اهیتااز اردویسور آناهیتا می باشد که در باورها و اعتقادات مردم ایزدبانوی نگهبان آبها می باشد ، این معبد به صورت چهار ضلعی و بدون سقف که در سه طبقه بر روی صفه ای در مرکز شهر ساخته شده است یک بنای کاملاً سنگی که در بین سطوح دیوارها از ملات گچ استفاده شده است .آناهیتا از زمان هخامنشیان و با سنگ نبشته اردشیر دوم به رسمیت شناخته شد .دو پلکانی که در دو طرف بنا،جهت عبور و مرور مردم به این معبد بوده برگرفته از سبک معماری هخامنشیان می باشد که حتی شباهت زیادی با پلکان آپادانای داریوش در تخت جمشید دارد وقابل مقایسه هم می باشد بجز این پلکان تابوت های سفالین ، سرتبر و پیکانی از جنس برنز نیز در این معبد کشف شده است که مربوط به زمان هخامنشیان است . اما باتوجه به اسناد و مدارک معتبرتری که طی کاوشهای انجام شده در معبد به دست آمده گواه و یقین بر این می باشد که این معبد مربوط به دوران پادشاهی اشکانیان می باشد.در این دوره اعتقادات مردم با ستایش آناهیتا به عنوان بزرگ مادر همه ایزدان مرتبط شد، حتی حضور آناهیتا با تاج معروف خود را در سکه های این دوران می توان دید ، سکه هایی که در زیر سرمردگان در گورستان مربوط به اشکانیان پیدا شده است سکه ها سفال ها ، تابوتها(خمره ای شکل) قمقمه زوار و..همگی نشان ازحضور چشمگیراشکانیان در این معبد می باشد .
حتی باستان شناسان آثاری از دوره ساسانیان ، سلوکیان و اسلامی در این معبدبه دست آورده اند که نشان از حضور دوره ای این حکومت ها در معبد است ،ولی بیشتر این آثار نشان ازحضور پر رنگ و قاطع اشکانیان می باشد. دورتا دور این معبد را ستون های فرا گرفته که مانند حصاری آن را در دل خود جای داده اند ستون های که از سرستون- ستون و زیرستون تشکیل شده اند که صاف و صیقل خورده و بدون تزئینات می باشند ساده و کوتاه و قطور که این سبک ستون سازی مربوط به منطقه ای درشمال غربی ایران و قلمرو مادها می باشد که نمونه ی دیگری را نمی توان سرمشق ابتدایی این نوع ستون سازی قرارداد .
با توجه به آنچه که گفته شدپرستشگاه آناهیتا در کنگاور با توجه به مقایسه هایی که با بناهای مشابه انجام شده معماری آن متعلق به دوران پارتی می باشدومعتقدند که در دوران ساسانی و اسلامی این بنا را مرمت کرده اند ، در این معبد قرینگی و تقارن بکار برده شده ،چیزی که در معماری اشکانی بارز می باشد.
برای این بنا کارکرد های گوناگونی ذکر شده ، بعضی از باستان شناسان معتقدند که این بنایی برای گردش و تفریح در زمان شکار بوده ، بخاطری که در این جلگه ( کنگاور) شکار فراوان بوده است ، و همچنین از آن برای پذیرایی و گرامی داشت حضور فرمانروایان ،امیران ، پادشاهان مورد استفاده قرارمی گرفته است و همچنین در جای دیگر ذکر شده است ، برخی آن را کاخ خسروپرویز یا کاخ ساسانی می دانستند، که برای خوشگذرانی اوقات فراغت مورد استفاده قرار می گرفته است. باتوجه به مطالب ازپیش گفته شده این معبدمکانی برای پرستش آب بوده است .تحقیقات تاریخی و کاوش های باستان شناسی چهار دوره برای کاربری معبد ذکر کرده اند دوره هخامنشیان ، دوره سلوکیان (معبد آراتمیس) ، دوره اشکانیان(معبدآنایی تیس- آناهیتا ) ، دوره ساسانی( آناهیتا و آتشگاه ) . نمونه ای دیگراز معبدآناهیتا در ایران وجود دارد که یکی از آنها در بیشاپور( کازرون) در استان فارس واقع شده است که بعدازمعبدآناهیتا ، درکنگاور قدیمی ترین ومشهورترین معبد که جایگاه نوازش و بازی با آب می باشد معبدی بدون سقف و مکعب شکل است .
حضوروگردش آب دراین معبد شکلی زیبا آمیخته با حس احترام دارد که نشانگراهمیت خاص مذهبی وتوجه به نیایش ایزدبانوی آب آناهیتا دارد. معبدی دیگری به نام معبد آناهیتا تخت سلیمان درشهر بیجار و میاندوآب دراستان آذربایجان غربی قرار دارد. که در کنار آتشکده آذر گشسب واقع شده. این معبد به صورت مسقف و مکانی در ارتباط با پرستش آب بوده است. که آناهیتا الهه آب مورد پرستش قرار گرفته و تاریخ ،آن را به قبل از دوره ساسانی نسبت می دهند، با این حال آب در فرهنگ کهن ایران باستان جایگاه ویژه و مقدسی داشته، طوری که به عنوان الهه آن را مورد ستایش و پرستش قرار داده وحتی برای آن نذورات زیادی را انجام می دادند اینها فقط دال بر ارزش و اعتبار آن در اعتقادات مردم بوده است .
