عربی به فارسی از قبیل داد و ستد معمولی زبان ها نیست که به دلیل ماهیّت قوی زبان عربی در برخورد با زبان فارسی رخ داده باشد زیرا زبان عربی زبان اقوامی بود که از هر حیث پایین تر از فارسی زبانان بودند بلکه عامل آن را می توان قرآن و فرهنگ اسلامی دانست که شعاع نور آن ابتدا اعراب و پس از آن زبان احیاء شده عربی را