مات درمانی را جهت معالجه بیماران انجام می دهد .
پزشک خانواده شخصی است که حداقل دارای دکتری حرفه ای پزشکی باشد و وظیفه ارتقای سلامت بیماران ، پیشگیری ، درمان های اولیّه ، ثبت اطلاعات در پرونده سلامت و ارجاع و پیگیری بیمار به خدمات تخصصّی و تحت نظر قراردادن وی را برعهده دارد .
نهایت سخن دراین تحقیق روشن نمودن وضعیت حقوقی قلمرو مسؤولیت پزشک خانواده می باشد و از آنجا که مسؤولیت او تحت عنوان کلّی تری بنام مسؤولیت حرفه ای قرار می گیرد و غالباً مسؤولیت های حرفه ای توسط دستور عمل ها و آیین نامه ها با ابهام بیان می گردد . لذا تبیّین و تشریح قواعد و مقررّات راجع به مسؤولیت پزشک خانواده ضروری به نظر می رسد زیرا بررسی حدود مسؤولیت پزشک خانواده مسلتزم تحلیل دقیق تعهدات قراردادی و تعهدات قانونی وی می باشد .
این تحقیق برای عموم افراد جامعه ، به ویژه قضات ، وکلای دادگستری ، دانشجویان حقوق و پزشکان مفید واقع می گردد و نتیجه گیری های آن نیز می تواند مورد توجه قانونگذار واقع شود.
ب) سوالات تحقیق:
1-سؤال اصلی تحقیق:
اقسام مسئولیت پزشک خانواده چیست ؟
2-سوالات فرعی تحقیق
1- منابع و ارکان مسؤولیت پزشک خانواده شامل چه مواردی می شود؟
2- قرارداد معالجه پزشک خانواده دارای چه اوصافی می باشد و چه تعهداتی برای وی ایجاد می کند؟
3- پزشک خانواده در قبال سایر همکاران خویش در تیم سلامت و جمعیّت (بیماران) تحت پوشش خویش چه تعهداتی را برعهده دارد؟
ج) فرضیه تحقیق:
اقسام مسئولیت پزشک خانواده شامل مسئوولیت اخلاقی ، مسئولیت حقوقی”کیفری – مدنی”و مسئولیت انتظامی می گردد.
هـ) پیشینه تحقیق:
از زمان اجرای طرح پزشک خانواده تا به حال تحقیق جامعی در خصوص تعیین قلرو مسئوولیت پزشک خانواده صورت نگرفته لذا در این تحقیق ما قصد داریم میزان مسئوولیت او را مورد بررسی قرار دهیم.
و) محدودیت های تحقیق:
در نظام حقوقی ایران وظایف دارندگان مشاغل حرفه ای همانند وکالت ، پزشکی و مهندسی و … را قانون و آیین نامه های مربوطه مشخص می سازد و در قرارداد بین دارندگان این مشاغل و مشتریان آنان ، جزئیات مربوط به چگونگی انجام کار معمولاً به سکوت برگزار می گردد. با بررسی منابع قانونی حاکم بر مسؤولیت پزشک خانواده و همچنین قرارداد معالجه وی می توان دریافت که مسؤولیت پزشک خانواده نیز از این سکوت و ابهام مستثنی نبوده.
نویسنده با بضاعت علمی ناچیز خود که عاری از عیب و ایراد هم نیست سعی نموده تا از خرمن علم دیگران خوشه چینی نماید تا طرح موضوعی به این شکل در مسؤولیت پزشک میراثی برای آیندگان شود تا دیگران به فکرت عمارت و آبادانی آن افتند .
و) روش تحقیق
به طور کلی ، شیوه تحقیق حاضر ، روش توصیفی ، تحلیلی و کتابخانه ای است ، بنابراین به توصیف پدیده های مورد نظر پرداخته می شود و با استفاده از این روش روابط حقوقی ناشی از این پدیده ها مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد.
ح) ساختار تحقیق
موضوع اصلی بحث در این تحقیق حدود مسؤولیت پزشک خانواده است به همین دلیل ناگزیر هستیم پاره ای از مسائل حقوقی مرتبط با قرارداد پزشک خانواده و تعهدات ناشی از دستور عمل اجرایی این طرح را مورد بحث قرار دهیم .
لذا فصل اوّل را به کلیّات اختصاص داده ایم به این صورت که تعریف مسؤولیت را بیان می کنیم و اقسام آن را معرفی خواهیم کرد سپس به تاریخچه موضوع می پردازیم . در فصل دوّم مبانی ، منابع و ارکان مسؤولیت پزشک خانواده را مورد بررسی قرار خواهیم داد و در فصل سوم تعهدات و تخلفات و عوامل رافع مسؤولیت پزشک خانواده را طی مباحث جداگانه ای تجزیه و تحلیل می کنیم .

فصل اول
کلیات، مفاهیم و تاریخچه

مبحث اوّل : مسؤولیت و اقسام آن
طرح بحث
بسیاری از مباحث راجع به اصول و مبانی مسؤولیت های حقوقی و اخلاقی پیرامون واژه مسؤولیت شکل گرفته اند . پس َآشنایی با مفاهیم لغوی و اصطلاحی مسؤولیت ضروری به نظر می رسد لذا در این مبحث ابتدا مسؤولیت را به لحاظ لغوی و اصطلاحی تعریف می کنیم و سپس اقسام مختلف مسؤولیت را توضیح می دهیم.