2-2- موقعیت جغرافیایی
کنگاوراولین بخش شرقی کرمانشاه است ودر بزرگ راه کربلا نشسته است ازشمال به بخش اسدآباد ازشهرستان همدان ،از شرق به تویسرکان ،از جنوب به دهستان خزل شهرستان نهاوندو ازغرب به صحنه ازشهرستان کرمانشاه محدود است)شکل2-1). قسمت مرکزی و جنوب بخش و قسمت شمال وغربی آن کوهستان است، درمنتهی الیه قسمت جنوب شرقی آن نیزرشته کوه هایی قراردارد(گودرزی،1385،ص25).”ایزیدورخاراکسی”اولین کسی است که درنیمه نخست سده ی اول میلادی از آن به نام (کن کبار) نام برده است. مورخین و جغرافیا نویسان غرب و ایرانی از سده سوم هجری قمری به بعداز این ناحیه به نامهای کنکور، کنگوار،کنگوروقصراللصوص(قلعه دزدان)نام برده اند.
شهرت کنگاور از آغاز تا امروز شاید بیشتر به خاطر بناه یا کاخی است که از پیش از اسلام برفراز صفه ای وسیع در دل آن برپاگردیده بوده است. این بنا امروزه به نام معبدآناهیتا یا ناهید شهرت داردکه درجای خوداز آن صحبت خواهیم کرد(روزبهانی،1383،ص80).
“لستریج” بااقتباس ازآثارنویسندگان اسلامی درباره کنگاورمی نویسد: بعد از قریه صحنه ولایت کنگوار است که چون درآغاز فتوحات اسلام هنگام عبور لشکریان عرب ازآنجا به نهاونداهالی آنجا چهارپایان بارکش مسلمین را دزدیدندو اعراب آن را قصراللصوص(قلعه دزدان) نامیدند) لسترنج ، 1337 ، ص 204-203 ). ناصرالدین شاه قاجار در سفرنامه خود به عتبات عالیات درباره ی کنگاور چنین نوشته است :… همین که ازپل گذشتم رفته ، رفته فضای جلگه کم شد، کوه ها از چپ و راست نزدیک می شوند . ده کثیف بی درختی سرراه بود گفتند: رحمت آباد ملکی ساری اصلان است قدری رفتیم سطح راه به انحطاط گذشت، سرازیررفتیم جلگه کنگور پیدا شد. اطراف جلگه کنگاور همه کوه است جلگه اینجا هم سرسبز هم با صفاست. شبیه جلگه اسدآباد اما جمع تر و بهتر، دهات زیادی در اطراف این جلگه است.
اغلب آنهاروی تپه واقع شده بودند شکارصحرایی اینجاهم مثل جلگه اسدآباد فراوان بود (ناصرالدین شاه قاجار، سنه 1287ه. ق ، صص 47-42 ). بی شک نزدیکی کنگاور به ” هگمتانه” مرکز حکومتی ماد و نیز قرار داشتن آن بر سر شاهراه هگمتانه – بین النهرین ، در آبادانی آن تاثیر بسزایی داشته است (مارکورت ،1387، ص45). شاید بتوان شجاعت و “جنگاوری” مردم منطقه در طول تاریخ ، در برابر مهاجمان را به عنوان ریشه ی واژه ی “کنگاور” در نظرگرفت و شایدهای دیگری که این مختصر مجال طرح تمامی آنها نیست . شهرستان کنگاور با وسعتی حدود 845 کیلو متر مربع و 000/100 نفر جمعیت و با ارتفاع 1500 متر از سطح دریا در85 کیلومتری مرکز استان و شمال شرقی استان کرمانشاه واقع است. نور دیده زاگرس(کنگاور) به واسطه مجاورت با کوه های سرکشیده برآسمان ، آب و هوایی خوشگوارا وکوهستانی وخنک دارد (شهرامی ،1383 ، صص 11-9-6). آب و هوای قسمتهای دشت آن معتدل و قسمت های کوهستانی ومرتفع آن سرد و زمستانی پربرف وطولانی دارد (گلزاری ، شماره 147 ، ص113 ).
مردم کنگاوراز نژاد سفید واز اقوام کردو لرند، عده کمی از بازماندگان ارمنی ساکنندکه خود معتقدند ازهمراهان شیرین زن خسرودوم ساسانی بودهاندو ازآن زمان ساکن شدهاند.ازدوره صفویه به این طرف ازمردم ترک لهجه نواحی مجاور نیز عدهای به کنگاورکوچ کردهاند(روزبهانی ، 1383 ،ص88 ).
اکثر جمعیت کنگاور را شیعه تشکیل می دهد و پیرو مذهب حقه جعفری علیه السلام و درصد کمی نیز از برادران و خواهران سنی مذهب اهل کردستان عراق و نیز جمعی از پیروان اهل حق هم در منطقه ساکن هستند .
در گذشته انگشت شماری مسیحی و یهودی در شهرستان زندگی می کردند( شهرامی ،1383 ، ص 11-10) . مردم کنگاور صاحب هنرهای سنتی چون منبت کاری1 می باشند . هنر تنبورسازی هم در بین مردم این دیار ریشه کهن و اصیلی دارد طوری که تنبورهای این خطه از شهرت ومحبوبیت خاصی برخوردارند .
www.iranicaonline.org/articles/anahid
2-3- مهمترین آثار و ابنیه تاریخی فرهنگی شهرستان کنگاور
مهمترین آثارو ابنیه تاریخی فرهنگی شهرستان کنگاور: معبدآناهیتا ، معدن تاریخی چلمران که ازآان با
نام کو