شد(20) کدهای اخلاقی بصورت تدریجی حس اجتماعی شدن را در دانشجویان ایجاد کرده و باعث می شود تا نسبت به رفتارهای خود در قبال همکلاسی ها احساس مسئولیت نمایند(8).
متاسفانه دانشجویانی که دچار عدم صداقت علمی می شوند با مکانیسمی تحت عنوان رفتار خنثی کننده10 (انکار،دلیل تراشی،مقصر دانستن دیگران و…) خود را از زیر بار فشار روانی ناشی از ارتکاب رفتار عدم صداقت علمی آزاد می کنند، هاینس11 و دیگران به ارتباط این تئوری با عدم صداقت علمی در دانشکده ها پی بردند و ارتباط معناداری میان گزارش ارتکاب عدم صداقت علمی توسط دانشجویان و رفتارهای خنثی کننده یافتند(21)،بر طبق گفته روبرتز12(1997) دانشجویان پرستاری اغلب رفتارهای غیر اخلاقی خود را با انکار خطاها، کافی ندانستن زمان، بیان اینکه درخواستهای غیر منصفانه آموزشی باعث عدم صداقت علمی می شود ، انداختن تقصیر به گردن مربیان و… خنثی می کنند(12).رفتارهای خنثی کننده ای که دانشجویان برای انجام عدم صداقت علمی بکار می برند( احساس فشار درونی جهت گرفتن نمره خوب، ناعادلانه دانستن سیستم آموزشی، سختی امتحان، احساس اینکه دیگران مرتکب عدم صداقت علمی می شوند بدون اینکه لو رفته و یا مجازات شوند) نیز جزء مشکلات موجود در محیط های آموزشی می باشد(22).در پژوهش های دیگر بر روی دانشجویان پرستاری، آشکار شده که رفتارهای خنثی کننده پیش گویی کننده بروز عدم صداقت علمی می باشد (4). همانگونه که آرویدسون13(2004) دریافت ،استفاده از مکانیسم های خنثی سازی و یا دلیل تراشی، قویاً با بروز رفتارهای عدم صداقت علمی در ارتباط است به نحوی که مکانیسم خنثی سازی به دانشجویانی که در رفتارهای عدم صداقت علمی شرکت می کنند اجازه می دهد وجدان درونی خود را تضعیف کرده و تصویر بیرونی از صداقت و درستی را که از آنها در حرفه پرستاری انتظار می رود، حفظ کنند(23).
ولف14 التزام به مراقبت اخلاقی را حاصل واکنش میان نگرش و عملکرد دانسته و هر دو را لازمه ارائه مراقبت به مددجو می داند.نگرش و خصوصیات فردی با ارائه موفق مراقبت اخلاقی که شامل: خودآگاهی، تمامیت، صداقت و اخلاق حرفه ای قوی می باشد، در ارتباط است(24)دانستن نگرش دانشجویان از آن جهت حائز اهمیت است که مطالعات متعددی نشان داده نگرش نسبت به عدم صداقت علمی دارای همبستگی و پیشگویی کننده بروز رفتارهای عدم صداقت علمی است(آرویدسون 2004، دولین 2004، کارپنتر، هاردینگ، فینلی، مونتگومری و پاسو 2006، رویگ و بالو 1994)15(12).
آرویدسون (2004) دریافت که دانشجویانی که نگرش پذیرنده تری نسبت به عدم صداقت علمی دارند، بیشتر از دانشجویانی که نگرش منفی تری نسبت به عدم صداقت علمی دارند در ارتکاب این رفتارها شرکت می کنند(23)، از سوی دیگر دانشجویانی که نگرش مثبتی نسبت به رفتارهای خنثی کننده دارند ممکن است در آینده تبدیل به پرستارانی شوند که توانایی توجیه رفتارهای غیر اخلاقی خود را در محیطهای مختلف مرتبط با امر سلامت و درمان داشته باشند(12).
نگرش هر دانشجو نسبت به جهان پیرامون خود، ساختی منحصر به فرد دارد که از تجارب و درک او حاصل می شود، زیرا دانشجویان نگرشهای جداگانه ای نسبت به مفهوم عدم صداقت علمی دارند(5).دانستن نگرش دانشجویان درباره عدم صداقت علمی، رفتارهای خنثی کننده، کدهای اخلاق پرستاری و التزام به مراقبت اخلاقی می تواند مهمترین قدم اولیه در توسعه و اجرای موفق برنامه هایی باشد که در جهت کاهش میزان عدم صداقت علمی و ارتقاء تعهد به مراقبت اخلاقی بکار گرفته می شوند(10). از سوی دیگر درک اصلی در جهت فهم دلایل ارتکاب رفتارهای عدم صداقت علمی توسط دانشجویان، مشکلات مربیان جهت پایش و کنترل این رفتارها را ایجاد کرده و فرصتی در جهت پیش بینی رفتارهای دانشجویان در محیطهای علمی و بالینی فراهم می آورد(15). همچنین مقایسه نگرشها، عقاید و نحوه بروز رفتارهای عدم صداقت علمی در فرهنگهای مختلف، شباهتها و تفاوتهای موجود در محیط جامعه جهانی امروز را آشکار می کند. آنچه جالب توجه است رفتارهایی است که در یک فرهنگ عدم صداقت علمی شناخته می شوند اما در فرهنگ دیگر مناسب دانسته می شوند(14).