گفتار اوّل : تعریف مسؤولیت
اول :تعریف لغوی مسئولیت
واژه مسؤولیت مصدر جعلی از مسئول به معنی ضمانت ، ضمان ، تعهد ، مؤاخذه ، مؤظف بودن به انجام کاری ، متعهد بودن آمده است1
مسؤولیت واژه ای است که در زبان فقهای قدیم و معاصر استعمال نشده و تعبیر جدیدی است که حقوقدانان آن را مورد استفاده قرار می دهند . هر چند که این واژه در متون فقهی آیات و روایات به کار رفته است . مانند آیه 34 سوره اسراء ” اوفوا بالعهد انَّ العهد کان مسئولاً ” یا آیه 36 سوره اسراء ” ان السمع والبصروالفؤاد کل اولئک کان عنه مسئولاً” ولی آنچه در زبان فقها کاربردی وسیع دارد ، کلمه ضمان است2 بنابراین در فقه مسؤولیت کیفری و مدنی وجود دارد ولی بابی مستقل به نام مسؤولیت در فقه نمی توان یافت. 3 به این ترتیب کلمه مسؤولیت لفظ عامی است که بر هر کس که امکان سؤال از او وجود دارد اطلاق می شود. 4
مسؤولیت داشتن لازمه داشتن اختیار است و تنها انسان آزاد و عاقل از پیامد کارهای خویش مسئول خواهد بود5 به این دلیل مسؤولیت در قرآن خاص انسان است ، اینکه می گوییم مسؤولیت خاص انسان است ، برای آن است که از نظر جامعه شناسی به دورانی از زندگی بشر بر می خوریم که در آن حیوانات نیز مسئول شناخته می شدند. 6
دوّم : تعریف اصطلاحی مسئولیت
مسؤولیت در اصطلاح فقهای اسلامی به معنی تعهد شخص بر رفع ضرری که به دیگری وارد کرده است ، آمده، خواه این ناشی از تقصیر شخص باشد یا ناشی از فعالیت او ، خواه بر نفس انسان باشد یا مال او7 از نظر حقوق مدنی نیز مسؤولیت به تعهد قانونی شخص اطلاق می شود که ضرری به دیگری وارد کرده است. خواه این ضرر ناشی از تقصیر خود او باشد یا این که از اعمال حق مشروع وی و یا حتی در برخی موارد از اعمال دیگری ناشی می شود. 8
برخی نیز معتقدند مسؤولیت حالتی است که در آن انسان از عمل خود مؤاخذه می شود که آن عمل اخلال در قاعده است حال اگر قاعده اخلاقی باشد و اختلال در آن عدم رعایت موازین اخلاقی فردی یا اجتماعی باشد ، مسؤولیت اخلاقی است و اگر قاعده حقوقی باشد و اختلال در آن ارتکاب فعل یا ترک فعل زیانبار و ایجاد ضرر و زیان به دیگری باشد و یا ارتکاب عملی باشد که در قانون جرم شناخته باشد و برای مرتکب آن مجازات تعیین شده باشد مسؤولیت حقوقی یا قانونی است. 9 لذا مسؤولیت داشتن یا پاسخگو بودن به مقتضای شیوه و چگونگی پاسخگوئی و همچنین با توجه به مقام پرسش کننده یا مؤاخذه کننده به مسؤولیت اخلاقی ، کیفری ، مدنی و قراردادی قابل تقسیم است. 10
گفتار دوّم : اقسام مسؤولیت
منظور از انواع مسؤولیت بررسی تمامی مسؤولیت هایی که یک شخص می تواند داشته باشد نیست . چرا که آن از حوصله این تحقیق خارج است . انسان در محل کار ، محیط اجتماعی ، خانواده و … دارای انواع مسؤولیت هاست مثل مسؤولیت اداری ، شغلی و … از دیدگاه کلی مسؤولیت به دو نوع اخلاقی و حقوقی قابل تقسیم است . 11
بند اوّل: مسؤولیت اخلاقی:
برخی معتقدند مسؤولیت اخلاقی ، الزامی است که شخص در وجدان خویش در برابر گفتار و اعمال و افکار خود داردکه اگر عمل با حسن نیت همراه باشد شخص مورد مؤاخذه قرار نمی گیرد ولی اگر فاعل قصد خلاف قاعده اخلاقی را داشته باشد مسئول است اگر چه هیچ اثر مادی در خارج ایجاد نکند12 به عبارت دیگر مسؤولیت اخلاقی به معنای شرمساری وجدان و احساس گناه می باشد که بیشتر جنبه شخصی دارد و باید برای این که وارد کننده زیان مسئول شناخته شود شرایط و اوضاع و احوال وی و وجدان و اندیشه او بررسی شود. 13
با وجود ارتباط و پیوند نزدیکی که بین مسؤولیت اخلاقی و مسؤولیت حقوقی وجود دارد. از نظر قلمروگاه احکام حقوق و اخلاق متفاوت است در جای که خطایی ناچیز زیانی بزرگ به بار می آورد، حقوق در مسئول شناختن مرتکب تردید نمی کند. در حالی که اخلاق آن را عادلانه نمی بیند و تناسب بین درجه تقصیر و میزان مسؤولیت را لازم می داند. 14
بند دوم : مسؤولیت حقوقی
هرگاه منشاء الزام شخصی به پاسخگوئی ، معیارهای خارجی و بر پایه رفتارهای متداول افراد جامعه و در برابر حقوق موضوعه باشد ، مسؤولیت را مسؤولیت حقوقی یا قانونی گویند15 به عبارتی مسؤولیت حقوقی مسئولیتی است که در قانون ذکر شده است و در مقابل مسؤولیت اخلاقی قرار دارد16 و