با توجه به محدود بودن مطالعات در حوزه اخلاق در ایران به نسبت کشورهای دیگر، نتایج بررسی های موجود به طور غیر مستقیم حاکی از اینست که در زمینه توانایی پرستاران در حل موضوعات اخلاقی، مراقبت و تصمیم گیری های اخلاقی نیاز به توجه، اقدامات و تحقیقات برنامه ریزی شده بیش تری است(25). هم دانشجویان پرستاری و هم مردم از موضوعات اخلاقی استقبال می کنند و مفاهیم اخلاقی واجد بار مثبتی است که در همه احساس خوشایند و دوست داشتنی ایجاد می کند(26).
سرمایه گذاری در زمینه صلاحیت اخلاقی پرستاران راهی برای ارتقاء کیفیت خدمات پرستاری است. بدین جهت توسعه اخلاق پرستاری یک اقدام فرعی و دست دوم نیست بلکه ضرورتی برای ارتقاء حرفه ای و بهبود خدمات است(27). در برنامه درسی پرستاری ایران هرچند که موضوعات اخلاقی بنوعی در محتوی دروس مطرح می شوند، برنامه منسجمی برای آموزش موضوعات اخلاقی و نحوه برخورد دانشجویان با معضلات اخلاقی نیاز است(28) تا زمینه های مناسب برای ارتقای صلاحیت اخلاق حرفه ای که یکی از معیارهای مهم برای توانایی مراقبت از بیمار محسوب می شود، فراهم آید و اکثر صاحبنظران رشته پرستاری به این توافق رسیده اند که برای انجام یک مراقبت اخلاقی وجود این شایستگی لازم است(29).
تحقیقات در زمینه رفتار- نگرش ، بخصوص اینکه آیا نگرش ها مسئول جهت دهی رفتار افراد می باشد یا نه سبب تحقیقات گسترده ای در این زمینه شده است.از حیث ارتباط بین نگرش- رفتار، قدرت نگرش بعنوان یک متغییر تعیین کننده کلیدی بحساب می آید. به نحوی که نگرش قویتر با احتمال بیشتری پیشگویی کننده رفتار افراد است تا نگرش ضعیف تر(30).
بر طبق تئوری رفتار منطقی فیشبن و آیزن16 (1975)چنانچه افراد یک رفتار را مثبت ارزیابی کنند(نگرش) و چنانچه فکر کنند که دیگران می خواهند تا آنها این رفتار را انجام دهند (هنجار اجتماعی)، این مسئله منجر به سطح بالایی از تمایل (انگیزه) شده و آنها با احتمال زیادی این رفتار را بروز خواهند داد و همبستگی بالا میان نگرش ها و هنجارهای اجتماعی و سوق پیدا کردن آن به سمت تمایلات رفتاری و در نهایت فعلیت رفتار در بسیاری مطالعات تائید شده است(31). همچنین تئوری رفتار برنامه ریزی شده، یک تئوری درباره ارتباط میان نگرش و رفتار می باشد که توسط آیزن در راستای گسترش تئوری رفتار منطقی ارائه شد و یکی از پیشگویی کننده ترین تئوریهای با اطمینان بالا می باشد. این تئوری در مطالعاتی که به منظور کشف ارتباط عقاید، نگرش ها، نیات رفتاری و رفتار در حیطه های گوناگون، نظیر تبلیغات، روابط عمومی و حیطه های مرتبط با سلامت بکار برده شده است. بر اساس مطالعات گسترده صورت گرفته ، تئوری رفتار منطقی و رفتار برنامه ریزی شده از اعتبار کافی جهت پیشگویی رفتارها برخوردار است(32).
با توجه به نقش کلیدی و اساسی نگرش در بروز و شکل دهی رفتارها، این پژوهش با هدف تعیین نگرش دانشجویان پرستاری در زمینه های عدم صداقت علمی، رفتارهای خنثی کننده، کدهای اخلاق پرستاری و التزام به مراقبت اخلاقی طراحی شده تا از میان آنها عوامل اصلی تعیین کننده در بروز رفتارهای مرتبط با مراقبت اخلاقی از مددجویان بدست آورده شود.
در پایان لازم به ذکر است که بعنوان پژوهشگر بارها شاهد بروز مصداق هایی از رفتارهای عدم صداقت علمی از سوی دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی بوده ام و آنچه در این میان بیش از همه جلب توجه می کند، شیوع و پیچیدگی روز افزون این پدیده در کنار پیشرفت در برنامه های آموزشی دانشجویان بوده، که در این میان دانشجویان پرستاری بعنوان حافظان و ارتقاء دهندگان سلامت مددجویان بیشتر در معرض خطر و آسیب ناشی از اثرات شوم این پدیده در آینده تحصیلی و حرفه ای قرار دارند. از اینرو و با توجه به کمبود تحقیق مشابه در کشور ایران محقق بر آن شد تا با استخراج نگرش دانشجویان در زمینه عدم صداقت علمی، رفتارهای خنثی کننده، کدهای اخلاقی و التزام به مراقبت اخلاقی، گام اولیه در جهت شناسایی عوامل موثر بر بروز این متغیر ها را از نگرش خود دانشجویان بدست آورده تا در نهایت بتواند از این میان رفتارهای عدم صداقت علمی، نگرش نسبت به عدم صداقت علمی، رفتارهای خنثی کننده و کدهای اخلاق پرستاری، عوامل مرتبط با التزام به رعایت مراقبت اخلاقی از